İcra Takibi Sürerken Borçlu Ölürse İşlemler Durur mu?

Takip devam ederken borçlu ölürse icra dosyası kendiliğinden tamamen kapanmaz. İcra ve İflas Kanunu'nun 53. maddesi önce takip işlemlerinin geri bırakılmasını, ardından terekeye veya uygun koşullarda mirasçılara devam edilmesini düzenler. Ölüm günü dahil üç günlük bekleme vardır. Mirasçı henüz mirası kabul veya reddetmemişse, miras hukukundaki ilgili süreler dolana kadar takip geri kalır. Bu nedenle yalnız ölüm tarihine üç gün ekleyip her dosyada hemen hacze devam edilebileceği söylenemez.

Ölüm hangi aşamada gerçekleşti?

Buradaki kural, yaşayan borçluya karşı başlamış bir takip sürerken ölümün gerçekleşmesidir. Daha takip açılmadan ölmüş bir kişiyi borçlu göstererek dosya oluşturmak ayrı bir usul sorunu doğurur. Dosyanın başlangıç günü, ödeme emrinin tebliği, kesinleşme ve ölüm tarihi birbirinden ayrılmalıdır. Bu tarihler bilinmeden yapılacak genel bir “mirasçılar öder” açıklaması hangi işlemin sürdürülebileceğini göstermez.

Ölüm bilgisinin icra müdürlüğüne resmi kayıtla bildirilmesi yararlıdır. Yakının mesajı veya alacaklının duyumu yerine nüfus kaydı, ölüm belgesi ve mirasçılık belgesi gibi belgelerle durum somutlaştırılır. Alacaklı, mirasçı olduğunu düşündüğü kişilerin adını tahmin ederek işlem istememelidir. Mirasçılık durumunda sonradan ortaya çıkan değişiklikler de dosyadaki temsil ve tebligatları etkileyebilir.

Terekeye devam etmek ne demektir?

Tereke, ölenin devredilebilir malvarlığı hakları ve borçlarının oluşturduğu bütündür. Kanun; tereke henüz paylaşılmamış, resmi tasfiyeye girmemiş ve mirasçılar arasında aile şirketi kurulmamışsa, borçlu hayattayken uygulanacak usulle terekeye karşı takibin sürdürülmesini öngörür. Dolayısıyla ölüm, mevcut borcu yok etmez; ancak takip muhatabı ve devam biçimi yeniden belirlenir.

Tereke adına yapılacak işlemde mirasçıların tespiti, gerekiyorsa temsilin sağlanması ve tebligatın doğru kişilere yöneltilmesi gerekir. Borçlu öldükten sonra eski adrese gönderilen her evrakın geçerli sonuç doğurduğu varsayılmaz. Bir mirasçıya yapılan bildirimin diğerlerini hangi ölçüde etkilediği de takip yapısına göre değerlendirilir. Mirasçıların hepsinin aynı evde yaşamaması, bu araştırmayı gereksiz kılmaz.

Mirasçının kişisel malına hemen gidilebilir mi?

Terekeye karşı devam ile mirasçıyı kişisel borçlu olarak takip etme aynı şey değildir. İİK 53, mirasçıya karşı devamı haciz veya rehnin paraya çevrilmesi yollarıyla sınırlar. Mirasın reddi, kabulü, resmi defter tutulması veya tasfiye gibi miras hukuku durumları ayrıca dikkate alınır. mirasçılara yönelen takipte ret savunması bu aşamada önem kazanır.

Ret için geçerli süreyi yalnız icra tebligatının geldiği günle özdeşleştirmek yanlıştır. mirasın reddinde süre ve başlangıç, mirasçı sıfatı ve öğrenme durumuna göre incelenmelidir. İcra dosyasının bekletilmesi, mirasın reddi için gereken işlemin kendiliğinden yapılması anlamına gelmez. Mirasçı ret hakkını kullanmak istiyorsa bunu ilgili usulle ayrıca gerçekleştirmelidir.

Önceden tamamlanmış takip işlemlerinin durumu da ölüm sonrası yeni işlemlerden ayrılır. Dosyada daha önce haciz konulmuş olması veya bir ödeme yapılmış bulunması kendi kayıtları üzerinden incelenir. Ölüm bildirimiyle birlikte bütün geçmiş işlemlerin hiç yapılmamış sayıldığı kabul edilmez. Alacaklı bakiye alacağını, mirasçı ise ödenmiş tutarları belgeleriyle göstermelidir.

İcra müdürlüğüne sunulan talepte yalnız ölümün bildirilmesiyle yetinilmeyip hangi işlemin geri bırakılmasının istendiği açıkça yazılabilir. Satış günü belirlenmişse bu tarih ayrıca belirtilir. Müdürlük kararının bir örneğinin alınması, dosyanın gerçekten beklemeye alınıp alınmadığını görmeyi sağlar. Talik döneminin bütün süreleri kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalı; süreli haklar ayrıca kontrol edilmelidir.

Dosyada hangi kontrol yapılmalı?

• Takibin başlangıcı ile borçlunun ölüm tarihi karşılaştırılır.
• Ölüm ve mirasçılık kayıtları dosyaya alınır.
• Mirasın kabulü, reddi veya tasfiye kararı araştırılır.
• Alacaklının terekeye mi mirasçıya mı devam istediği belirlenir.
• Geri bırakma kararı ve sonraki tebligatlar incelenir.

Somutlaştırıcı örnek: Bir satıcının başlattığı takip kesinleştikten sonra borçlu vefat etmiş olsun. Satıcı yalnız eski dosya numarasına dayanarak ertesi gün mirasçının hesabının haczini istememelidir. Önce ölümün takibe etkisi ve hangi muhataba devam edileceği belirlenir. Mirasçı da dosyanın ölümle silindiğini varsayarak evrakı görmezden gelmemelidir. Her iki taraf için çözüm, borcun varlığıyla ölüm sonrası takip usulünü birbirinden ayırarak işlem yapmaktır.

Hukuki kaynaklar

• İcra ve İflas Kanunu: m.53,56–58.