Satışa Aracılık Sözleşmesinde Ücret Belirtilmemişse Ne Ödenir?

Bir satışa aracılık için ücretli simsarlık ilişkisi kurulmuş, fakat ücretin miktarı belirlenmemişse Türk Borçlar Kanunu’nun 522. maddesi uygulanır: ücret tarifeye, tarife yoksa teamüle göre ödenir. Rakamın yazılmamış olması aracının her durumda ücretsiz çalıştığı veya istediği tutarı tek taraflı belirleyebildiği anlamına gelmez. Önce ücretli bir aracılık ilişkisinin varlığı ve ücret hakkının doğup doğmadığı belirlenmelidir.

Arkadaşça yardım ile simsarlık farklıdır

Bir tanıdığın alıcıyla satıcıyı karşılıksız tanıştırması, sonradan satış yapıldı diye otomatik olarak ücretli simsarlık sözleşmesine dönüşmez. TBK 520’de simsar, sözleşme kurulması imkânını hazırlamayı veya kurulmasına aracılığı üstlenir ve sözleşmenin kurulması hâlinde ücrete hak kazanır. Tarafların ücretli aracılık konusunda neyi kabul ettiği, yazışmalar ve davranışlar üzerinden incelenir.

Bu yazı taşınmaz dışındaki satış aracılığını ele alır. Makine, ticari mal veya diğer taşınır satışlarına ilişkin bir aracı anlaşmasının içeriği somut olarak belirlenmelidir. Taşınmaz simsarlığındaki özel yazılı geçerlilik şartı ve ilgili sektörel düzenlemeler, her satış aracılığına aynı biçimde taşınamaz. Aracının kendi adına mal alıp satması da yalnız tarafları buluşturduğu simsarlıktan farklı bir işlem olabilir.

Ücret hakkı ile miktarı ayrı sorulardır

522. madde ücretin miktarını tamamlar; aracının her faaliyet için ücret hakkı kazandığını söylemez. TBK 521’deki temel kural, sözleşmenin aracının yaptığı faaliyet sonucunda kurulmasıdır. Aracı alıcıyı bulmuş fakat taraflar hiç satış sözleşmesi yapmamışsa yalnız ücret rakamının belirlenmemiş olması bu eksikliği gidermez. Yapılan iş ve kurulan satış arasındaki bağlantı da gösterilmelidir.

Satışın başka bir kanal üzerinden kurulması hâlinde ilk aracının faaliyetiyle sonuç arasındaki bağlantı değerlendirilir. Bir kişinin adını vermek ile tarafları somut işlem için buluşturup görüşmeyi yürütmek aynı kapsamda olmayabilir. Ücret hakkı tartışması çözümlenmeden tarife veya teamül üzerinden miktar hesabı yapmak eksik kalır. Satış sözleşmesi ve aracılık ilişkisi birlikte okunmalıdır.

Önce uygulanabilir tarife araştırılır

Kanun, ücret anlaşılmamışsa önce tarifeyi esas alır. Ancak internette rastlanan herhangi bir komisyon tablosu, somut ilişkiye uygulanacak tarife sayılmaz. Tarifeyi çıkaran makam veya kuruluş, kapsamı, yürürlük zamanı ve işin tarifeye girip girmediği belirlenmelidir. Aracının kendi fiyat listesiyle dışarıdan bağlayıcı bir tarifenin aynı şey olduğu varsayılmamalıdır.

Uygulanabilir tarife yoksa teamül değerlendirilir. Teamül, aracının tek bir işlemde istediği tutar veya bir müşterinin ödediği bedelden ibaret değildir. İlgili iş kolunda ve işlem koşullarında benimsenmiş uygulama araştırılır. Satışın değeri, aracılık işinin kapsamı ve benzer işlemlerin özellikleri somutlaştırılabilir. Her sektörde aynı yüzde bulunduğu söylenemez; taşınmaz aracılığındaki oranlar bu yazıdaki bütün satışlara uygulanmaz.

Belgelerde hangi bilgiler aranmalı?

İlk teklif, aracının görevi, ücretli çalışma kabulü, alıcıyla kurulan temaslar ve satışa ilişkin kayıtlar birlikte saklanmalıdır. “Komisyon verilecektir” yazısı ücretli ilişkiyi destekleyebilir, fakat miktarın nasıl hesaplanacağını her zaman açıklamaz. Mesajlarda sonradan belirlenmiş rakam varsa bunun gerçekten karşılıklı kabul edilip edilmediği araştırılır. Fatura düzenlenmesi tek başına ücret miktarının önceden anlaşıldığını göstermez.

Aracı bedel talep ettiğinde hesabın dayanağını açıklamalıdır: kararlaştırılmış ücret mi, uygulanabilir tarife mi, yoksa teamül mü? İş sahibi de itirazını yalnız “sözleşmede rakam yok” diye kurmamalıdır. Ücretli ilişki, sonuçla bağlantı ve miktar belirleme sırası ayrı ayrı değerlendirildiğinde, belirsiz rakamın keyfî komisyona dönüşmesi önlenir.

Bağlantılı konular

Evi Emlakçıdan Görüp Doğrudan Sahibinden Aldım: Komisyon Ödemek Gerekir mi?; Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynak

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: TBK m.520–522. Kontrol tarihi: 2026-10-02.