Yol süresi, işçinin işveren tarafından işyeri dışındaki başka bir yere gönderilmesi hâlinde İş Kanunu uyarınca çalışma süresinden sayılır. Sabah bir şubede işe başlayıp öğleden sonra başka şubeye geçmek, işçinin mesai hesabını etkileyebilir. Şubeler arası yol süresi, işverenin işin yürütülmesi amacıyla yaptığı görevlendirme kapsamında çalışma süresine dâhil olabilir. Ancak evden her gün farklı şubeye ulaşılması ile mesai içinde işletmenin iki işyeri arasında gidilmesi aynı durum değildir. Yolun başlangıcı, amacı ve görevlendirme ilişkisi belirlenmelidir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 66. maddesi, işverenin başka yerde çalıştırmak için gönderdiği işçinin yolda geçen süresine ilişkin düzenleme içerir. Aynı maddede sosyal yardım amacıyla işe götürüp getirilme konusunda ayrıca sınır vardır. Bu nedenle “işveren servis verdi, araçta geçen her dakika mesaidir” veya “yolda çalışılmadığı için hiçbir süre sayılmaz” biçimindeki iki genel ifade de doğru olmaz.
Görev yolculuğu ile günlük ulaşımı ayırın
Çalışanın kendi evinden normal çalışma yerine ulaşması genel olarak günlük işe gidiş kapsamında değerlendirilir. İşe başladıktan sonra başka şubeye iş yapmak üzere gönderilmesi ise iş organizasyonunun parçasıdır. Çalışma yerinin geçici olarak değiştirilmesi ve işçinin doğrudan başka şubeye çağrılması hâlinde de görevlendirmenin niteliği, sözleşme ve fiilî uygulama incelenir.
İşçi yol boyunca ürün, evrak veya araç taşıyor olabilir. Bu işin kendisi ayrıca önem taşır. İşverenin talimatıyla müşteri ziyaretlerine çıkılması, belirli saatte başka yerde hazır bulunma zorunluluğu veya ilk şubede araç teslim alma gereği yolculuğun değerlendirmesini etkileyebilir. Haritada iki nokta arasındaki mesafe, tek başına hangi sürenin çalışma olduğu sorusunu çözmez.
İşverenin talimatı nasıl gösterilir?
Telefon görüşmesinin ardından yazılı görev mesajı, vardiya planı veya sevk belgesi bulunabilir. İşçi kim tarafından, hangi şubeye ve hangi saat için gönderildiğini kaydetmelidir. Sadece kendi tercihiyle daha uzak rota kullanması veya kişisel işini yolculuğa eklemesi nedeniyle oluşan bütün ek süre işverene yüklenmez. Gecikmenin gerçek nedeni ortaya konulmalıdır.
- Günlük şube ve vardiya çizelgesi.
- Görevlendirme mesajları ve servis hareket saatleri.
- İlk işyerine giriş ile ikinci işyerine varış kayıtları.
- Yol boyunca yapılan işin açıklaması.
- Gerçek ara dinlenmeler ve kişisel sapmalar.
Geçiş kartı, şirket araç kaydı veya teslim tutanağı saat hesabını destekleyebilir. Buna karşılık işçi, kayıt oluşturmak için başkalarının konum verisine izinsiz erişmemelidir. Gerekli kurumsal belgeler uyuşmazlıkta usulüne uygun istenebilir. Tek tanığın bütün aylar için tahminî süre söylemesi yerine, mümkün olduğunca dönemlere ayrılmış veri kullanılması daha açıklayıcıdır.
Her yolculuk fazla mesai mi?
Çalışma sayılan yol süresi, günlük ve haftalık toplam hesabına eklenir. Fakat çalışma süresine dâhil olması, tek başına bütün yolculuğun zamlı fazla çalışma ücreti doğurduğu anlamına gelmez. Haftalık süre, sözleşmede kararlaştırılan çalışma, geçerli denkleştirme ve günlük sınırlar dikkate alınır. Gece çalışması veya özel iş türleri bakımından ayrıca uygulanabilecek kurallar da araştırılır.
Farazi örnekte çalışan sabah ilk şubede iki saat iş görmüş, işverenin talimatıyla bir saatlik yolculuk yapmış ve ikinci şubede beş saat çalışmıştır. Gerçek ara dinlenmeleri ayrıca çıkarılarak ilgili günün süresi hesaplanır. Yalnızca iki şubede fiilen yaptığı yedi saatlik işin görülmesi, gönderilme kapsamında çalışma sayılan yolun göz ardı edilmesine neden olabilir. Haftalık hesap ise diğer günlerle birlikte yapılmalıdır.
Ulaşım gideriyle süre aynı talep değil
Otobüs bileti, görev için yakıt veya işverenle anlaşarak kullanılan kişisel araç gideri, çalışma süresi hesabından ayrı olabilir. Bir saatin mesaiye dâhil olması, bütün taksi faturalarının zorunlu harcama olduğunu göstermez. Görevin gerekleri, ulaşım seçeneği ve makul maliyet incelenir. İşverenin önceden karşıladığı giderler de hesaptan düşülmelidir.
İşçinin kendi aracıyla şubeler arasında gitmesi istenmişse araç kullanımı ve giderleri hakkında yazılı düzenleme yapılması yararlıdır. TBK m. 415'in hizmette kullanım ölçüsüne ilişkin hükümleri değerlendirilir. Özel kullanımın tamamının iş gideri gibi sunulması doğru değildir. Kilometre kaydı, güzergâh ve görev tarihi, masrafın neye ait olduğunu gösterir.
Sürekli şube değişimi kabul edilmeli mi?
Günlük görevlendirme yetkisi sınırsız değildir. Sözleşmedeki çalışma yeri ve nakil maddesi, görevin niteliği, değişikliğin işçi üzerindeki etkisi ve dürüstlük kuralları önem taşır. Esaslı çalışma koşulu değişikliği varsa 4857 sayılı Kanun'un 22. maddesinin usulü değerlendirilir. Her geçici şube ziyareti de otomatik olarak esaslı değişiklik sayılmaz.
İşçi itirazında süre, maliyet, ulaşım güçlüğü ve değişiklik tarihini somutlaştırmalıdır. Ücret talebi ile naklin hukuka uygunluğu ayrı sorular olarak ele alınabilir. İşçilik alacağı davasından önce arabuluculuk şartının kapsamına bakılır. Mesai tablosunda yalnızca sonuç toplamı değil, hangi gün hangi yolun neden çalışma sayıldığı da gösterilmelidir.
Evimden her farklı şubeye gitmem otomatik olarak mesai midir?
Hayır. Günlük ulaşım ile işverenin iş için başka yere göndermesi ayrılmalıdır. Sözleşme ve somut görevlendirme incelenir.
Mesai içinde bir şubeden diğerine gönderilirsem yol hiç sayılmaz mı?
Bu genel ifade doğru değildir. İş Kanunu'nun 66. maddesi kapsamında yolda geçen sürenin çalışma sayılması gündeme gelebilir.
Yol süresi sayıldıysa mutlaka yüzde 50 zamlı ücret mi alırım?
Fazla çalışma için toplam süre ve ilgili sınırlar ayrıca hesaplanır. Çalışma sayılma ile zamlı ücret hakkı aynı aşama değildir.
Şirket servisinde geçen bütün süre çalışma mıdır?
Her durumda değildir. İşin gereğinden doğan taşıma ile sırf sosyal yardım amacıyla günlük ulaşım sağlanması ayrılır.
İlgili hukuki bilgiler
İşveren İşçiyi Başka Şehre Nakletmek İsterse Kabul Etmek Zorunda mı?
Fazla Mesai ve UBGT Ücretleri Nasıl İspatlanır?
Yol süresi çalışma süresinden sayılır mı?
İş Kanunu’nun 66. maddesi, işçinin işveren tarafından asıl işyerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi hâlinde yolda geçen sürelerin çalışma süresinden sayılacağını düzenler. Her gün farklı şubeye gönderilen işçi bakımından yol süresi, haftalık çalışma süresinin hesabında dikkate alınmalıdır. Yol süresi eklendiğinde haftalık kırk beş saat aşılıyorsa, aşan kısım fazla çalışma olarak ücretlendirilir. Yol süresinin ispatı için görevlendirme yazıları, mesajlar ve ulaşım kayıtları saklanmalıdır.
Resmî kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu: TBMM kabul metni: 4857 sayılı Kanun m.22,41,63 ve66: nakil, fazla çalışma ve yolda geçen süre
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: m.414 ve415: görev ve taşıt giderleri
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk SSS: İşçilik alacağı uyuşmazlığında arabuluculuk
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)