İdari Davada İki Kişi Tek Dilekçe Verebilir mi?

İdari davada iki veya daha fazla kişi tek dilekçeyle dava açabilir; fakat yalnız aynı kamu kurumundan şikâyetçi olmaları yeterli değildir. İYUK 5/2, davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunmasını ve davaya yol açan maddi olayın veya hukuki sebeplerin aynı olmasını arar. Bu koşullar birlikte değerlendirilir. Ortak dilekçe, birbirinden bağımsız bütün idari sorunları masraf azaltmak amacıyla tek dosyaya toplama yolu değildir. Her davacının uyuşmazlıkla ilişkisi açıkça gösterilmelidir.

Ortak menfaat ile benzer mağduriyet farklıdır

İki kişinin aynı tür olumsuz sonucu yaşaması, hak veya menfaatlerinin mutlaka ortak olduğu anlamına gelmez. Farklı tarihlerde, farklı gerekçelerle verilen bireysel kararlar aynı başlık altında görünse bile ayrı inceleme gerektirebilir. Ortak dilekçede kişilerin hangi hak veya menfaatte birleştiği anlatılır. Sadece herkes aynı kurumda çalışıyor ya da aynı mahallede oturuyor cümlesiyle yetinilmez. İşlemin her kişi bakımından etkisi ve istenen yargısal sonuç belirlenir.

Kanundaki ikinci koşul, maddi olayın veya hukuki sebeplerin aynı olmasıdır. Buradaki veya sözcüğüyle, ortak hak ya da menfaat koşulunu bağlayan ve sözcüğü farklı işlev görür. Tek bir benzerlik bulunduğunda bütün koşulların sağlandığı söylenemez. Olayların tarihleri, idarenin karar gerekçeleri ve dayanılan mevzuat karşılaştırılır. Bu karşılaştırma, ortak dilekçenin gerçekten aynı uyuşmazlığı mı yoksa ayrı hikâyeleri mi taşıdığını ortaya koyar.

Birden fazla işlemle birden fazla davacı ayrımı

İYUK 5/1, birden fazla idari işleme tek dilekçeyle dava açılmasını ayrıca düzenler. İkinci fıkra ise birden fazla kişinin ortak dilekçesiyle ilgilidir. Bazı dosyalarda iki mesele bir arada bulunur: hem davacı sayısı hem işlem sayısı birden fazladır. Böyle bir durumda yalnız işlemlerin bağlantılı olması, bütün davacıların ortak dilekçe koşulunu otomatik olarak karşıladığı anlamına gelmez. Her iki yönün dayanakları ayrı gösterilmelidir.

Örneğin aynı düzenlemenin kişilere uygulanması farklı tarihlerde bildirilmiş olabilir. Ortak dilekçe hazırlansa bile her davacının süre, ehliyet ve menfaat koşulları ayrıca değerlendirilir. Bir kişinin süresinde başvurması, diğerinin geçmiş dava süresini canlandırmaz. İdarenin cevapsızlığının zımni ret sayılması halinde de her başvurunun tarihi ve kapsamı belirlenmelidir. Kişilerin farklı başvurular yapmış olması ortak anlatımda bu farkların gizlenmesini haklı kılmaz.

Dilekçede hangi bilgileri ayrı yazmalı?

Her davacının kimlik ve adres bilgisi, dava konusu işlemle ilişkisi ve istediği sonuç anlaşılır olmalıdır. İşlem tebliğ tarihleri farklıysa ayrı gösterilir. Eklerin hangi davacıya ait olduğu belirtilir; bir kişinin belgesi bütün grubun aynı koşulu taşıdığının kanıtı gibi sunulmaz. Temsil varsa temsilin kapsamı kontrol edilir. Ortak dilekçe kullanmak, kişilerden birine diğerleri adına kendiliğinden dava açma yetkisi vermez. İmzalar ve vekâlet ilişkileri dosyanın gerçek yapısıyla uyumlu olmalıdır.

Varsayımsal örnek: aynı karar farklı bireysel durumlar

Birden çok kişinin aynı idari düzenlemeye dayanılarak başvurularının reddedildiğini düşünelim. İlk bakışta hukuki sebep aynı görünür. Fakat birinin başvurusu eksik belge, diğerinin yaş koşulu nedeniyle reddedilmiş olabilir. Bu durumda yalnız ret yazılarındaki aynı mevzuat adıyla ortak dava koşullarının sağlandığı söylenemez. Ret gerekçeleri, hak veya menfaatin ortaklığı ve maddi olaylar birlikte incelenir. Gerçekten ortak bir işlemden doğan ve koşulları örtüşen taleplerle bu örnek ayrılmalıdır.

Başka bir varsayımda tek idari kararın birden fazla kişinin ortak hakkını doğrudan etkilediği görülebilir. Böyle bir dosyada ortaklığın kaynağı ve aynı olay bağlantısı belgelerle açıklanabilir. Bu da mahkemenin incelemesini ortadan kaldırmaz; ortak dilekçenin kabulü konusunda önceden kesin sonuç verilemez. Dilekçenin anlaşılır olması, koşulların varlığının değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Koşullar bulunmazsa nasıl ilerlenir?

İYUK 5'e uygun olmayan dilekçe için 15. madde kapsamında ret ve yeniden düzenleme süreci gündeme gelebilir. Mahkemenin belirttiği ayrım gözetilerek ilgili süre içinde yeni dilekçeler hazırlanır; aynı biçim hatası tekrar edilmemelidir. İdari dilekçenin teslim tarihinin ispatı bu aşamada da önemlidir. Ortak dosya düşünülürken esas amaç, her kişinin talebini ve sürelerini doğru korumak olmalıdır. Yalnız tek dosya numarası almak uğruna farklı hakların belirsizleştirilmesi yararlı bir yöntem değildir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — GİB mevzuat — m.3,5/1–2 ve 15.