Eşler Mallarının Envanterini Resmen Çıkarabilir mi?

Eşlerden her biri, diğerinden mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını her zaman isteyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 216. maddesindeki bu imkân, evlilik sürerken hangi malların mevcut olduğunu daha açık biçimde kayda geçirmeye yarar. Boşanma davasının açılmış olması gerekmez. Envanter, mal rejimini değiştiren bir sözleşme veya tapudaki mülkiyeti aktaran işlem değildir.

Envanterde ne gösterilir?

Bir eşya listesinin uyuşmazlıkta işe yaraması için malların birbirinden ayırt edilmesi gerekir. Taşınmaz için ada, parsel ve bağımsız bölüm; araç için plaka ve tescil bilgisi; değerli taşınır için marka, model veya seri numarası yazılabilir. Banka hesabında hangi tarihteki bakiyenin kaydedildiği belirtilmelidir. Sonradan değişen değer ile kayıt anındaki durum birbirinden ayrılır.

Belgeye yalnız “evdeki bütün eşyalar” yazılması, daha sonra hangi malın kastedildiğini belirsiz bırakabilir. Mala ait fatura, edinme belgesi, banka hareketi ve fotoğrafın uygun biçimde ilişkilendirilmesi yararlıdır. Malın nerede bulunduğu ile kime ait olduğu aynı bilgi değildir. Üçüncü kişiden emanet alınmış eşya varsa bunun niteliği de açıkça gösterilmelidir.

Bir yıllık süre hangi sonucu doğurur?

216. maddeye göre envanter, malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılmışsa aksi ispat edilinceye kadar doğru kabul edilir. Bu, envanteri ancak ilk bir yılda yaptırabileceğiniz anlamına gelmez. İsteme hakkı her zaman kullanılabilir; ilk yılın önemi kanunun tanıdığı doğruluk karinesidir. Süreyi yalnız evlenme tarihinden hesaplamak da her olayda isabetli olmaz; ilgili malın ne zaman getirildiği belirlenmelidir.

Örneğin evlilikten önce edinilmiş bir müzik aleti ortak konuta daha sonra getirilmiş olabilir. Fatura tarihi, malın eve getirildiği tarih ve envanterin düzenlenme günü ayrı olaylardır. Bir yıllık koşul değerlendirilirken bu kronoloji açıklanmalıdır. Sonradan alınan her yeni malı önceki listenin kendiliğinden kapsadığı varsayılamaz; yeni kayıt veya ek işlem gerekebilir.

Resmî senet ile özel liste aynı şey midir?

Eşlerin evde hazırladığı imzalı liste, fotoğraflar veya elektronik tablo delil değerlendirmesinde yararlı olabilir. Ancak sırf iki imza taşıdığı için TMK 216’nın aradığı resmî envanter hâline gelmez. Resmî senet niteliğinin sağlanması için düzenlenecek işlemin konusu ve şekli yetkili makamla, uygulamada noterlikte, açıkça belirlenmelidir. Yalnız bir imzanın onaylanmasıyla bütün eşyanın yerinde tespit edildiği sonucu çıkarılmamalıdır.

Belgenin neyi doğruladığını okumak önemlidir: Tarafların açıklamasını mı, sunulan kaydı mı, yoksa belirli tarihte gözlenen varlığı mı belgeliyor? Resmî belge de kanunun izin verdiği koşullarda aksi kanıtlanabilen bir delildir. Var olmayan bir eşyayı listeye yazmak veya edinme tarihini yanlış göstermek, uyuşmazlığı sona erdirmek yerine belgenin içeriğine yönelik tartışma yaratır.

Envanter mülkiyeti ve paylaşım oranını değiştirir mi?

Bir evin listede bulunması, diğer eşin tapuda kendiliğinden pay sahibi olmasını sağlamaz. Aynı şekilde bir malın eşlerden birinin adı altında yazılması, o malın mutlaka kişisel mal olduğu konusunda bütün incelemeyi bitirmez. Mülkiyet, edinilmiş veya kişisel mal niteliği ve tasfiye alacağı birbirinden farklı konulardır. Edinme kaynağını gösteren kayıtların korunması bu nedenle önemlidir.

Evlilik içinde miras yoluyla gelen para bir evin alımında kullanılmışsa yalnız evin envantere alınması, para kaynağını tek başına açıklamaz. Miras intikali, hesap hareketi ve satın alma bağlantısı ayrıca gösterilebilir. Envanterin amacı, gelecekteki hukuki değerlendirmeyi gereksiz kılmak değil, değerlendirme için güvenilir bir başlangıç kaydı oluşturmaktır.

Eşler anlaşamıyorsa nasıl hazırlanılmalı?

Talebi yazılı ve somut biçimde iletmek, hangi malların kayda geçirilmesinin istendiğini netleştirir. Diğer eşin sessiz kalması, hazırladığınız tek taraflı listeyi kabul ettiği anlamına gelmez. Uyuşmazlık sürüyorsa talebin hukuki yolu ve gerekiyorsa delilin korunması dosyanın koşullarına göre değerlendirilir. Bir eşin malvarlığı bilgilerine erişememesi de izinsiz hesap erişimini haklı kılmaz.

İşlem öncesinde malların listesi, edinme ve getirilme tarihleri, mevcut belgeler ve tartışılan noktalar hazırlanmalıdır. Borç bakiyeleri veya başkasına ait haklar ayrıca belirtilmelidir. Tam belge örneğini ve eklerini saklamak, ileride yalnız ilk sayfanın bulunması nedeniyle doğabilecek kapsam tartışmasını azaltır. Bir yılın dolmasına yakın durumlarda kayıtları toparlamak için son günü beklememek özellikle önemlidir.

İlgili hukuki açıklamalar

mal rejimi sözleşmesinin şekli ve imzaları; eşyanın aidiyetinin ispatlanamaması.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Adalet Bakanlığı nüshası: m.7, 216, 222.