İbraz Süresi Geçtikten Sonra Çek Ciro Edilebilir mi?

İbraz süresi sonrası çek cirosu, olağan ciroyla aynı sonuçları doğurmaz. TTK 793'e göre ibraz süresi geçtikten sonra yapılan ciro, ancak alacağın temliki sonuçlarını doğurur. Protesto veya aynı nitelikte ödememe belirlemesinden sonra yapılan ciro da bu kapsamdadır. Çekin fiziksel olarak devredilmiş olmasıyla devralanın hangi hukuki korumaya sahip olduğu ayrı değerlendirilmelidir.

Yalnız çekin üzerindeki tarihe bakmak yeterli mi?

Çekin düzenleme tarihi, bankaya ibraz tarihi ve ciro tarihi aynı şey değildir. İbraz süresinin sona ermesi, çekin düzenlenme ve ödeme yerleri gibi kanuni ölçütlere göre hesaplanır. Bir ödeme tarihi gibi kullanılan günlük ticari ifadeler, çekin kanuni süre hesabının yerine geçmez. Asıl belge ve banka kayıtları birlikte görülmelidir.

Ayrıca ciro, ibraz süresi dolmadan önce yapılmış olsa bile ödememe protestosundan veya eşdeğer belirlemeden sonra gerçekleşmiş olabilir. TTK 793 bu durumu da açıkça sayar. Dolayısıyla sadece takvimde kalan güne bakıp “süre dolmadı, olağan cirodur” demek her dosyada doğru sonuç vermez.

Tarih yazılmamış ciro nasıl değerlendirilir?

TTK 793'ün ikinci fıkrası tarihsiz cironun protesto, eşdeğer belirleme veya ibraz süresinin geçmesinden önce yapıldığına ilişkin aksi ispatlanabilir bir karine getirir. Bu, tarihsiz her cironun gerçekte erken yapıldığının tartışmasız kabulü değildir. Teslim tarihi veya taraf yazışmaları gibi delillerle aksinin ispatı değerlendirilebilir.

Örneğin varsayımsal olarak çekin banka ödememe kaydı ayın onunda oluşturulmuş, devralma protokolü ayın on beşinde imzalanmış olsun. Ciro üzerinde tarih bulunmaması, protokol ve teslim kayıtlarının hiç incelenmeyeceği anlamına gelmez. Hangi belgenin gerçekten bu çeki anlattığı, çek numarası, banka ve tutar bilgileriyle eşleştirilmelidir.

Temlik sonucunun pratik önemi nedir?

Alacağın temliki sonuçlarının doğması, devralanın borçlunun savunmaları karşısındaki durumunu etkiler. Devir öğrenildiğinde eski alacaklıya karşı mevcut savunmalar, TBK 188 kapsamında yeni alacaklıya da yöneltilebilir. Devirden önceki ödeme veya ilişkinin özellikleri bu nedenle ayrıca araştırılır.

Bu sonuç, her geç ciroda çekin bütün borçlularının borçtan kurtulması demek değildir. Mevcut hak hangi kapsamdaysa o kapsamın devri değerlendirilir; devralana senedin önceki hukuki durumundan bağımsız sınırsız bir hak verildiği varsayılmaz. Zaten doğmamış veya kaybedilmiş bir hakkın sadece yeni imza ile yeniden oluşacağı kabul edilmemelidir.

Çeki devralacak kişi neyi sormalı?

Çekin bütün yüzleri ve alonju yanında bankaya ibraz ile ödememe tespiti kayıtları istenmelidir. Çekin kimden hangi tarihte alındığına ilişkin sözleşme, teslim tutanağı ve ödeme belgesi korunur. Devredenin alacağı daha önce devredip devretmediği veya kısmi tahsilat yapıp yapmadığı da ticari incelemenin parçasıdır.

çekin ciro zincirindeki kopukluk, görünüşte kesintisiz ciro zincirinin nasıl incelendiğini ele alır. Zincirin şeklen düzgün olması, cironun süresinde yapıldığını her durumda kanıtlamaz. Zamanlama ile hak sahipliği zinciri birbirini tamamlayan ama farklı kontrollerdir. Son cirodaki şirketin kaşesi ve imzası da ilgili tarihteki temsil yetkisiyle karşılaştırılabilir.

Devretmek süreleri yeniden başlatır mı?

Çekin bir başkasına verilmesi, önceden kaçırılmış ibrazı veya yapılmamış gerekli tespiti kendiliğinden düzeltmez. Başvurma hakları, zamanaşımı ve temel alacak aynı başlık altında değerlendirilmemelidir. Devir işleminin kendisine ilişkin kayıtlar ile senetten doğan hakların korunmasına ilişkin eski kayıtlar ayrı tutulmalıdır.

karşılıksız çek başvuru yolları, ödenmeyen çek bakımından kullanılabilecek yolları açıklar. Takip mevcutsa ödeme emri ve tebliğ tarihi de incelemeye eklenir. Bir alacağın satın alınması veya iskonto edilmesi planlanırken yalnız görünen tutarın cazibesine bakmak yerine, geç ciro rejiminin savunmalar ve tahsil imkânı üzerindeki etkisi belirlenmelidir. Böylece senedin teslim alınması, bütün risklerin ortadan kalktığı şeklinde yorumlanmaz. Uyuşmazlık çıktığında ise hangi tarihin hangi belgeyle kanıtlandığı açık bir çizelgede gösterilir; yaklaşık hatırlamalara dayalı sıralama kurulmaz.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.793: protesto, eşdeğer tespit veya ibraz süresi sonrası ciro
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — ÇSGB — m.188: temlikte borçlunun savunmaları