Vasiyetname Tanığına Mal Bırakılması Geçerli mi?

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Kısa cevap: Tanık olabilme ile tanık lehine kazandırma ayrı yasaklardır: Resmî vasiyetnamede tanıklık yapan kişiye aynı belgeyle daire bırakılmışsa, “bütün miras otomatik geçersiz” veya “tanık imzaladıysa sorun yok” demek doğru değildir.
• Kazandırma yasağı kime uzanır: Resmî vasiyetnameyi düzenleyen memur veya katılan tanık, onların üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri aynı vasiyetnameyle bir malvarlığı kazancı elde edemez.
• Belge ve dava süreci: Vasiyetnamenin aslı veya onaylı örneği, tanık ve memur kimlikleri, kazandırma yapılan kişilerle hısımlık kayıtları, belgenin açılması ve ilgililere bildirim tarihleri toplanır.
• Örnek: Resmî vasiyetnamede iki tanıktan biri mirasbırakanın eski komşusudur.
• Tanığın kimliği ve kazandırılan kişi ayrı ayrı doğrulanmalı: Vasiyet düzenlenirken odada bulunan herkes resmî vasiyetname tanığı değildir; tanığın belgeyi kanundaki sıfatıyla imzalayıp imzalamadığı görülmelidir.

Kısa cevap: Tanık olabilme ile tanık lehine kazandırma ayrı yasaklardır

Resmî vasiyetnamede tanıklık yapan kişiye aynı belgeyle daire bırakılmışsa, “bütün miras otomatik geçersiz” veya “tanık imzaladıysa sorun yok” demek doğru değildir. Türk Medeni Kanunu m. 536 hem belirli kişilerin düzenlemeye memur veya tanık olarak katılmasını yasaklar, hem düzenlemeye katılan memur ve tanıklar ile sayılan yakınlarına o vasiyetnameyle kazandırmayı sınırlar. TMK m. 558, bu katılımın kazandırmada doğurduğu sakatlık sebebiyle açılan iptal davasında kural olarak yalnız ilgili kazandırmaların iptal edileceğini belirtir. Hangi yasak ihlal edildiği ayırt edilmelidir.

Kimler tanıklık edemez?

Fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ile bu kişilerin eşleri resmî vasiyetname düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamaz. Bu listede adı geçen kişinin tanıklığının belgenin şekline etkisi, tanık lehine kazandırmadan ayrı incelenir. Aynı soyadı taşıyan herkes kardeş sayılmaz; nüfus kaydı ve ilişki belgesi gerekir. Tanığın kimliği, vasiyetnamedeki sıfatı ve düzenleme günündeki durum doğrulanmalıdır.

Kazandırma yasağı kime uzanır?

Resmî vasiyetnameyi düzenleyen memur veya katılan tanık, onların üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri aynı vasiyetnameyle bir malvarlığı kazancı elde edemez. Örneğin tanığın çocuğuna bırakılan taşınmaz, sadece taşınmazın tanığa değil çocuğa yazılmış olması nedeniyle kural dışına çıkmaz. Buna karşılık belgedeki diğer, ilgisiz kişilere yapılan tasarrufların ne olacağı otomatik olarak aynı değildir. TMK m. 558'deki kısmi iptal düzenlemesi bu noktada önem taşır. Saklı pay ihlali ayrıca ileri sürülüyorsa tenkis şartları ayrı hesaplanır.

Belge ve dava süreci

Vasiyetnamenin aslı veya onaylı örneği, tanık ve memur kimlikleri, kazandırma yapılan kişilerle hısımlık kayıtları, belgenin açılması ve ilgililere bildirim tarihleri toplanır. İptal isteminin yöneltileceği kişi ile menfaatini iddia eden davacı belirlenmelidir. TMK m. 557 şekle aykırılığı iptal sebebi sayar; m. 559 hak düşürücü süreleri düzenler. Süreler öğrenme ve vasiyetin açılması gibi tarihlere göre değişir; yalnız ölüm tarihine bakılarak dosya reddedilemez veya süresinde kabul edilemez. Gerçek vasiyetname okunmadan “tanık” diye anılan kişinin yalnız hazır bulunan aile dostu olup olmadığı da anlaşılmaz.

Örnek

Resmî vasiyetnamede iki tanıktan biri mirasbırakanın eski komşusudur. Vasiyetnamenin bir maddesi komşunun kızına araç bırakır, başka maddesi bağımsız bir vakfa para bırakır. Komşunun kızına kazandırma m. 536 kapsamında tartışılır; vakfa yapılan kazandırmanın da sırf bu nedenle otomatik geçersiz sayılması doğru değildir. Tanığın gerçekten resmî tanık olarak imza atıp atmadığı, kızın soybağı ve diğer tasarruflarla ilişki incelenir. Mirasçılar, hangi maddenin iptalini istediklerini ve kanuni süreleri açıkça belirlemelidir.

Tanığın kimliği ve kazandırılan kişi ayrı ayrı doğrulanmalı

Vasiyet düzenlenirken odada bulunan herkes resmî vasiyetname tanığı değildir; tanığın belgeyi kanundaki sıfatıyla imzalayıp imzalamadığı görülmelidir. Kazandırılan kişinin tanığın eşi, çocuğu veya kardeşi olduğu aile anlatımıyla değil nüfus ve evlilik kayıtlarıyla saptanır. Tanık vasiyetin açıldığı gün orada bulunmuş, fakat düzenlenmesine katılmamışsa m. 536'daki aynı ilişki söz konusu olmayabilir. Mirasbırakan tanığı tanıdığı için değil, tanığın resmi düzenleme işlemindeki rolü ve belirli hısımlığı nedeniyle yasak gündeme gelir. Dava açılmadan önce vasiyetnamenin bütün sayfaları, noter veya görevli memur bilgisi, imza alanları ve hısımlık zinciri tek dosyada toplanmalıdır. Başka bir maddede tanıktan bağımsız olarak yapılan bağışın saklı paya etkisi olabilir; tanık yasağının çözümü tenkis hesabını otomatik olarak bitirmez.

M. 536 yalnız resmî vasiyetname düzenlemesinin tanık ve memurunu konu alır. El yazılı vasiyetnamede metni bulan veya ölüm sonrası açılışta hazır bulunan kişiyi aynı yasak grubuna otomatik koymak doğru değildir. Önce belgenin kanuni türü ve kişinin düzenleme anındaki işlevi saptanır.

Sık sorulan sorular

Tanığın kardeşine bırakılan mal da yasak kapsamında mı?

TMK m. 536 tanığın kardeşlerini ve sayılan yakınlarını kapsar; somut hısımlık bağı belgelenmelidir.

Tanık lehine hüküm iptal edilirse bütün vasiyetname iptal olur mu?

TMK m. 558 bu sakatlıkta kural olarak yalnız ilgili kazandırmanın iptalini öngörür; başka bağımsız sakatlık varsa ayrıca incelenir.

Hukuki dayanak: resmî kanun metni. Somut olayın belgeleri ve güncel mevzuat ayrıca incelenmelidir.

İlgili okumalar: Vasiyetnamenin İptali Davası: Sebepler, Süreler ve Deliller; Miras Sözleşmesinin Şekli, Değiştirilmesi ve İptali; İlgili kategori.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)