Mirasçı Tereke Borcu Yerine Kendi Alacağını Mahsup Edebilir mi?

Mirasçı alacağını tereke borcuyla takas edebilir mi: Mirasçı, hayattayken mirasbırakana borç para vermiş ve aynı zamanda terekeye karşı kendi borcu bulunmuş olabilir. 'Ben alacağımı payımdan düşüyorum' demek her zaman geçerli mahsup yaratmaz. Önce hangi alacağın kime ait olduğu, vadesi, tutarı ve diğer mirasçıların hakları belirlenir.

Mirasçı alacağını tereke borcuyla takas edebilir mi; koşullar neler?

Ölen kişiye yapılan ödeme bağış, aile içi yardım, masraf üstlenme veya geri ödenmesi gereken borç olabilir. Banka dekontu tek başına hukuki sebebi kesinleştirmez. Borç sözleşmesi, ödeme açıklaması, yazışmalar, tanık ve önceki geri ödemeler birlikte incelenir. Mirasçının mirasbırakana karşı bir borcu varsa bu da terekenin alacağı olarak gündeme gelebilir.

TMK 599 miras haklarının ve borçlarının ölümle geçişini; TMK 640 ise paylaşmaya kadar miras ortaklığını düzenler. Bir mirasçının kendi payına düşen hak ile ortak terekeye ait alacağı birbirine karıştırmamak gerekir. Diğer mirasçıların payını etkileyen tek taraflı bir 'netleştirme' tartışma doğurur.

Takasın genel koşulları

Türk Borçlar Kanunu madde 139, iki kişinin karşılıklı olarak bir miktar para veya özdeş edim borçlu olduğu hâllerde, iki borç da muaccelse takas imkânı tanır. Terekenin elbirliği yapısı ve borcun tüm mirasçılara geçişi nedeniyle somut olayda karşılıklılık ve temsil koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Henüz vadesi gelmemiş, miktarı tartışmalı ya da farklı kişiye ait alacağı yalnız sözlü beyanla düşmek güvenli değildir. Bir borcun üçüncü kişiye karşı olması da kendi kendine diğer borçla takası sağlamaz.

Paylaşma hesabı nasıl hazırlanır?

Mirasbırakanın tüm borç ve alacakları listelenir; mirasçının yaptığı ödeme ve geri aldığı tutarlar ayrı gösterilir. Terekenin banka hesapları, icra dosyaları, vergi ve taşınmaz kayıtları incelenir. Diğer mirasçılarla yapılacak paylaşma sözleşmesinde kabul edilen alacak ve mahsup yöntemi açık yazılır.

Anlaşma yoksa bir alacağın ispatı ve tereke hesabına dâhil edilmesi için uygun dava yolu değerlendirilir. Mirasçının iddia ettiği alacak gerçek olsa dahi, diğer mirasçıların ortak borçlardan sorumluluğu ve nihai iç ilişki hesabı ayrıca çözülmelidir.

Örnek: iki farklı borç ilişkisi

Mirasçının babasına 100.000 TL borç verdiğini, buna karşılık babasının kişisel şirketine 50.000 TL borcu olduğunu düşünelim. Şirket ayrı tüzel kişiyse karşılıklı borçluluk şartı sorunlu olabilir; ölen kişinin doğrudan şahsi borcu ve tereke alacağı varsa başka bir değerlendirme yapılır. Borcun muacceliyeti ve miktarı da önemlidir. Rakamları eşitleyip miras payından düşmek, farklı kişilerin haklarını karıştırabilir.

Mirasçı aynı zamanda terekenin evini kullanıyorsa kullanım bedeli iddiası da ayrı tartışılır. Bunun, mirasbırakana daha önce verdiği para ile kendiliğinden silindiği varsayılamaz. Her kalem için dönem, taraf, dayanak ve ödeme kanıtı hazırlanmalıdır.

Alacak ispatı ve miras ortaklığı

Bankadan para gönderilmesi tek başına borç sözleşmesinin bütün unsurlarını ispat etmeyebilir. Dekont açıklaması, geri ödeme mesajı, vade konuşmaları ve önceki taksitler birlikte delillendirilir. Mirasbırakanın hesabına hiç girmeyen fakat onun talimatıyla üçüncü kişiye ödenen tutarlar daha karmaşık ispat doğurur.

Tereke alacağı üzerinde paylaşmaya kadar mirasçılar elbirliğiyle hak sahibidir. Bir kişinin bütün tereke adına tek taraflı ibra beyanı vermesi, diğer mirasçıların haklarına etkisi bakımından tartışmalıdır. Usulüne uygun temsil veya tüm mirasçıların açık paylaşma mutabakatı aranabilir.

Mahsup anlaşmasının yazımı

Anlaşmada alacağın doğum tarihi, borcun miktarı, hangi mirasçının hangi payı bakımından hesaba katıldığı ve önceki ödemelerin nasıl düşüldüğü açıkça yazılmalıdır. 'Borçlar kapandı' gibi genel bir cümle, sonradan faiz veya üçüncü kişi alacağı iddiasında belirsizlik yaratır.

Tereke üçüncü kişilere borçluysa mirasçılar kendi aralarında mahsup yaparken alacaklıların haklarını göz ardı edemez. Mirasın reddi, resmî defter ve resmî tasfiye seçenekleri borç yoğun dosyalarda ayrı değerlendirilir. Ödenmemiş borçların varlığı mirasçıların nihai iç hesabını değiştirebilir.

Zamanaşımı ve faiz

Mirasbırakana verilen borcun üzerinden uzun süre geçmişse alacak iddiasında zamanaşımı, vade ve faiz başlangıcı ayrıca incelenir. Mirasbırakan hayattayken yapılan kısmi ödemeler, borcun kabulü veya yeni ödeme planı süre hesabını etkileyebilir. 'Tereke açılınca borcum kesin canlandı' varsayımı doğru değildir.

Mirasçının terekeye olan borcunda da temerrüt ve faiz tartışması olabilir. İki tutar aynı gün muaccel değilse takasın sonuç tarihi ve net bakiye değişir. Basit bir çıkarma işlemi yerine borçların her birinin başlangıcı ve hukuki dayanağı yazılmalıdır.

Üçüncü kişi alacaklıların konumu

Terekenin bankaya veya vergi idaresine borcu varken mirasçının kendi alacağını önceleyerek tüm nakdi çekmesi diğer alacaklıları ve mirasçıları etkileyebilir. TMK 641'in mirasçıların tereke borçlarından müteselsil sorumluluğu ve resmî tasfiye seçenekleri hatırlanmalıdır. İç paylaşma hesabı, dış alacaklının haklarını tek taraflı değiştirmez.

Mirasçılar bir kişinin alacağını kabul etse bile üçüncü kişinin rehni veya öncelikli hakkı varsa ödeme sırası ayrıca incelenir. Bütün tarafların onayıyla yapılacak açık, kalemli bir paylaşma hesabı, iddia edilen alacağın sonradan yeniden istenmesini önleyebilir.

Başvuru Öncesi Son Kontrol

Mirasbırakana borç verildiği iddiası için dekontun tarih ve açıklaması, geri ödeme sözleşmesi, kalan tutar ve varsa faiz ayrı listelenir. Mirasçının terekeye borcu da aynı düzeyde belgelenir. TBK 139'daki takasın karşılıklı ve muaccel borç koşulları, elbirliği hâlindeki tereke ve diğer mirasçıların haklarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Üçüncü kişiye ait şirket borcu murisin şahsi borcuyla rastgele eşleştirilemez.

Terekenin dış alacaklıları varsa mirasçıların kendi aralarındaki mahsup onları bağlamayabilir. Paylaşma protokolü borçların niteliğini ve hangi paya nasıl yansıyacağını açık göstermelidir. Borçlu terekeye ilişkin resmî defter veya tasfiye seçeneği düşünülüyorsa miras kabulü ve ret süreleri ayrıca kontrol edilir. Tek taraflı nakit çekip 'alacağımdı' demek yerine izlenebilir hesap kurulmalıdır.

Mirasçı iddia ettiği alacağı paylaşımda kullanacaksa diğer mirasçıların hangi tutarı kabul ettiğini açıkça kaydetmelidir. Sözlü kabul sonradan 'bu para bağıştı' itirazına dönüşebilir. Aynı borç için üçüncü kişiye yapılmış ödeme varsa bunun mahsup edilmesi gerekir. Alacak tablosu kişi, tarih, vade ve ödeme açıklaması sütunlarıyla hazırlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Babamdan alacağım varsa doğrudan daha fazla ev payı alır mıyım?

Alacak iddiası kendiliğinden tapu payını değiştirmez; alacak ve paylaşma hesabı ayrı kurulmalıdır.

Dekont üzerindeki 'borç' açıklaması yeterli mi?

Güçlü delil olabilir, ancak taraflar arasındaki ilişkinin tamamı, geri ödemeler ve karşı tarafın savunması incelenir.

İlgili İçerikler ve Mevzuat

Konuya yakın hukuki yollar için Bir mirasçı tereke borcunu öderse ve Tereke tespiti yazılarına bakabilirsiniz. Kanun metnini resmî kaynak, resmî kaynak üzerinden inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)