Ceza Davasında Kapalı Duruşma Ne Zaman Yapılır?

Ceza duruşmaları kural olarak herkese açıktır. Genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı durumlarda mahkeme, duruşmanın bir kısmının ya da tamamının kapalı yapılmasına karar verebilir. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa CMK 185 gereği duruşma ve hükmün açıklanması kapalı yapılır. İki hâlin koşulları ve sonuçları birbirinden ayrılmalıdır.

Açıklık neyi ifade eder?

Duruşmanın açıklığı, yargılamanın kamu denetimine elverişli olmasını sağlayan usul güvencesidir. Salondaki düzen ve kapasite kuralları saklı olmak üzere izleyicilerin yargılamayı takip edebilmesi esastır. Bir tarafın tanınan kişi olması veya hakkında haber çıkmasını istememesi, tek başına bütün duruşmanın kapanmasını gerektiren otomatik sebep değildir.

Duruşmanın açık olması da herkesin ses veya görüntü kaydı alabileceği anlamına gelmez. CMK 183, kanuni istisnalar dışında adli işlemlerde kayıt ve nakil araçlarına ilişkin yasak düzenler. İzleyicinin telefonuyla gizlice kayıt yapması, açıklık ilkesinin doğal sonucu olarak görülemez. Açık yargılama ile serbest yayın birbirinden farklıdır.

Mahkeme hangi nedenle kapalılık kararı verir?

CMK 182, genel ahlak veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerektirdiği hâllerde kısmi ya da tam kapalılığa izin verir. Kararın gerekçeli olması ve nedenlerinin tutanağa geçirilmesi gerekir. Somut olayın hangi bölümünde neyin korunacağı açıklanmalıdır. Bütün yargılamanın kapatılmasıyla belirli bir tanığın dinlendiği bölümün kapalı yapılması aynı müdahale değildir.

Mahrem bilgiler veya güvenlik riski içeren olaylarda talep, belirsiz bir rahatsızlık anlatımı yerine somut gerekçeye dayanmalıdır. Örneğin yalnız belirli sağlık bilgilerinin ele alınacağı oturum bölümü bakımından sınırlı koruma düşünülebilir. Hangi tedbirin uygulanacağı mahkemenin kanuni ölçütlerle vereceği karara bağlıdır; tarafların anlaşması tek başına yeterli değildir.

Çocuk sanıkta zorunlu kapalılık

Sanığın on sekiz yaşını doldurmamış olması durumunda CMK 185, duruşmanın kapalı yapılmasını zorunlu tutar. Bu hâlde hüküm de kapalı oturumda açıklanır. Genel ahlak veya kamu güvenliğine dayanan olağan kapalılıkta ise kapatma konusundaki gerekçeli karar ve hüküm açık duruşmada açıklanır. Hükmün açıklanması yönünden bu fark gözden kaçırılmamalıdır.

Sadece mağdurun veya bir tanığın çocuk olması, CMK 185’in çocuk sanık için koyduğu kuralı kendiliğinden aynı biçimde uygulamak anlamına gelmez. Çocuk mağdur ve tanıkların korunmasına ilişkin başka usul tedbirleri ayrıca incelenir. Çocuk sanığın savunma güvenceleri bakımından çocuk şüpheli ve zorunlu müdafi konusu da önem taşır.

Kapalılık talebi nasıl sunulur?

Talepte hangi oturum veya işlem için hangi sebeple kapalılık istendiği belirtilir. Gerekli belge veya risk açıklaması dosyaya uygun usulle sunulur. CMK 184’e göre açıklığın kaldırılması isteminin tartışıldığı bölüm de talep üzerine veya mahkemenin uygun görmesiyle kapalı yapılabilir. Bu olanak, hassas gerekçenin herkes önünde açıklanmasını önlemek bakımından önemlidir.

Verilen kararın kapsamı tutanaktan kontrol edilir: tamamı mı, belirli bölüm mü kapalıdır; neden ve süre nasıl belirtilmiştir? Kararın dosyaya doğru yansıması gerekir. Eksiklik veya yanlışlık varsa duruşma tutanağındaki yanlışlığın düzeltilmesi ayrıca değerlendirilir. Sözlü olarak salondan çıkarılmayla hukuki kapalılık kararı birbirine karıştırılmamalıdır.

Kapalı duruşmaya kimler girebilir?

Kapalılık, davanın taraflarının ve savunmanın kanuni katılım haklarının ortadan kalkması değildir; kamunun izleyici olarak bulunmasına yönelik sınırlamadır. Mahkeme bazı kişilerin kapalı duruşmada hazır bulunmasına izin verebilir. İzin verilenler, kapalılığı gerektiren hususları açıklamamaları konusunda uyarılır ve bu uyarı tutanağa geçirilir.

Bir aile üyesinin salona alınma isteği bu çerçevede değerlendirilir; yakınlık tek başına koşulsuz giriş hakkı sağlamaz. Tanığın dinlenmeden önce diğer anlatımları duymaması gibi usul kuralları da gözetilir. Kapalı oturum kararı, dosyadaki her belgenin her kişi için mutlak gizli olduğu veya tarafların dosya inceleyemeyeceği sonucunu doğurmaz. Soruşturmanın gizliliği, müdafiin dosya incelemesi ve duruşmanın kapalılığı ayrı kurumlardır.

Örneğin yetişkin sanığın yargılandığı davada yalnız bir delilin tartışılması kamu güvenliği bakımından ciddi risk taşıyorsa mahkeme o bölümü kapatmayı değerlendirebilir. Kalan oturumun aynı gerekçeyle zorunlu olarak kapalı devam etmesi gerekmez. Kararın konusu ve kapsamı bu nedenle önemlidir. Çocuk sanık hakkındaki zorunlu kapalılık ise bu bölüm seçimine dayanan takdirî değerlendirmeden farklı kurala tabidir.

Hukuki kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m.182-187,153.