Boşanma Davası Sürerken Çocuğun Pasaportu İçin Diğer Eş Rıza Vermiyorsa Ne Yapılır?

Boşanma sürerken çocuk pasaport rızası konusunda ilk bakılacak belge, boşanma dosyasındaki geçici velayet ara kararıdır. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre ara kararla geçici velayet bir ebeveyne verilmişse pasaport başvurusunu o ebeveyn yapar. Henüz velayet ara kararı yoksa ebeveynlerin birlikte başvurması gerekir. Diğer eşin rıza vermemesi halinde mahkemeye somut ihtiyaç ve çocuğun yararı anlatılarak geçici velayet ve pasaport işlemini açıklığa kavuşturacak karar istenebilir.

Boşanma sürerken çocuk pasaport rızası için hangi karar aranır?

Boşanma davası açılması, velayeti otomatik olarak yalnız anneye veya babaya vermez. Türk Medeni Kanunu (TMK) 169 uyarınca hâkim dava süresince barınma, geçim ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Nüfus idaresi de devam eden davada mahkemenin velayet ara kararına bakar. “Dava açtım, çocuk benimle kalıyor” demek idari işlemde tek başına ara kararın yerini almayabilir.

Uygulamada ara kararın tam metni önemlidir: yalnız çocuğun fiilen kimin yanında kalacağı mı yazıyor, yoksa geçici velayet açıkça kime bırakılmış? Nüfus müdürlüğünün istediği güncel dosya örneği ve başvuru şartları başvurudan önce teyit edilmelidir. Mahkeme kararı varsa onu başvuruya sunmadan diğer eşin noter muvafakatnamesi zorunluymuş gibi hareket etmek gereksiz gecikme doğurabilir. Karar yoksa birlikte başvuru ya da geçerli muvafakat yolu araştırılır.

Diğer eş neden imzalamıyorsa mahkemeye ne anlatılmalı?

Rıza uyuşmazlığı pasaport belgesiyle sınırlı olabilir; bazen çocukla ülke dışına çıkma, yer değiştirme veya görüşme düzeni hakkındaki kaygılar da vardır. Dilekçede pasaportun niçin şimdi gerektiği, seyahat amacı ve süresi, dönüş planı, okul takvimi ve çocuğun bakım düzeni belirtilmelidir. “Diğer eş inat ediyor” ifadesi tek başına yeterli bir çocuğun yararı analizi değildir. Aile mahkemesinden geçici velayet konusunda açık ara karar ve gerektiğinde başvuruya ilişkin tereddüdü gideren ek açıklama talep edilebilir.

Planlanan seyahat sağlık tedavisi, eğitim, aile ziyareti veya geçici turistik gezi olabilir; belgeler değişir. Sağlık randevusu, kabul belgesi veya seyahat rezervasyonu gösterilebilir. Aciliyet ileri sürülüyorsa gerçek tarihleri ve neden beklenemeyeceğini belirtmek gerekir. Mahkemenin takdirini bir bilet satın alarak zorlamak veya çocuğun uçuşuna az gün kala ilk defa başvuru yapmak ihtilafı çözmez. Pasaport başvurusu ile yurt dışına çıkış ve yerleşim yerini değiştirme meseleleri birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Geçici velayet varsa pasaport kesin verilir mi?

Geçici velayet ara kararı, diğer eşin pasaport muvafakatı yönündeki düğümü çözebilir; fakat kimlik, biyometrik fotoğraf, randevu, pasaport türü ve varsa ayrıca uygulanacak idari koşullar yine yerine getirilir. Çocuğun şahsen başvuruda bulunması ve yaşına göre usul, nüfus idaresinin güncel yönergesine göre yürür. Başka bir mahkeme kararıyla konulmuş çıkış tedbiri veya pasaportla ilgili sınırlama varsa ayrıca incelenir. Geçici velayet kararı bütün seyahat uyuşmazlıklarını kendiliğinden ortadan kaldıran genel izin belgesi değildir.

Öte yandan boşanma hükmü kesinleştikten sonra velayet verilen ebeveynin muvafakatinin yeterli olduğu nüfus idaresinin açıklamasında belirtilir. Bu yüzden devam eden dava, kesinleşmiş boşanma ve velayet tedbiri bulunan dava için aynı evrak listesi kullanılamaz. Önce dosyanın hangi aşamada olduğu ve kararda çocuğun adı ile geçici velayetin açıkça yer alıp almadığı belirlenmelidir.

İspat dosyasında hangi belgeler olmalı?

• Boşanma dosya numarası ve geçici velayet hakkında verilmiş bütün ara kararların onaylı örnekleri.
• Çocuğun kimlik bilgileri; pasaport başvurusu için nüfus idaresinin açıkladığı güncel evraklar.
• Seyahatin gerçek amacı, tarihleri, dönüş ve konaklama düzeni; varsa sağlık veya eğitim kayıtları.
• Diğer ebeveyne yapılan somut muvafakat talebi ve cevabı; erişilebilir iletişim bilgileri.
• Çocuğun okul devamı, düzenli yaşam yeri ve diğer ebeveynle kişisel ilişkisinin nasıl sürdürüleceğine ilişkin plan.

Diğer ebeveynin açık itirazı mahkemenin değerlendirmesine sunulmalıdır. Çocuk kaçırma riski veya güvenlik iddiası varsa bunu peşinen küçümsemek yerine somut veriyle ele almak gerekir. Çocuğun üstün yararı, yalnız kısa süreli gezi imkânını değil istikrarı ve ebeveynleriyle bağını da kapsar.

Başvuru yolu nasıl kurulmalı?

Önce nüfus idaresinin pasaport sıkça sorulan sorularını ve dosyadaki ara kararı karşılaştırın. Belirsizlik varsa mahkemeden açık geçici velayet düzenlemesi isteyin; geçici tedbirin dayanağını ve seyahat takvimini birlikte sunun. Karar verildiğinde onaylı karar örneğiyle ilgili nüfus müdürlüğüne başvurun. İdarenin yazılı ret gerekçesi doğarsa bu gerekçe ve kararın kapsamı üzerinden sonraki usul belirlenir.

Mersin merkezli ofisimiz, Türkiye'nin farklı illerindeki dosyaları belgeler üzerinden inceleyebilir. Dava sürerken çocuğun okul ve şehir değişikliği konusu yerleşim etkisini, diğer ebeveynin bilgi edinmesi ise çocukla bağın korunmasını ayrıca açıklar. Pasaport talebinin bu konularla ilişkisi somut planınıza göre ayrıştırılmalıdır.

Muvafakat verilmiyorsa idari ret beklemek gerekir mi?

Mahkemeye geçici velayet tedbiri için başvurmak adına mutlaka nüfus müdürlüğünden ret yazısı beklenmesi gerekmez; ancak başvurudaki eksikliği somutlaştıran nüfus cevabı, taraflar arasındaki yazışma ve seyahat belgesi faydalı olabilir. Randevu tarihi veya konsolosluk işlemi varsa çocuğun belgesinin neden belirli tarihe kadar gerekli olduğu açıklanmalıdır. Tedbir talebi çocuğun pasaport türünü de doğru tanımlamalıdır; umuma mahsus ve ebeveynin statüsüne bağlı hususi pasaportta ayrıca farklı hak sahipliği belgeleri istenir.

Diğer eş sonradan muvafakat verirse noterde veya başvuru merkezinde hangi biçimin kabul edildiğini güncel idari kılavuza göre teyit edin. Yurt dışında olan ebeveynin dış temsilcilik belgesi kullanımı da ayrı koşullara bağlıdır. Bir vekâletname ile çocuğun pasaportu için gerekli muvafakatın aynı belge sayılacağı varsayılmamalıdır. Mahkeme veya idareye sunulacak her belge üzerinde çocuğun kimliği ve yetkinin kapsamı açık görünmelidir.

Çocuğun birden fazla vatandaşlığı veya yabancı ülkede ikamet planı bulunması halinde Türk pasaport başvurusu ile diğer ülkenin seyahat belgesi kuralları aynı kabul edilmez. O ülkede ayrıca aranan izin, ebeveynlerin oradaki velayet statüsü ve seyahat yasağı olasılığı ayrıca araştırılmalıdır. Mahkemeye Türkiye dışındaki hukuk hakkında kesin varsayım sunmak yerine somut gideceği ülke ve işlemi açıklayın. Böylece istenen ara karar yalnız pasaport formuna değil, gerçek ihtiyaca dayanır.

Sık sorulan sorular

Dava açıldığı için anneden veya babadan yalnız birinin imzası yeterli mi?

Tek başına davanın açılmış olması yeterli değildir. Geçici velayet ara kararı varsa ona göre; yoksa nüfus idaresinin açıkladığı birlikte başvuru usulüne göre işlem yapılır.

Mahkeme geçici velayeti bana verdi, yine noter muvafakati gerekir mi?

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, devam eden davada geçici velayet verilen ebeveynin başvuracağını belirtir. Başvuru öncesinde kararın açık metni ve pasaport türünün güncel evrakları kontrol edilmelidir.

Pasaport alınınca çocukla süresiz yurt dışında kalınabilir mi?

Pasaport, velayet ve yerleşim yeri uyuşmazlığını çözen sınırsız izin değildir. Kararın kapsamı, kişisel ilişki ve çocuğun üstün yararı ayrıca değerlendirilir.

Resmî kaynaklar: Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü pasaport açıklaması; TMK 169, 182 ve velayet hükümleri (TBMM).

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)