Evde Üretilen Ürün Teslim Edilince İşveren Kusuru Ne Zaman Bildirmeli?

Evde hizmet sözleşmesi kapsamında üretilip işverene teslim edilen üründeki ayıplar, teslimden başlayarak bir hafta içinde işçiye bildirilmelidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 465. maddesine göre işveren süresinde bildirim yapmazsa ürün mevcut durumuyla kabul edilmiş sayılır. Bu düzenleme, teslim edilmiş işin belirsiz süre boyunca “kontrol edilecek” denilerek bekletilmesini önler. Sürenin değerlendirilmesi için ürünün hangi tarihte ve hangi miktarda teslim edildiği belirlenmelidir.

Evde hizmet, ev temizliğiyle aynı sözleşme değildir

Bu yazının konusu işverenin verdiği işi, işçinin kendi evinde veya belirlediği başka yerde, kendisi yahut aile bireyleriyle birlikte ücret karşılığı yapmasıdır. İşveren için evde dikim, montaj veya benzeri üretim bunun değerlendirme alanına girebilir. Bir kişinin başkasının evinde temizlik yapması ise sırf aynı “ev” sözcüğü kullanıldığı için bu ürün kabulü kuralına bağlanmaz. evde temizlikçi ve bakıcı çalışmasının sigorta kapsamı farklı bir hukuki sorudur.

Bağımsız bir atölyenin kendi organizasyonuyla eser üretmesi de ayrıca değerlendirilir. Ürünün evde yapılması tek başına tarafları işçi ve işveren hâline getirmez. İşin verilme biçimi, ücret düzeni, üretim talimatı ve gerçek çalışma ilişkisi önemlidir. Doğru sözleşme türü belirlenmeden eser sözleşmesinin ayıp hükümleriyle evde hizmetin bir haftalık kuralı birbirine karıştırılmamalıdır. Tüketiciye yapılan son satış ise ayrı bir sözleşme aşamasıdır.

Teslim ve kontrol nasıl belgelenir?

Her teslim partisi için tarih, ürün çeşidi, adet ve teslim alan kişi kaydedilebilir. Taşıyıcı kullanılmışsa sevk tarihiyle işverene teslim tarihi ayrılmalıdır. Ürünün işçiden çıkması ve işveren tarafından teslim alınması aynı gün gerçekleşmeyebilir. Eksik sayıda teslim, fiziksel kusur ve siparişteki ölçüye aykırılık farklı iddialardır. Kontrol tutanağı hangi partinin hangi özellik bakımından sorunlu olduğunu göstermelidir; genel bir memnuniyetsizlik ifadesi ayrıntılı incelemenin yerini tutmaz.

Kanunun bu maddesi ayıp bildirimi için özel olarak yazılı şekil şartı koymaz. Bununla birlikte bildirimin ne zaman yapıldığını ve hangi kusuru içerdiğini kanıtlamak için kayıtlı yazışma veya teslim alınmış tutanak yararlıdır. İşçinin telefonla arandığının söylenmesi, görüşmenin içeriğini tek başına açıklamayabilir. Sonradan oluşturulan bir fotoğrafın hangi partiye ait olduğu da gösterilmelidir. Belgeleme tavsiyesiyle kanuni geçerlilik şartı birbirinden ayrılır.

Her kusur işçinin giderine mi düzeltilir?

463. madde, işin işçinin kusuruyla ayıplı görülmesi halinde giderilmesi mümkün ayıpların masrafı işçiye ait olmak üzere düzeltilmesini düzenler. Dolayısıyla onarım talebinde yalnız ürünün hatalı olduğu değil, hatanın işçiye yüklenebilmesi ve giderilebilir olması da önem taşır. İşverenin verdiği hatalı kalıp, yanlış ölçü veya bozuk malzeme gibi olgular araştırılmalıdır. Kontrol bildirimi, bütün zararların otomatik olarak çalışanın borcu sayılması sonucunu doğurmaz.

İşçi de kendisine verilen malzeme veya araçta bozukluk fark ettiğinde bunu hemen işverene bildirmeli ve çalışmaya devam etmeden talimat beklemelidir. Bu bildirim ile bitmiş ürüne ilişkin işveren bildirimi farklı aşamalardır. İlk aşamada bilinen sorunun sessizce devam ettirilmesi değerlendirmeyi etkileyebilir. İşe özgü şartların önceden açıklanması açısından parça başı işte birim ücretin önceden bildirilmesi konusundaki belge düzeni de önemlidir.

Bir parti üzerinden örnek

Örneğin Selin evinde işverenin kumaşıyla yüz adet ürün dikmiş ve tamamını imzalı teslim belgesiyle göndermiştir. İşveren bazı dikişlerin verilen örneğe uymadığını ileri sürüyorsa bir haftalık bildirim kuralı ve gerçekten bildirilen kusurlar incelenir. Bildirim süresinde yapılmamışsa ürün mevcut haliyle kabul edilmiş sayılmasına ilişkin sonuç gündeme gelir. Süresinde bildirim varsa da kumaşın bozukluğu, verilen örnek ve Selin’in önceden yaptığı uyarılar gözden geçirilir.

Uyuşmazlıkta yalnız kusurlu görülen birkaç parça değil, teslim listesinin tamamı korunmalıdır. Taraflar düzeltme konusunda anlaşırsa hangi ürünün ne zaman geri alındığı ve nasıl düzeltileceği yazılabilir. Ücretin ödeme zamanı ise kabul incelemesinden ayrı bir hükümdür; bütün bedelin gerekçesiz biçimde bekletilebileceği varsayılmamalıdır. İnceleme, zamanında bildirim ve kusurun kaynağı ayrı sorular olarak ele alındığında ürünün tesliminden sonraki yükümlülükler daha açık belirlenir.

Hukuki kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — ÇSGB: 461–465.