Borçlunun POS Tahsilatı ve Müşterideki Alacağı Haczedilebilir mi?

Kısa cevap

Borçlunun bankadan veya ödeme kuruluşundan doğmuş POS tahsilat alacağı ile müşterisinden doğan ticari alacağı haciz konusu olabilir. Haciz, kasadaki fiziki malın alınmasından farklıdır; borçludan başka bir kişide bulunan hak ve alacağa yönelir. İcra dosyasındaki yazı veya İİK 89 kapsamındaki haciz ihbarnamesi, üçüncü kişinin yükümlülüğünü belirler. Bankadaki mevcut mevduatla henüz tahsil edilmemiş kart satışının sözleşmesel ödemesi aynı kayıt değildir. Hangi kurumun kime, hangi işlem için ve hangi tarihte borçlu olduğu araştırılmadan genel “bütün POS’a bloke” ifadesiyle tutar ve sıra doğru hesaplanamaz.

POS sözleşmesi ve ödeme akışı

Kartlı satışta üye işyeri sözleşmesi, provizyon, iade ve ters ibraz kayıtları incelenir. Brüt işlem tutarı her zaman işletmenin net ve muaccel alacağı değildir; hizmet bedeli, geçmiş iade veya başka bir mahsup bulunabilir. Haciz tarihinde henüz doğmamış, şartlı veya üçüncü kişiye ait bir kalem ayrıca değerlendirilir. Alacaklı, borçlunun çalıştığı bankayı veya ödeme kuruluşunu, POS terminali numarasını ve varsa tedarikçi ödeme tarihlerini saptamaya çalışır. Borçlu da ticari faaliyetini durduracak geniş kapsamlı haciz yazısı ile gerçek alacağın sınırı arasındaki farkı dosyadaki belgelerle gösterebilir.

Müşteri hangi hesaba ödeme yapmalı?

Borçlunun müşterisine usulüne uygun haciz ihbarnamesi geldiyse, üçüncü kişi artık “borçlu bana IBAN gönderdi, ona ödedim” diyerek dosya karşısındaki yükümlülüğünü kolayca bertaraf edemez. İİK 89, üçüncü kişinin itirazı ve sonraki bildirimler için kendi usulünü kurar. Müşteri, gerçekten borçluya borcu olmadığını, borcun miktarını veya daha önce ödeme yaptığını belgeleriyle zamanında bildirmelidir. Aksi takdirde aynı bedeli iki kez ödeme riski doğabilir. Bu başvuru, üçüncü kişiye haciz ihbarnamesine itiraz konusuyla doğrudan bağlantılıdır.

Örnek olay

Mobilya mağazasının bir toptan müşteriden 400 adet sandalye bedeli alacağı vardır; teslimin yarısı gerçekleşmiştir. Mağazanın alacaklısı müşteri şirkete haciz ihbarnamesi gönderir. Müşteri, imzalı teslimlerin bedelini, sözleşmedeki kalan teslim koşulunu ve daha önce yaptığı ödemeyi ayırarak cevap vermelidir. Mağazanın POS sağlayıcısına yönelen ayrı haciz yazısında ise o gün kapanan işlemlerin iade ve komisyon sonrası bakiyesi sorulur. Tek bir tahmini ticari hacim rakamını kesin alacak gibi kabul etmek her iki tarafta hatalı tahsilata yol açabilir.

Üçüncü kişinin cevabı

POS sağlayıcısı veya müşteri “şu an borcum yok” diyorsa bunun hangi tarih ve hangi sözleşme için söylendiği önemlidir. Bir gün sonra oluşacak satış, geçmişte doğmuş ama henüz vadesi gelmemiş alacak ve iade nedeniyle azalan bakiye hukuken aynı olgu değildir. İİK 89 ihbarnamesindeki cevap süresini kaçıran üçüncü kişi ağır sonuçlarla karşılaşabilir; yazıyı şirket muhasebesinde bekletmek yerine kayıt ve hukuk birimine ulaştırmalıdır. Borçluya borç olmadığını söyleyen müşteri, önceki ödeme dekontunu, iade faturasını veya sözleşmenin henüz ifa edilmediğini gösteren belgeyi saklar. Alacaklı ise soyut bir ticari ilişki yerine somut alacak varlığını araştırır.

İşletmenin devamı ve tahsil

Haciz, borçlu işletmenin tüm gelecekteki gelirinin kayıtsız biçimde alacaklıya geçmesi demek değildir. POS hareketlerinin hangi sözleşmeye bağlı olduğu, tahakkuk ve ödeme zamanları belirlenmelidir. Birden fazla takipte aynı ödeme kuruluşuna haciz gönderilmişse sıra, kapsam ve geçmiş ödemeler dosyalardan karşılaştırılır. İşletmenin gelirinin bloke edilmesi üretim ve maaş ödemelerini zorlaştırabilir; bu durum tek başına haczi geçersiz kılmaz, fakat ölçülülük ve haczedilen alacağın sınırı hakkında somut başvuru yapılabilir. Tahsil sağlandığında başka müşteriye gönderilmiş ihbarnamelerin dosya bakiyesi üzerindeki etkisi de güncellenmelidir.

Dosyada ayrıca değerlendirilecek nokta

Ödeme kuruluşu ile banka farklı tüzel kişiyse ihbarın doğru muhataba gönderilmesi şarttır. POS hizmeti bir platform aracılığıyla veriliyorsa sözleşmede üye işyerine kimin borçlu olduğu araştırılır. Müşterinin kendi borcunu temlik veya mahsup ettiği iddiası varsa ilgili tarih ve bildirim kaydı gerekir. Hacizden sonra yapılan ödeme, borçluya mı dosyaya mı gittiği yönünden izlenir; alacaklının tahsil ettiği tutar kadar bakiye düşülür. Bu kayıtlar üçüncü kişinin ikinci kez ödeme riskini azaltır.

Sık sorulan sorular

POS cihazına haciz konulmasıyla POS alacağına haciz aynı şey mi? Hayır. Birinde cihaz veya fiziksel hak, diğerinde ödeme kuruluşunun borçluya ödeyeceği para araştırılır.
Müşteri henüz teslim almamışsa borcu yoktur diyebilir mi? Sözleşme ve ifa koşuluna göre değerlendirilir; ihbarnameyi cevapsız bırakmak yerine durumunu süresinde belgeli bildirmelidir. Cari hesap alacağı da ayrı hesaplanır.

Sonuç

Hacizde POS ekstresi, üye işyeri sözleşmesi, teslim ve iade kayıtları ile üçüncü kişinin cevabı birlikte incelenmelidir.

Resmî kaynaklar: İcra ve İflas Kanunu (2004)

İlgili yazılar

• İİK 89 Haciz İhbarnamesi Geldi: Üçüncü Kişi Gerçekte Borçlu Değilse Ne Yapmalı?
• Cari Hesap ve Fatura Alacağının İlamsız İcra Yoluyla Tahsili

Hukuki kaynaklar

• İcra ve İflâs Kanunu — Adalet Bakanlığı