Geri Gönderme Merkezindeki Yabancı Vekâletnameyi Nasıl Düzenler?

Geri gönderme merkezinde (GGM) tutulan yabancı, avukatına veya başka bir kişiye vekâlet vermek isteyebilir. Merkezde bulunması noterle görüşme hakkını ortadan kaldırmaz. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 59. maddesi, idari gözetim altındaki yabancının noter ve avukatla görüşmesine erişimi açıkça düzenler. Ancak vekâletname kendiliğinden hazırlanmaz: kimlik, tercüman, noter randevusu ve verilecek yetkinin kapsamı önceden düzenlenmelidir.

Önce hangi işlem için vekâlet gerektiğini belirleyin

Sınır dışı kararına dava açılması, idari gözetime itiraz, konsolosluktan belge temini, banka veya taşınmaz işlemi aynı yetkiyi gerektirmez. Avukata dava ve takip vekâleti verilecekse kullanılacak mahkemeler ve özel yetki gerektiren işlemler ayrıca konuşulmalıdır. Bir yakına yalnızca evrak alma yetkisi verilecekse geniş satış, para çekme veya feragat yetkileri eklemek gereksiz bir risktir. Noter, iradenin gerçek ve serbest olduğunu tespit eder; yakınların merkez dışında hazırladığı metni yabancıya zorla imzalatması mümkün değildir.

Vekâlet verilecek kişinin tam adı, kimlik veya baro bilgisi ve yapılacak işin özeti yazılı şekilde hazır olmalıdır. Pasaport veya kimlik belgesindeki adın Latin harfli yazılışı, yabancı kimlik numarası ve doğum bilgisi uyuşmazsa noterin kimlik tespiti gecikebilir. Pasaportun merkezde muhafaza edilmesi hâlinde aslının notere sunulması veya idarece erişim sağlanması için merkez yönetiminden yazılı düzenleme istenir.

Notere erişim için merkez yönetimine nasıl başvurulur?

Yabancı veya iletişim kurabilen yakını, bulunduğu GGM’nin adını ve dosya numarasını öğrenip yönetimden noterle görüşme talep eder. Talepte yabancının adı, uyruğu, yabancı kimlik veya pasaport numarası, görüşmenin amacı ve avukatın iletişim bilgisi yer alır. Görüşmenin merkezde noter huzurunda mı, yoksa gerekli güvenlik düzeniyle noterliğe gidilerek mi yapılacağı merkez ve noterle koordine edilir. Kanundaki erişim hakkı, her merkez için tek ve otomatik bir uygulama biçimi belirlemez.

Göç İdaresi’nin GGM iletişim listesi doğru merkezi bulmaya yardımcı olur. 6458 sayılı Kanun’un 59. maddesi görüşme hakkının hukuki dayanağıdır. Telefonla verilen sözün yanında talebin tarih ve kayıt numarasını saklamak, ertelenme veya ret hâlinde ne olduğunu gösterebilir. Yabancı merkezde telefon erişimi bulabiliyorsa noter ve avukata ulaşma talebini bizzat da iletmelidir.

Türkçe bilmiyorsa ne yapılır?

İşlemi anlamadığı dilde imzalaması sağlıklı değildir. Noter, gerekli görürse yeminli tercüman aracılığıyla metni açıklatır; hangi dilin kullanıldığı ve tercümanın kim olduğu işlem belgesinde görünmelidir. Ailenin hazırladığı serbest çeviri ile noterde gerekli usul aynı şey değildir. Adın farklı alfabelerde yazımı ve pasaporttaki transliterasyon ayrı bir uyuşmazlık yaratıyorsa konsolosluk belgesi, onaylı çeviri veya aynı kişi kaydı gerekip gerekmediği ilgili noterle önceden görüşülür.

Kimlik belgesi hiç yoksa bunun yerine bir akrabanın beyanının yeterli olacağını varsaymayın. İdari gözetim dosyasında hangi kimlik kayıtlarının bulunduğu, konsolosluğun belge düzenleyip düzenleyemeyeceği ve noterin kabul edeceği ispat yöntemi somut duruma göre incelenir. Kişinin vatandaş olduğu devletin temsilciliğiyle irtibatı uluslararası koruma iddiasını etkileyebilecekse bu adım avukatla ayrıca değerlendirilmelidir.

Süre işliyorsa vekâletnameyi beklemek doğru mu?

GGM’de aynı anda sınır dışı etme kararı, idari gözetim kararı ve ikamet veya koruma işlemi bulunabilir. Her kararın tebliğ tarihi ve başvuru mercii ayrı tutulur. Noter randevusu alınması idari veya yargısal başvuru süresini durdurmaz. Özellikle dava açılması gereken bir sınır dışı kararında, karar ve tebliğ belgesinin avukata derhal gönderilmesi gerekir. İdari gözetim itirazı ise sınır dışı kararının iptaliyle aynı başvuru değildir.

Avukatla görüşme de 59. maddede korunur. Acil başvuruda önce avukata erişim ve karar örnekleri, ardından gerekli vekâlet işlemi planlanabilir. Avukatın vekâletname olmadan belirli acil usul işlemlerini hangi koşullarda yapabileceği mahkemenin ve usul hukukunun kurallarına göre değerlendirilmelidir; bunun her durumda geçerli bir muafiyet olduğu söylenemez. Maddi imkân yoksa bulunduğu yerdeki barodan adli yardım başvuru yolunu sorun.

Vekâletname çıktıktan sonra hangi kayıtlar saklanır?

• Noterin düzenleme tarihi, yevmiye numarası, asıl veya onaylı örnek ve tercüman bilgisi.
• Merkezden noter erişimi için verilen dilekçe, teslim kaydı ve cevap.
• İdari kararların tamamı, tebliğ alındıları ve varsa mahkeme evrakı.
• Vekâletin kapsamı, vekil bilgisi ve belgenin avukata hangi tarihte ulaştığı.

Noter veya GGM erişiminde güçlük çıkarsa ret sebebini yazılı isteyin; kimlik eksikliği, tercüman eksikliği ve randevu sorunu farklı çözümler gerektirir. Vekâletin fiziken çıkmış olması, avukatın dosyaya eriştiği veya davanın açıldığı anlamına gelmez. Teslim ve başvuru aşamalarını ayrıca teyit edin.

Noter erişimi fiilen engellenirse

Talebin hangi görevliye hangi gün iletildiğini ve verilen cevabı kaydedin. GGM yönetimi randevu veya güvenlik gerekçesi gösteriyorsa mümkün olan en yakın tarih ve alternatif usulü yazılı isteyin. İl göç idaresine başvuru, avukat aracılığıyla kararların ve merkez kayıtlarının talebi, gerekirse ilgili yargısal başvuru olgulara göre değerlendirilir. Kanundaki görüşme hakkıyla noterlikteki kimlik tespiti yükümlülüğü birlikte uygulanır; merkezden erişim sağlanması noterin usulü atlamasını gerektirmez.

Vekil olacak kişinin yabancının yerine notere gidip vekâletname düzenletmesi mümkün değildir; işlemde yetki verenin iradesi ve kimliği noter tarafından tespit edilir. Bir yakının elindeki imzalı boş kâğıt, noter vekâletnamesi sayılmaz. Yabancı daha önce yurt dışında veya Türkiye'de geçerli vekâlet vermişse aslı, kapsamı, sona erme ve azil durumu incelenerek yeni belgeye gerçekten ihtiyaç olup olmadığı anlaşılabilir.

İşlemin ardından takip edilmesi gereken iki ayrı teyit

Birinci teyit vekâletnamenin kullanacağı kurumca kabulü, ikincisi asıl hukuki başvurunun yapılmasıdır. Nüfus, tapu veya banka gibi kurumlar özel yetki ve güncel kimlik eşleştirmesi isteyebilir. Avukatın mahkemeye sunduğu belge dosyaya işlenmiş mi, dilekçe hangi tarihte kaydedilmiş, karar tebliği kime yapılmış kontrol edilir. Yalnız noter fişiyle dava açıldığı kabul edilmez. Yabancı merkez değiştirirse yeni GGM adı ve dosya numarası avukata derhal iletilir.

Türkiye’nin başka ilindeki avukata vekâlet verilebilir mi?

Avukatın GGM’nin bulunduğu ilde bürosu olması vekâlet düzenlenmesinin genel şartı değildir. Dosyanın görüleceği yargı yeri, avukatla güvenli iletişim, dosya erişimi ve asıl belgenin iletilmesi pratik açıdan önemlidir. Yakınlar adına yapılan telefon görüşmesi yabancının kendi iradesinin yerini tutmaz. Dosyanın belirsizliğinde önce GGM’de temel haklar ve karar türlerini ayırmak, ardından somut evrakla iletişime geçmek daha doğru bir sıradır.

İlgili okumalar

Dosyanın bağlantılı yönlerini geri gönderme merkezinde başvuru ve avukata erişim hakları ve sınır dışı kararına karşı başvuru yazılarında inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• GGM iletişim listesi
• 59. maddesi