Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinBorçlu, haczedilen malı için İİK 111/A kapsamında belirli koşullarla rızaen satış yetkisi isteyebilir. Bu, malı icra dosyasından bağımsız biçimde dilediği kişiye devretme yetkisi değildir. Kıymet takdiri tebliğinden yedi günlük talep süresi, yetki belgesi sonrası on beş günlük işlem süresi, asgari bedel ve icra mahkemesi onayı birlikte uygulanır.
Rızaen satış neden sıradan özel satış değil?
Haczedilen taşınır veya taşınmaz üzerindeki takip işlemleri, borçlunun alıcı bulmasıyla kendiliğinden ortadan kalkmaz. İİK 111/A, borçluya dosya içinde kontrollü satış imkânı sağlar. İcra dairesinin yetki belgesi, alıcının bedeli dosyaya yatırması ve mahkeme incelemesi bu usulün parçalarıdır. Alıcıyla özel sözleşme yapmak tek başına hacizleri kaldırmaz veya malın mülkiyetini bu özel usulle geçirmez.
Bu yolla malın muhtemel piyasa alıcısına ulaşılması amaçlanabilir. Ancak borçlunun yakınını düşük fiyatla alıcı göstermesi, asgari bedel ve onay şartlarını atlamaz. Dosyadaki güvence ve öncelikli alacaklar araştırılır. Rızaen satış, alacaklıdan mal kaçırma veya takip sonucunu etkisizleştirme yöntemi gibi sunulamaz. Usul, belirli bedel ve denetim koşulları içinde uygulanır.
Yedi günlük başvuru hangi tarihten başlar?
Borçlu kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesinden yetki talep edebilir. Kıymet takdiri yapılmamışsa borçlu da yapılmasını isteyebilir. Haciz sırasında kıymet takdirini içeren tutanağın hazır bulunan borçluya etkisiyle sonradan bilirkişi raporu tebliği ayrı incelenir. Yönetmelik, bazı huzurda haciz durumlarında ayrıca tebliğ gerekmediğini düzenler. Bu nedenle yalnız posta zarfı bekleyerek süre takibi yapılmaz.
Talep, ilgili esas icra dosyasına yöneltilir. Hangi mal için yetki istendiği açık gösterilir. Sicile kayıtlı mallarda rızai satış talebinin ilgili sicile işlenmesi gündeme gelir. Birden çok haciz dosyası veya farklı değerleme varsa usulün hangi dosyadan yürütüleceği belirlenmelidir. Başvuruyu bir alıcıya sözlü bildirmek, icra dairesine talep sunmak değildir.
Yetki belgesi ve on beş günlük süre
İcra müdürü kıymet takdiri kesinleştikten sonra cebri satış işlemlerini durdurarak yetki belgesi düzenler. Yönetmeliğe göre borçluya verilen on beş günlük süre yetki belgesinin tebliğinden başlar. Bu süreyle ilk talep için yedi günlük süre aynı değildir. Borçlunun alıcı bulması, taraf bilgilerinin dosyaya sunulması ve bedelin ödenmesi için verilen işlem aralığı ayrıca izlenir.
“Alıcıyla anlaştım, ödeme daha sonra gelir” açıklaması bütün koşulları sağlamaz. Alıcının bedeli belirtilen süre içinde icra dairesinin banka hesabına yatırması gerekir. Para doğrudan borçlunun kişisel hesabına gönderilirse dosya içi ödeme şartı karşılanmış sayılmayabilir. Dosya numarası, malın ayırt edici bilgileri ve ödeme kaydı birlikte kontrol edilir. Yanlış hesaba veya dosyaya ödeme yeni sorun doğurabilir.
Asgari bedel nasıl belirlenir?
Rızaen satışta bedel, malın kesinleşen muhammen kıymetinin yüzde doksanına karşılık gelen tutarla mal üzerinde güvence altına alınmış ve satış isteyenin alacağına öncelikli alacakların toplamından yüksek olan miktar üzerinden değerlendirilir. Buna bu aşamaya kadar ilgili mal için yapılan takip masrafları eklenir. Bu nedenle yalnız “piyasa değerinin yüzde doksanı yeterlidir” demek eksik olur.
Örneğin muhammen değer bir milyon lira olsa bile öncelikli güvence alacağı dokuz yüz bin liradan fazlaysa alt sınır farklılaşabilir. Giderler de ayrıca eklenir. Gerçek dosyada öncelik ve alacak tutarları icra müdürlüğünce araştırılır. İhale usulündeki farklı oranlarla bu rızaen satış alt sınırı karıştırılmamalıdır. İnternette eski teklif metnindeki oranı güncel kanun gibi kullanmak hatalıdır.
Alıcı ve borçlu hangi bilgileri sunar?
Yönetmelik borçlu ve alıcının kimlik, iletişim, anlaşılan bedel ve mal bilgilerini dosyaya bildirmesini öngörür. Tüzel kişide ticaret ve kimlik numaraları ile temsil bilgileri ayrıca belirlenir. Alıcının banka hesabı, ret halinde iade için önemlidir. Taşınmazda tapu bilgisi, araçta şasi veya plaka gibi ayırt edici kayıtlar doğru olmalıdır. Genel “bir araç” ifadesiyle işlem yapılması beklenemez.
- Kıymet takdiri ve tebliğ kaydı.
- Güncel haciz ve takyidat bilgileri.
- Rızaen satış yetki belgesi ve tebliğ tarihi.
- Borçlu ve alıcının anlaşma ve kimlik bilgileri.
- Bedelin icra hesabına yatırıldığını gösteren dekont.
Alıcının fiziksel teslim ve devir masrafları bakımından durumu da değerlendirilmelidir. Özel anlaşmadaki harç ve gider kayıtları, kanuni yükümlülükleri kendiliğinden değiştirmez. Malın fiilen nerede bulunduğu ve teslim hazırlığı önemlidir. Dosya içindeki satışı tamamlamakla malın gerçek durumunu incelemek aynı şey değildir; alıcı malın niteliğini ve mevcut kayıtlardaki bilgiyi kontrol etmelidir.
Mahkeme onayı hangi sonucu doğurur?
Şartlar sağlanmışsa icra müdürü dosyayı onay için icra mahkemesine gönderir. Yönetmelik, mahkemenin dosya üzerinden kabul veya ret konusunda inceleme yapmasını düzenler. Kabul kararıyla mülkiyet alıcıya geçer; hacizler kaldırılarak devir ve teslim işlemleri yapılır. Bu sonuç alıcıyla özel sözleşmenin imzalandığı anla karıştırılmamalıdır. Sicil işlemleri ilgili merci tarafından yerine getirilir.
Ret halinde Yönetmelikte bedelin alıcıya iadesi için ayrı usul vardır. Borçlunun özel anlaşmasına dayanarak para üzerinde serbestçe tasarruf etmesi beklenmez. Satış bedelinin alacaklılara paylaştırılması da malın teslimi veya teslime hazır hale gelmesiyle bağlantılıdır. Her dosyanın toplam süresi için tek gün sayısı garantisi verilemez; belgelerin tamamlanması ve sicil işlemleri farklılaşabilir.
Varsayımsal örnek ve sık yapılan hatalar
Borçlunun hacizli aracı için kıymet takdiri tebliğ edilince yedi gün içinde yetki istediğini düşünelim. Yetki belgesi tebliğinden sonra bir alıcı buluyor. Alıcı bedeli süresinde dosyaya yatırıyor ve gerekli bilgiler sunuluyor. İcra mahkemesinin kabul kararı sonrasında devir ve teslim ilerliyor. Bu süreçte alıcının parayı borçluya elden vermesi aynı güvenli dosya içi usul değildir.
Sık hata, talep süresiyle satış işlemi süresini birbirine karıştırmaktır. Diğer hata, yüzde doksanı tek başına yeterli alt sınır saymaktır. Öncelikli güvence alacakları ve giderler kontrol edilmelidir. Yalnız rehin veya ipotek paraya çevrilmesi dosyasındaki malik sıfatına bu hükmün otomatik uygulanacağı varsayılmamalıdır; usul haczedilen mal ve borçlu bağlamında değerlendirilir. Güncel yürürlükteki düzenlemeyle kanun teklifi birbirinden ayrılır.
Alıcının incelemesi
Alıcı, dosyaya ödeme yapmadan önce malın kapsamını ve teslim koşullarını incelemelidir. Satış yetkisi belgesi tek başına malın fiilî durumuna ilişkin bütün uyuşmazlıkları çözmez.
Sık sorulan sorular
Hacizli malımı bulduğum alıcıya doğrudan devredebilir miyim?
İİK111/A özel bir dosya içi usuldür. Yetki belgesi, süreli ödeme ve mahkeme onayı olmadan bu usulün haciz kaldırma sonucu doğmaz.
Yüzde doksan bedel her zaman yeterli mi?
Hayır. Öncelikli güvence alacaklarının toplamı ve ilgili takip masrafları da alt sınır hesabında dikkate alınır.
Alıcı bedeli benim hesabıma yatırsa olur mu?
Yönetmelik belirlenen bedelin süre içinde icra dairesinin banka hesabına yatırılmasını gerektirir. Kişisel hesaba ödeme dosya içi şartın yerine geçmez.
Dosyanın değerlendirilmesi
Kıymet takdiri, tebliğ kaydı, takyidatlar ve yetki belgesi üzerinden satış talebinin süresi, asgari bedel ve alıcı ödeme koşulları birlikte incelenebilir. Mersin merkezdeki ofisimizden Türkiye genelindeki dosyaların hukuki değerlendirmesi ve sürecin yönetilmesi için iletişim sayfamız üzerinden başvurabilirsiniz. Sonuç yetkili makamın incelemesine ve dosyaya bağlıdır.
Bağlantılı konular: Kıymet takdiri tebligatının denetimi; E-satışta teminat iadesi; İcra dosyasının kapatılması.
Resmî kaynaklar: İcra ve İflas Kanunu (2004)