Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinİşyerini su bastı, makineler veya stoklar zarar gördü ve dükkân günlerce açılamadı. Eşya hasarının sigortadan ödenmesi, kapanma dönemindeki ciro kaybının da otomatik karşılanacağı anlamına gelmez. İş durması veya kâr kaybı için poliçede ayrı teminat bulunmalı, su baskınının bu teminatı tetikleyen riskler arasında sayılması ve kaybın hesapla gösterilmesi gerekir.
İlk ayrım: su nereden geldi?
Dışarıdan gelen sel, bina içindeki borunun patlaması, çatıdan sızıntı, kanalizasyon geri tepmesi ve uzun süredir devam eden nem farklı poliçe klozlarına girebilir. Türkiye Sigorta Birliğinin yayımladığı Yangına Bağlı Kâr Kaybı Sigortası Genel Şartları ekindeki sel/su baskını ile dahili su klozları arasında ayrım yapar. Örneğin iç tesisat sızıntısı belirli koşullarda dahili su kapsamında değerlendirilebilir; yağışın dış cephe izolasyon eksikliğinden sızması farklı istisnaya takılabilir. Gerçek poliçedeki ek teminat ve istisna metni görülmeden “su basması sigortalıdır” demek eksiktir.
Hasar anında suyun geldiği yeri gösteren fotoğraf ve video, tesisatçı raporu, belediye veya itfaiye tutanağı, komşu işyerlerinin durumu ve meteoroloji kayıtları önemlidir. Temizlik yapmadan önce güvenlik ve zararı önleme gereğiyle çelişmeyecek ölçüde kayıt alın. Islanan malın hurdaya ayrılması gerekiyorsa sigortacıya inceleme imkânı bırakılması ve miktarın sayılması önem taşır.
Mal hasarı teminatı ile iş durması teminatı ayrı
Kâr kaybı genel şartları, ticari faaliyet için kullanılan sigortalı varlığın ilgili yangın sigortası kapsamında teminat altına alınmış bir risk nedeniyle zarar görmesi ve bu hasarın sigortacı tarafından tazmin edilmesi veya sorumluluğun kabul edilmesi koşulunu düzenler. Kâr kaybı teminatına hangi risklerin dahil edildiği poliçede ayrıca kararlaştırılır. Dolayısıyla bina veya emtia hasarı kabul edilse bile su baskını kaynaklı iş durmasının ayrıca seçilmiş olup olmadığı kontrol edilmelidir.
İşyeri kapanma sebebi fiziksel hasar değil, yoldaki su nedeniyle müşterilerin geçici olarak gelmemesi ise poliçenin genişletilmiş erişim veya yetkili makam kararı teminatı olup olmadığına bakılır. Genel şarttaki fiziksel hasara bağlı iş durması kabulünü bu tür olaya kendiliğinden genişletmek doğru değildir.
Kayıp nasıl hesaplanır?
Kâr kaybı genellikle “kapanan gün sayısı × günlük ciro” değildir. Genel şartlar cirodaki azalma ile bu azalmayı önlemek için yapılan makul ek masraflar üzerinden brüt kâr kaybını ele alır; faaliyet durduğu için tasarruf edilen giderler düşülür. Önceki dönem POS kayıtları, faturalar, e-defterler, stok çıkışları, rezervasyonlar ve sezon etkisi karşılaştırılır. Yeni açılmış işyerinde geçmiş veri azsa sipariş sözleşmeleri, dönem planı ve benzer işletme karşılaştırması gerekebilir.
Poliçedeki bekleme süresi, muafiyet, günlük veya toplam limit ve azami tazminat süresi ayrıca okunur. Tamir yirmi gün sürse de poliçenin azami süresi daha kısa olabilir. Buna karşılık sigorta şirketinin eksper göndermeyi geciktirmesi nedeniyle uzayan sürenin etkisi ayrıca tartışılır; iş sahibinin zararı azaltmak için geçici faaliyet yürütüp yürütemediği de değerlendirilir.
Hasar dosyasına ne koymalı?
- Olay ve fiziki zararı gösteren kronoloji, fotoğraf, teknik tespit ve onarım faturaları.
- Poliçe, ek teminatlar, su baskını/dahili su ve kâr kaybı klozları.
- İşyerinin kapandığı, kısmen açıldığı ve normale döndüğü tarihleri gösteren kayıtlar.
- Hasardan önceki satış, rezervasyon, stok ve personel kayıtları; iptal edilen işler.
- Zararı sınırlamak için yapılan makul geçici yer, ekipman veya taşeron masrafları.
Sigortacıya eşya hasarı ile faaliyet durmasını ayrı kalemler halinde yazılı bildirin. Şirket eşya tazminatını ödüyor ama kâr kaybını reddediyorsa hangi poliçe hükmüne dayandığını yazılı isteyin. Sigorta Tahkim Komisyonu yolunda şirket ön başvurusu ve cevap kayıtları gerekir. Su baskını belediye altyapısından veya komşu bağımsız bölümden kaynaklanmışsa üçüncü kişiye karşı sorumluluk ayrı değerlendirilebilir; sigortadan alınan ödeme mahsup edilmelidir.
Sık sorulan sorular
İşyerinin sigortalı olması kâr kaybını da kapsar mı?
Hayır. Kâr kaybı/iş durması teminatının ve su riskinin poliçede seçilmiş olması gerekir.
Vergi beyannamesindeki ciro doğrudan zarar mıdır?
Hayır. Ciro, brüt kâr, tasarruf edilen gider ve ilave faaliyet maliyetleri ayrı hesaplanır.
“İş durması” süresinin başlangıç ve bitişi
Kazanın olduğu an işyeri tamamen kapandıysa ilk gün, kısmen satış yapılabildiyse düşen kapasite ve tutar ayrıca gösterilir. Onarım tamamlandığı halde işletme olağan müşteri düzeyine daha sonra dönmüş olabilir; poliçedeki tazminat süresi ve zararın hasarla bağlantısı değerlendirilir. İş sahibinin açılışı keyfî biçimde geciktirmesi veya başka bir ekonomik krizle satışların düşmesi, bütün farkın su baskınına bağlanmasını güçleştirir. Günlük faaliyet çizelgesi, personel vardiyası ve POS hareketi bu ayrımı gösterir.
İş durması nedeniyle geçici başka adreste satış yapıldıysa gelirler kayıttan çıkarılmaz; buna karşılık taşınma, ekipman kiralama ve reklam gibi ciroyu koruma amacıyla yapılan makul ek giderler poliçe hesabında dikkate alınabilir. Genel şartlardaki brüt kâr yöntemi, muhasebedeki net dönem kârıyla aynı kavram değildir. Bilirkişiye verilecek yıllık ciro ve maliyet verisinin doğru dönemden seçilmesi önemlidir.
Kiracı işletme sahibi ve bina maliki farklıysa?
Bina maliki kendi yapı hasarı poliçesinden, kiracı işletme emtia ve kâr kaybı poliçesinden hak arayabilir. Poliçenin sigortalısı, menfaati ve zarar kalemi ayrı belirlenir. Komşu taşınmazdan su geldiyse haksız fiil veya yapı malikinin sorumluluğu da ayrıca gündeme gelebilir; alınan sigorta bedeli mahsup edilir.
Sigortanın eşya hasarı için hazırladığı eksper raporunda iş durması hesabı hiç bulunmayabilir. Bu durumda kâr kaybı talebinin ayrıca açıldığını yazılı teyit edin ve muhasebe verilerinin hangi formatta istendiğini öğrenin. İşletme muhasebecisinin hazırladığı tablo, poliçedeki brüt kâr tanımına göre açıklanmalıdır; yalnız aylık vergi beyannamesini göndermek, sigortacının ciro düşüşünün sebebini ve tasarruf edilen giderleri görmesini sağlamaz.
Bu içerik genel bilgilendirmedir; poliçe ekleri ve muhasebe kayıtları görülmeden teminat veya kayıp tutarı kesinleştirilmez.
İlgili okumalar
Dosyanın bağlantılı yönlerini işyeri sigortası hasar reddine itiraz ve su sızıntısında fiziksel hasarın belgelenmesi yazılarında inceleyebilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)