Sahibi Çöpe Bıraktı Diye Eşyayı Alabilir miyim?

Bir koltuğun veya başka eşyanın çöp kenarında görülmesi, onun mutlaka sahipsiz olduğu anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu’nun 767. maddesine göre sahipsiz taşınırı malik olma iradesiyle zilyetliğine alan kişi mülkiyet kazanabilir. Önceki sahibi bulunan bir eşya bakımından kritik soru, sahibinin mülkiyetten gerçekten vazgeçip geçmediğidir. Unutma, kaybetme veya kısa süreli dışarı bırakma bu iradeyle aynı değildir.

Eşyanın terk edildiği nasıl anlaşılır?

Eşyanın bulunduğu yer, üzerindeki açıklama, sahibinin beyanı ve olayın koşulları birlikte değerlendirilir. Açıkça “isteyen alabilir” denilerek bırakılan kullanılabilir mobilya ile taşınma sırasında kapı önünde bekletilen mobilya farklıdır. Ancak açıklamayı yapan kişinin o eşya üzerinde karar verme yetkisi de bulunmalıdır. Başkasının malını izinsiz dışarı çıkaran kişinin davranışı, gerçek malikin vazgeçtiğini göstermez.

Eski, kırık veya düşük değerli olmak tek başına sahipsizlik değildir. Tamir edilecek, taşınacak veya belirli bir kişiye teslim edilecek eşya da bakımsız görünebilir. Buna karşılık sahibinin açık terk iradesi bulunan bir şeyin hâlâ ekonomik değer taşıması, sırf bu nedenle sahiplenilmeyi imkânsız hâle getirmez. Belirleyici olan görünüşten çıkarılan acele sonuç değil, gerçek hukuki durumdur.

Kaybolmuş eşyada farklı yükümlülük vardır

Bulunan şeyin kaybolduğu anlaşılıyorsa TMK769’daki bildirim ve araştırma düzeni devreye girer. Malik biliniyorsa ona; bilinmiyorsa koşullarına göre kolluğa, köylerde muhtara bildirim veya araştırma ve gerektiğinde ilan gerekir. Önemli ölçüde değerli eşya bakımından kolluk veya muhtara bildirim ayrıca zorunludur. “Ben buldum” açıklaması hemen mülkiyet kazandırmaz.

Oturulan evde, işyerinde veya kamu hizmeti görülen yerde bulunan eşya için kanun özel teslim yükümlülüğü düzenler. Kafe masasındaki telefon, binanın deposundaki araç gereç veya hastane koridorundaki çanta sırf sahibi o anda yanında değil diye terk edilmiş sayılmaz. Bu örneklerde sahiplenme kuralından önce bulunmuş eşyaya ilişkin hükümlerin uygulanıp uygulanmadığı incelenmelidir.

Çöp ve geri dönüşüm noktalarında başka kurallar olabilir

Atığın türüne ve toplandığı yerin hukuki düzenine göre özel mevzuat ve yetkiler gündeme gelebilir. 767. madde, her konteynerin içindeki her şeyi sınırsız alma veya özel toplama alanına girme izni değildir. Belediye veya lisanslı toplama sistemi içinde ayrılmış malzeme, tehlikeli atık veya kişisel belge içeren eşya bakımından ayrı sorunlar bulunabilir.

Tarihî veya bilimsel değeri olan eşya da sıradan terk edilmiş mobilyayla aynı kurala indirgenemez. TMK773 bu alanda özel kanun hükümlerini saklı tutar. Sahipsizlik iddiası, özel koruma rejimini ortadan kaldırmaz. Eşyanın türünden kuşku duyuluyorsa yalnız genel sahiplenme kuralına dayanarak satmak veya parçalamak uygun bir çözüm değildir.

Özel yere girmek veya kilit açmak mümkün mü?

Bir malın terk edilmiş olabileceğini düşünmek, başkasının bahçesine, deposuna veya kapalı alanına izinsiz girme yetkisi vermez. Eşya üzerindeki mülkiyet ile bulunduğu yere erişim birbirinden ayrı haklardır. Malik ya da yetkili kişiyle görüşmek, belirsiz durumda izin ve teslim kaydı oluşturmak sonradan çıkacak uyuşmazlığı önleyebilir.

Örneğin apartman girişindeki dolap için komşulardan birinin “atılacak” demesi yeterli olmayabilir. Dolabın sahibi, taşınma veya bakım amacıyla oraya bırakıldığını söyleyebilir. Açıklamanın kimden geldiği, ne zaman yapıldığı ve eşyayı tanımlayıp tanımlamadığı önemlidir. Başkasının ağzından aktarılan belirsiz söz ile doğrudan malikin açık iradesi aynı güçte değildir.

Sonradan sahibi çıkarsa ne gösterilir?

Eşyanın nerede ve hangi koşullarda alındığına ilişkin hukuka uygun kayıtlar korunmalıdır. Varsa sahibinin yazılı açıklaması, teslim bilgisi ve tarihli fotoğraf değerlendirilir. Ancak kayıt oluşturmak, gerçekte bulunmayan terk iradesini yaratmaz. Malik eşyayı kaybettiğini veya geçici bıraktığını ileri sürüyorsa bu iddia somut delillerle birlikte incelenir.

Bulunmuş eşyanın belirli koşullarla ileride kazanılması, başlangıçtan itibaren sahipsiz taşınırın sahiplenilmesinden farklıdır. TMK771’deki bildirim ve yükümlülük sistemi yerine “zaten çöpteydi” demek yeterli değildir. Özellikle eşya elden çıkarılmadan önce hukuki durum açıklığa kavuşturulmalıdır. Uyuşmazlıkta iade ve başka sorumluluk ihtimalleri, eşyanın gerçek niteliği ve kişinin davranışına göre değerlendirilir.

Bağlantılı konular

Kaybolan Eşya İkinci El Alıcıdan Geri Alınabilir mi?; Arsada Bulunan Define Kime Aittir?.

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Bakanlık nüshası: TMK767,769–771,773.