İşveren Maaş Haczi Yazısına Cevap Vermediğinde Hangi Sorumluluk Doğar?

Maaş haczi yazısına cevap vermeyen işveren, yalnız borçlu işçiyle alacaklı arasındaki uyuşmazlığın dışındaki kişi değildir. İİK 355–356, maaş veya ücret kesintisini yapmak ve icra dairesine göndermekle yükümlü muhatap için özel sonuçlar düzenler. Ancak işçinin gerçekten o işyerinde çalışıp çalışmadığı, yazının kime ve ne zaman tebliğ edildiği ve önceki haciz sırası görülmeden işverenin otomatik bütün takip borcundan sorumlu olduğu söylenemez.

Maaş haczi yazısına cevap vermeyen işveren önce neyi araştırmalı?

Şirket evrak birimi, KEP veya UETS hesabı ve fiziki tebligat kayıtları kontrol edilir. Yazıda borçlunun kimlik bilgisi, işverenin doğru unvanı, dosya numarası ve kesintinin başlaması istenen tarih bulunmalıdır. Aynı soyadlı başka işçi veya işten aylar önce ayrılan eski çalışan hakkında gelen yazıya, bordro ve SGK çıkış kaydıyla cevap verilir. Sessizlik, bu olguları icra dosyasına taşımaz.

İşçi hâlen çalışıyorsa net ücret, daha önce gönderilen maaş haczi yazıları, nafaka kesintisi ve işyerindeki ödeme düzeni belirlenir. Birden fazla haciz yazısının tebliğ sırası dosya bazında kaydedilir. 'Önceki haciz var, bu yazıya hiç cevap vermeyeyim' yaklaşımı yanlıştır; sıra ve mevcut kesinti ilgili icra müdürlüğüne yazılı bildirilir.

İİK 355 ve 356'nın temel yükümlülüğü

İİK 355, maaş ve ücretlerin haczi için ilgili işveren veya ödeme görevlisine tebliğ edilen yazı doğrultusunda kesinti yapılması ve durumun bildirilmesini öngörür. İİK 356, yükümlülüğe uyulmadığında kesilmeyen veya gönderilmeyen paranın ayrıca mahkeme hükmü gerekmeksizin muhataptan tahsiline ilişkin özel kural getirir. Sorumluluk, gerçekte yapılması gereken kesintiler ve dönemlerle ilişkilendirilir.

Bu düzenleme alacaklının hiçbir kanıt sunmadan işverenin bütün malvarlığına sınırsız yönelmesi demek değildir. Tebliğden önceki ücret dönemleri, işçinin işten çıkışı, kanuni kesinti sınırı, daha önceki hacizler ve gerçekten ödenmiş tutarlar hesaplanmalıdır. Müdürlük işleminde yanlış ay veya net ücret kullanılmışsa itiraz somut bordro ile yapılır.

İşçi artık çalışmıyorsa

Tebliğ tarihinde iş ilişkisi sona ermişse işveren bunu çıkış bildirgesi, son bordro ve ödeme belgeleriyle icra müdürlüğüne bildirir. İşçi daha sonra yeniden işe girerse önceki haciz yazısının hukuki etkisi ve yeni bildirim ihtiyacı ayrıca incelenir. Geçici ücretsiz izin, rapor veya kısmi çalışma durumunda ücret doğup doğmadığı aylık bazda gösterilir; varsayımsal maaştan kesinti yapılamaz.

İşverenin birden çok şubesi varsa yazının şirket tüzel kişiliğine mi farklı işverene mi gönderildiği önemlidir. Asıl işveren ve alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde ücret bordrosunu kimin düzenlediği ve ödemeyi kimin yaptığı dosyada belirlenmelidir. 'Bizim departman görmedi' açıklaması usulüne uygun tebligatı kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Haciz sırası ve ücretin korunması

İİK 83 ücret haczinde sınır ve borçlunun geçimi için gerekli miktarın gözetilmesine ilişkin kurallar içerir. Nafaka alacağı ve birden fazla dosya kesintisi gibi özel durumlar vardır. İşveren her yazının tutarını aynı ay tam kesmeye çalışmamalı; kanuni sırayı ve oranı gözetmelidir. Daha önceki haczin sıra ve ödeme bilgisi sonraki alacaklıya ilgili icra dairesi üzerinden bildirilir.

Prim, fazla mesai, ikramiye, yol yardımı ve kıdem tazminatı aynı ücret kalemi gibi işlenmemelidir. Hangi ödemenin hacze tabi olduğu ve sınırı farklı tartışma yaratabilir. İşveren bordroda kesilen miktarı açık göstermeli, gönderdiği paranın hangi icra dosyası ve dönem için olduğunu açıklamalıdır.

İcra dairesi işverenden doğrudan para istediyse

Müdürlük, kesilmediği veya gönderilmediği ileri sürülen ayları listeleyebilir. İşveren de tebligat tarihi, ilgili ay ücretinin doğup doğmadığı, bordro tutarı, önceki haciz ve ödeme dekontlarıyla karşı hesap yapmalıdır. Hatalı müdürlük işlemine karşı İİK 16 şikâyeti veya işin niteliğine uygun başvuru değerlendirilebilir. Sırf işçinin alacaklıyla ihtilafı var diye işveren yazıyı görmezden gelemez.

İşçiden sonradan fazla kesinti yapılması da çözüm değildir; ücretin kanuni korunması devam eder. İşveren kendi ihmali nedeniyle ödeme yaptıysa işçiye rücu şartları ayrı hukuki ilişki oluşturur. Mahkeme veya müdürlük önünde işçiyi bilgilendirme, bordro düzeni ve üçüncü kişi verilerinin gizliliği de korunmalıdır.

İşveren için kalıcı takip düzeni

Her maaş haczi yazısı için tebliğ günü, işçinin statüsü, önceki hacizler, cevap evrak numarası, ilk kesinti dönemi ve aylık ödeme dekontları tek dosyada tutulmalıdır. İşçinin işten ayrıldığı tarih ve son hak edişler icra dairesine ayrıca bildirilmelidir. Muhasebeciye sözlü söylemek yeterli denetim izi bırakmaz; yazılı yetki ve kontrol zinciri kurulmalıdır.

Alacaklı taraf da sadece 'cevap gelmedi' ibaresine dayanarak işverenden bütün borcu istememelidir. Gerçek çalışma ve ücret dönemleri, başka haciz sıralaması ve tebligatın geçerliliği araştırılmalıdır. Belgeli hesap hem alacaklının tahsilini hem işverenin gereksiz sorumluluğa maruz kalmamasını sağlar.

Aylık bordro örneğiyle risk hesabı

İşverenin yazıyı aldığı ay işçi yalnız on gün çalışmışsa tam aylık ücret üzerinden kesinti varsayımı yanlış olabilir. Öte yandan işçi çalışmaya devam ederken müdürlük yazısını insan kaynakları birimi muhasebeye iletmemişse şirket içi iletişim eksikliği alacaklıya karşı savunma olarak her durumda yeterli değildir. Her ay ödenen net tutar, öncelikli hacizler ve gerçekte gönderilmesi gereken kesinti karşılaştırılır.

Borçlunun ücreti nakit, banka ve prim olarak bölünüyorsa bordro ile banka ödemeleri uyumlu olmalıdır. İcra dairesine “sadece asgari ücret alıyor” diye cevap verilip başka ücret bileşeni gizlenmesi ayrı risk doğurur. Alacaklı işverenin sorumluluğunu ileri sürüyorsa hangi dönem ve hangi kesintinin yapılmadığını göstermeli; işveren de eski çalışan, ücretsiz izin veya önceki haciz savunmasını tarihli kayıtlarla belgelendirmelidir.

İşveren işçinin maaşını düzensiz ödüyorsa haciz yazısının gelmesinden sonra yapılan her ücret ödemesi ayrı değerlendirilir. Eski aylara ait gecikmiş ücretin ödendiği tarih, kesinti yükümlülüğünün hangi dönem için doğduğunu etkileyebilir. Müdürlük cevabında “işçi çalışıyor” demek yeterli olmayabilir; mevcut haciz sırası ve kesintinin ne zaman başlayacağı bildirilmelidir. Cevap evrakı ile aylık ödeme dekontları birbirini doğrulamalıdır.

İlgili hukuki okumalar

Aynı dosyada başka sorunlar da varsa Maaş Haczi Nasıl Uygulanır ve Kesinti Oranı Nedir? ve Aynı Maaşa İki İcra Dosyası Gelirse Kesinti Sırası Nasıl Belirlenir? yazıları ilgili ayrımları açıklar.

Sık sorulan sorular

İşçi bizde çalışmıyorsa yine cevap gerekir mi?

Evet, bu durum SGK çıkış kaydı ve bordro bilgisiyle icra dairesine yazılı bildirilmelidir.

İşveren tüm takip borcundan otomatik sorumlu olur mu?

Hayır. İİK 356 sorumluluğu kesilmesi veya gönderilmesi gerekirken yerine getirilmeyen tutar ve dönemlerle değerlendirilir.

Önceki maaş haczi varken yeni yazı gelirse?

Yeni yazıya sıra, önceki kesinti ve borçluya ait ücret durumu belirtilerek cevap verilir; yasal sıra atlanmaz.

Resmî dayanak ve somut dosya

İlgili resmî metin: mevzuat ve kurum kaynağı. İşveren sorumluluğunda gerçek bordro dönemleri ve tebliğ zinciri görülmeden kesin rakam belirlenmez. Av. Emirhan Keskin, Mersin merkezli ofisinden Türkiye genelindeki maaş haczi dosyalarını işveren veya alacaklı taraf açısından inceleyebilir.