Borçlu Mirasçının Alacaklısı Paylaşmaya Kayyım Atanmasını İsteyebilir mi?

Bir mirasçının kişisel alacaklısı, miras paylaşımına kendisini doğrudan mirasçı gibi yerleştiremez. Ancak Türk Medenî Kanunu’nun 648. maddesinde belirli kişiler için sulh hâkiminden, ilgili mirasçının yerine paylaşmaya katılacak kayyım atanmasını isteme imkânı düzenlenir. Açılmış mirasta mirasçının payını devralmış veya haczettirmiş olan ya da mirasçıya karşı alınmış borç ödemeden aciz belgesine sahip alacaklı bu hüküm kapsamında değerlendirilir. Kayyım, alacaklıya yeni bir miras payı veren kişi değildir; paylaşmaya katılma işlevi taşır.

Bu kayyım hangi sorunu çözmeyi amaçlar?

Miras payı üzerindeki ekonomik hak, mallar henüz paylaşılmadığı için belirli bir ev veya para kalemi olarak ortaya çıkmamış olabilir. Borçlu mirasçının paylaşımda yaptığı tercihler, alacaklının ulaşabileceği değer üzerinde etkili olabilir. TMK 648, bu durumdaki kanuni koşulları taşıyan kişinin paylaşma sürecinde korunmasına yönelik özel bir katılım imkânı sağlar. Alacağın doğrudan tahsili ile paylaşmaya katılım ayrı aşamalardır.

Örneğin borçlu mirasçı paylaşımda düşük değerli veya tahsili belirsiz bir kalemi almayı kabul etmek istiyorsa bunun alacaklının hukuki durumuyla ilişkisi araştırılabilir. Ancak alacaklı dilediği malı kendisine özgüleyemez. Diğer mirasçıların payları ve hakları da korunur. Kayyımın varlığı, bütün terekenin tek bir kişisel borcun karşılığı hâline gelmesi sonucunu doğurmaz.

Kimler başvurabilir?

Kanunda belirtilen dayanaklar ayrı ayrı incelenir. Açılmış mirastaki payın devralınması, payın haczettirilmesi veya mirasçıya karşı alınmış borç ödemeden aciz belgesi, aynı belge ve koşullardan oluşmaz. Başvuran kişi hangi dayanağa sahip olduğunu açıkça belirtmelidir. Sadece borçluya karşı dava açmış olmak veya henüz belgelenmemiş bir alacağının bulunduğunu söylemek, bütün koşulların gerçekleştiğini göstermez.

Pay devralınmışsa sözleşmenin şekli ve kapsamı değerlendirilir. Haciz ileri sürülüyorsa icra dosyasındaki haciz kaydı, hangi payı kapsadığı ve mevcut durumu ortaya konulur. Aciz belgesine dayanılıyorsa belgenin hangi borçlu ve alacak için düzenlendiği incelenir. Başvuruda bütün dayanakları varmış gibi sıralamak yerine gerçekten mevcut olan hukuki durum gösterilmelidir.

Mirasın açılmış olması neden önemlidir?

TMK 648 açılmış mirasa ilişkin düzenlemedir. Mirasbırakan sağken ileride doğabileceği düşünülen miras payıyla, ölüm üzerine oluşan miras ortaklığındaki pay aynı hukuki durum değildir. Bir kişinin ileride babasından ev kazanacağı beklentisi, bu hükümdeki paylaşmaya katılım başvurusunun hazır olduğu anlamına gelmez. Önce mirasın açılması ve ilgili mirasçının sıfatı belirlenmelidir.

Payın gerçekten borçlu mirasçıya ait olup olmadığı da araştırılır. Reddi miras, feragat veya mirasçılık sıfatına ilişkin başka bir uyuşmazlık varsa sonucu etkileyebilir. Mirasçılık belgesi önemli bir başlangıç kaydıdır; ancak diğer belgelerle birlikte incelenir. Borçlu kişinin mirasçı olduğu varsayımıyla yapılacak başvuru, yanlış terekeye veya yanlış paya yöneltilebilir.

Alacaklı, payı devralınca mirasçı olur mu?

Miras payının üçüncü kişiye devri, devralanı doğrudan mirasçı sıfatına sokan basit bir işlem olarak düşünülmemelidir. Devralanın sözleşmeden kaynaklanan hakkı ve paylaşma üzerindeki konumu ayrı incelenir. TMK 648’de kayyım isteme düzenlemesinin bulunması, doğrudan mirasçılar arasına katılımın her durumda serbest olduğunu göstermez. Pay sözleşmesi ile belirli tereke malının mülkiyetinin kazanılması farklı konulardır.

Bu ayrım için miras payının üçüncü kişiye devri hakkındaki açıklamalar incelenebilir. Devralınan payın oranı, sözleşmenin kapsamı ve paylaşmadan çıkacak değere ilişkin düzenlemeler netleştirilmelidir. Başvuru, üçüncü kişinin bütün mallar üzerinde tek başına işlem yapabileceği varsayımına dayandırılmamalıdır.

Miras payı haczi ile kayyım atanması aynı işlem mi?

Haciz, alacaklıya yönelik icra korumasıdır; kayyım atanması ise paylaşma sürecindeki katılıma ilişkindir. Birinin bulunması diğerinin bütün sonuçlarını otomatik olarak doğurmaz. İcra dosyasında alınması gereken kararlar, miras payının paraya çevrilmesine ilişkin usul ve sulh hâkimine yöneltilen kayyım talebi ayrı incelenmelidir. Dosyaların birbirine doğru bilgilerle bağlanması önemlidir.

Özellikle alacaklının, borçlunun payı haczedildi diye diğer mirasçıların bütün mallarının borçluya ait olduğu izlenimi yaratmaması gerekir. Genel haciz etkisi için miras payının haczedilmesi hakkındaki yazı yardımcı olabilir. Kayyım katılımı, borcun diğer mirasçılara kişisel olarak geçtiği anlamına gelmez.

Sulh hâkimine sunulacak talep nasıl hazırlanır?

Başvuruda mirasbırakanın kimliği, mirasın açıldığı durum, borçlu mirasçı, pay oranı ve başvuranın TMK 648 kapsamındaki dayanağı belirtilmelidir. Mirasçılık belgesi, ilgili pay sözleşmesi veya haciz kaydı, aciz belgesi varsa tamamı ve devam eden paylaşma dosyaları eklenmelidir. Talep, hangi mirasçının yerine hangi paylaşma sürecine katılım istendiğini açıklamalıdır.

Tereke henüz belirlenmemişse bilinen mallar ve mevcut belirsizlikler gösterilebilir. Başvuranın seçtiği kişi kendiliğinden kayyım sıfatı kazanmaz; atama hâkimin değerlendirmesiyle yapılır. Kararın kapsamı ve kayyımın hangi işlemlerde görev alacağı kayıt üzerinden izlenmelidir. Genel bir vekâletname düzenlenmesi, mahkemenin kayyım atamasıyla aynı hukuki dayanak değildir.

Kayyım diğer mirasçıların yerine de karar verir mi?

Bu hüküm, belirli mirasçının yerine paylaşmaya katılımı düzenler. Kayyımın bütün mirasçıları temsil ettiği veya terekenin genel yönetimini tek başına üstlendiği söylenemez. Mahkeme kararındaki görev kapsamı, paylaşma işlemleriyle ilişkili değerlendirilir. Tereke temsilcisi, vasi ve vasiyet yürütücüsü gibi başka sıfatlar bu özel kayyımla karıştırılmamalıdır.

Diğer mirasçılar kendi paylarına ve paylaşma biçimine ilişkin görüşlerini açıklayabilir. Bir alacaklının talebi nedeniyle terekenin tamamını kişisel alacağına göre dağıtan yaklaşım kanundaki katılım yapısıyla bağdaşmaz. Ayrıca küçük veya temsil altında bulunan bir mirasçı varsa onun temsiline ilişkin ayrı gereklilikler incelenir. Aynı dosyada birden fazla temsil ihtiyacının bulunması mümkündür.

Varsayımsal paylaşma uyuşmazlığı

Tamamen varsayımsal olarak, üç kardeşe bir konut ve banka parası kalmış olsun. Kardeşlerden A’nın kişisel borcu için miras payı haczedilmiş olsun. A ile diğerleri konutu paylaşırken A’ya tahsili tartışmalı bir alacağı, diğerlerine daha belirli malları verme önerisi hazırlasın. Haciz alacaklısının bu öneriyi kendisi değiştirerek eve sahip olması mümkün değildir; ancak TMK 648 kapsamında kayyım isteme koşulları değerlendirilebilir.

Bu örnekte önce haczin kapsamı ve A’nın payı doğrulanır. Sonra paylaşma planının gerçek değerleri incelenir. Kayyımın katılımı, alacaklının haklarının paylaşma aşamasında göz ardı edilmesini önlemeye yönelik olabilir. Alacak miktarı, diğer kardeşlerin payları ve tereke borçları ayrı hesaplanır; kişisel borç ile ölenin borcu tek kalem yapılmaz.

Başvuruda kaçınılacak hatalar

Henüz açılmamış mirasa ilişkin beklentiyi kesin pay kabul etmek, haciz belgesi olmadan haczettiren sıfatı ileri sürmek veya devralanın otomatik mirasçı olduğunu düşünmek başlıca hatalardır. İcra dosyası ile paylaşma dosyası arasında belge bağlantısı kurulmalıdır. İnceleme, alacağın varlığı kadar kanundaki başvuru dayanağına ve kayyımın katılacağı somut paylaşma sürecine odaklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanak ve dosyanın değerlendirilmesi

Bu yazı 1 Ekim 2026 itibarıyla Türk Medenî Kanunu hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. İlgili hükümlere TBMM tarafından yayımlanan 4721 sayılı Kanun metninden ulaşılabilir.

Mirasçılık belgesi, pay sözleşmesi veya haciz kaydı, aciz belgesi ve paylaşma dosyasıyla kayyım isteminin koşulları incelenebilir. Mersin merkezdeki ofisimizden Türkiye genelindeki miras ve alacak dosyalarının değerlendirilmesi için iletişime geçebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)