Babalık Davası, DNA İncelemesi ve Hak Düşürücü Süreler

babalık davası konusunda sonuç, olayın adıyla değil kanuni şartların gerçekleşmesiyle belirlenir. Babalık davasını ana ve çocuk, evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için açar. Çocuğun başka bir erkekle mevcut soybağı varsa önce bu bağ ortadan kaldırılmadan babalık hükmü kurulamaz; DNA incelemesi güçlü teknik delildir fakat usulüne uygun alınmalıdır.

Kısa cevap: Babalık davasını ana ve çocuk, evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için açar. Çocuğun başka bir erkekle mevcut soybağı varsa önce bu bağ ortadan kaldırılmadan babalık hükmü kurulamaz; DNA incelemesi güçlü teknik delildir fakat usulüne uygun alınmalıdır. Ana, kural olarak doğumdan itibaren bir yıl içinde dava açar; gecikmeyi haklı kılan sebep varsa sebebin kalkmasından itibaren TMK 303’teki ek süre uygulanır. Çocuğun dava hakkı bakımından dava tarihindeki güncel metin ve Anayasa Mahkemesi kararlarının yürürlük etkisi ayrıca doğrulanır.

Son hukuki kontrol: 6 Eylül 2026. Bu çalışma 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme esas alınarak hazırlanmıştır. Hukuki inceleme: Av. Emirhan Keskin.

Babalık Davası, DNA İncelemesi ve Hak Düşürücü Süreler: kısa ve kesin hukuki cevap

Babalık davasını ana ve çocuk, evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için açar. Çocuğun başka bir erkekle mevcut soybağı varsa önce bu bağ ortadan kaldırılmadan babalık hükmü kurulamaz; DNA incelemesi güçlü teknik delildir fakat usulüne uygun alınmalıdır.

Babalık davası ile soybağının reddi, tanıma ve yalnız nafaka talebi farklıdır. Babalık hükmü nüfus kaydı ve soybağı sonuçları doğurur; özel laboratuvarda tarafların gönderdiği örnek tek başına mahkemece denetlenebilir kimlik zinciri sağlamayabilir.

Ana yönünden TMK 303’teki doğumdan itibaren bir yıllık süre ve gecikmeyi haklı kılan sebep; çocuk yönünden ise güncel kanun metni ile Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisi ayrı incelenir. Süre konusunda eski internet metinlerine dayanılmadan dava tarihindeki yürürlük durumu kontrol edilir. İnceleme, işlem tarihi ile hukuki sonucu aynı tabloda birleştirmelidir.

Hukuki dayanak ve temel kurallar

TMK 301 ve 302

Ana ve çocuk babalık davası açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına yöneltilir. Kanundaki birlikte olma olgusu babalık karinesi doğurabilir. Bu kural uygulanırken üçüncü kişilerin hakları ve ölçülülük ilkesi de korunur.

Taraf sıfatı, doğum dönemi ve mevcut soybağı kayıtları dava başında belirlenir. Talep edilen kurum kaydı kişi, dönem ve işlem türü bakımından somutlaştırılır.

TMK 303

Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıllık süreye bağlıdır; gecikmeyi haklı kılan sebep varsa sebebin ortadan kalkmasından başlayarak kanundaki ek süre uygulanır. Bu ayrım, talebin doğru hukuki sebebe dayandırılması için zorunludur.

Ana ve çocuğun süre rejimleri birbirine karıştırılmaz; yürürlükteki metin karar tarihi itibarıyla teyit edilir. Delilin hangi unsuru ispatladığı açıkça yazılmadığında dosyada bulunması tek başına sonuç vermez.

HMK 292

Uyuşmazlığın çözümü için zorunlu ve sağlık yönünden tehlikesiz soybağı incelemesine haklı sebep olmadan rıza gösterilmemesi hâlinde hâkim zor kullanılarak incelemeye karar verebilir. Dosyada bu nokta ayrı bir vakıa ve ayrı bir delil satırı olarak gösterilmelidir.

DNA örneği kimlik doğrulaması ve tutanakla, yetkili birim üzerinden alınır. İddia, yalnız taraf beyanıyla bırakılmaz; resmî kayıt, özgün belge ve olay kronolojisiyle desteklenir.

babalık davası için tamamlayıcı usul çerçevesi: Nüfus, tapu, okul, sağlık, banka ve dijital platform kayıtları ancak uyuşmazlıkla ilgili kişi, dönem ve işlem bakımından belirlenerek istenir. Mahkeme sınırsız araştırma yapmaz; istenen belgenin uyuşmazlıkla bağlantısı dilekçede gösterilir. Bu kural uygulanırken üçüncü kişilerin hakları ve ölçülülük ilkesi de korunur.

Aranan şartlar ve karar ölçütleri

Mevcut soybağı

Çocuk başka erkeğin evlilik içi soybağı veya tanıması altındaysa önce o hukuki bağ kaldırılmalıdır. Bu kural uygulanırken üçüncü kişilerin hakları ve ölçülülük ilkesi de korunur.

Tam tekmil nüfus kaydı, evlilik ve tanıma belgeleri İddia, yalnız taraf beyanıyla bırakılmaz; resmî kayıt, özgün belge ve olay kronolojisiyle desteklenir.

Doğru davacı ve davalı

Ana ile çocuğun bağımsız dava hakkı vardır; baba ölmüşse mirasçıları davalıdır. Bu ayrım, talebin doğru hukuki sebebe dayandırılması için zorunludur.

Nüfus ve mirasçılık kayıtları Belgenin kaynağı, düzenlenme tarihi, taraflarla bağlantısı ve değişmeden korunup korunmadığı açıklanır.

Süre rejimi

Ananın ve çocuğun süreleri ayrı, güncel kanun ve iptal kararlarıyla hesaplanır. Dosyada bu nokta ayrı bir vakıa ve ayrı bir delil satırı olarak gösterilmelidir.

Doğum belgesi, öğrenme ve haklı gecikme sebebi belgeleri Karşı tarafın inkârı hâlinde özgün kayıt ve tamamlayıcı deliller birlikte incelenir.

DNA örnek zinciri

Örneğin kime ait olduğu, nasıl alındığı ve laboratuvara değişmeden ulaştığı denetlenebilir olmalıdır. Aksi yaklaşım, hukuki kurumların birbirine karıştırılmasına ve yanlış talep sonucuna yol açar.

Mahkeme ara kararı, kimlik tutanağı ve laboratuvar raporu Talep edilen kurum kaydı kişi, dönem ve işlem türü bakımından somutlaştırılır.

Biyolojik ve hukuki sonuç

DNA sonucu biyolojik bağı gösterir; soybağı hukuki hükümle kurulur ve nüfusa işlenir. Mahkeme sonucu isimlendirmeden değil, kanuni unsurların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinden çıkarır.

Kesinleşmiş babalık kararı ve nüfus müdürlüğü yazısı Delilin hangi unsuru ispatladığı açıkça yazılmadığında dosyada bulunması tek başına sonuç vermez.

Karşı iddialar ve hukuki cevaplar

Bir babalık davası dosyasında sonuca ulaşmak için yalnız ilk anlatım değil, karşı tarafın hangi unsuru tartışacağı da önceden belirlenir. Aşağıdaki denetim, iddia ve savunmanın aynı kanuni ölçüt üzerinde karşılaştırılmasını sağlar.

Mevcut soybağı yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: Çocuk başka erkeğin evlilik içi soybağı veya tanıması altındaysa önce o hukuki bağ kaldırılmalıdır. Bu kural uygulanırken üçüncü kişilerin hakları ve ölçülülük ilkesi de korunur.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: Tam tekmil nüfus kaydı, evlilik ve tanıma belgeleri Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Delilin hangi unsuru ispatladığı açıkça yazılmadığında dosyada bulunması tek başına sonuç vermez.

Doğru davacı ve davalı yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: Ana ile çocuğun bağımsız dava hakkı vardır; baba ölmüşse mirasçıları davalıdır. Bu ayrım, talebin doğru hukuki sebebe dayandırılması için zorunludur.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: Nüfus ve mirasçılık kayıtları Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. İddia, yalnız taraf beyanıyla bırakılmaz; resmî kayıt, özgün belge ve olay kronolojisiyle desteklenir.

Süre rejimi yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: Ananın ve çocuğun süreleri ayrı, güncel kanun ve iptal kararlarıyla hesaplanır. Dosyada bu nokta ayrı bir vakıa ve ayrı bir delil satırı olarak gösterilmelidir.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: Doğum belgesi, öğrenme ve haklı gecikme sebebi belgeleri Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Belgenin kaynağı, düzenlenme tarihi, taraflarla bağlantısı ve değişmeden korunup korunmadığı açıklanır.

DNA örnek zinciri yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: Örneğin kime ait olduğu, nasıl alındığı ve laboratuvara değişmeden ulaştığı denetlenebilir olmalıdır. Aksi yaklaşım, hukuki kurumların birbirine karıştırılmasına ve yanlış talep sonucuna yol açar.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: Mahkeme ara kararı, kimlik tutanağı ve laboratuvar raporu Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Karşı tarafın inkârı hâlinde özgün kayıt ve tamamlayıcı deliller birlikte incelenir.

Biyolojik ve hukuki sonuç yönünden itiraz nasıl denetlenir?

Karşı taraf bu başlıkta olayın gerçekleşmediğini, farklı hukuki nitelik taşıdığını veya kendisine yüklenemeyeceğini ileri sürebilir. Uygulanacak ölçüt şudur: DNA sonucu biyolojik bağı gösterir; soybağı hukuki hükümle kurulur ve nüfusa işlenir. Mahkeme sonucu isimlendirmeden değil, kanuni unsurların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinden çıkarır.

Cevap, soyut inkârla değil şu doğrulama kaynağı üzerinden kurulur: Kesinleşmiş babalık kararı ve nüfus müdürlüğü yazısı Belgenin düzenleyeni, tarihi, kapsamı ve diğer kayıtlarla uyumu kontrol edilir. Talep edilen kurum kaydı kişi, dönem ve işlem türü bakımından somutlaştırılır.

Deliller ve ispat planı

Bir babalık davası dosyasında deliller olay kronolojisine bağlanır. Her taraf kendi iddiasının dayandığı vakıayı ispatlar; çocuğun üstün yararına ilişkin konularda hâkim sosyal inceleme ve resmî kayıtlarla gerekli araştırmayı yapar. Karşı tarafın inkârı hâlinde özgün kayıt ve tamamlayıcı deliller birlikte incelenir.

• Tam tekmil nüfus kaydı, evlilik ve tanıma belgeleri
• Nüfus ve mirasçılık kayıtları
• Doğum belgesi, öğrenme ve haklı gecikme sebebi belgeleri
• Mahkeme ara kararı, kimlik tutanağı ve laboratuvar raporu
• Kesinleşmiş babalık kararı ve nüfus müdürlüğü yazısı
• Doğum ve gebelik dönemine ilişkin sağlık kayıtları
• Tarafların ilgili dönemdeki birlikteliğini gösteren hukuka uygun kayıtlar
• DNA incelemesi için karşılaştırma örnekleri
• Baba ölmüşse mirasçılık ve gerektiğinde yakın akraba örneklerine ilişkin kayıtlar

Tam tekmil nüfus kaydı, evlilik ve tanıma belgeleri ile Baba ölmüşse mirasçılık ve gerektiğinde yakın akraba örneklerine ilişkin kayıtlar aynı kronolojide karşılaştırılır. Her taraf kendi iddiasının dayandığı vakıayı ispatlar; çocuğun üstün yararına ilişkin konularda hâkim sosyal inceleme ve resmî kayıtlarla gerekli araştırmayı yapar. Kurumdan kayıt istenirken kişi, hesap veya taşınmaz, işlem türü ve dönem belirtilir; ilgisiz üçüncü kişi verilerini kapsayan sınırsız talep kurulmaz.

Süre, görev, yetki ve ön başvuru

Başvuru ve dava süresi

Ana, kural olarak doğumdan itibaren bir yıl içinde dava açar; gecikmeyi haklı kılan sebep varsa sebebin kalkmasından itibaren TMK 303’teki ek süre uygulanır. Çocuğun dava hakkı bakımından dava tarihindeki güncel metin ve Anayasa Mahkemesi kararlarının yürürlük etkisi ayrıca doğrulanır.

Görevli mahkeme veya merci

Aile mahkemesi görevlidir; aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla yargılama yapar.

Yetkili yer

Taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesi TMK’nın soybağına ilişkin özel yetki hükmüne göre değerlendirilir.

Arabuluculuk ya da idari ön başvuru

Aile hukukunda tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemediği velayet, soybağı ve evliliğin sona ermesi talepleri dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

Geçici koruma ve acil işlem

Çocuğun bakım giderleri için koşulları varsa geçici nafaka; DNA delilinin kaybolma tehlikesinde delil tespiti veya örneklerin korunması istenir. Soybağı kesinleşmeden nüfus kaydı geçici hükümle değiştirilemez.

Korunacak hak, yakın tehlike ve istenen önlemin sınırı babalık davası uyuşmazlığına özgü olarak aynı talepte gösterilir. Kararın uygulanacağı kurum veya sicil ile uygulama süresi açık yazılır; geçici kararın esası peşinen çözmediği gözetilir.

Adım adım başvuru ve dava planı

1. Olayları gün, kişi ve belge bağlantısıyla kronolojiye yerleştirin.
2. Nüfus, okul, sağlık, seyahat, tapu veya banka kayıtlarından uyuşmazlıkla ilgili olanları belirleyin.
3. Talebin velayet, kişisel ilişki, soybağı, nafaka, mal rejimi veya koruma tedbirlerinden hangisi olduğunu ayırın.
4. Hak düşürücü süre veya kanun yolu süresini tebligat belgesi üzerinden hesaplayın.
5. Yakın tehlike varsa esas taleple ölçülü geçici korumayı aynı dilekçede gerekçelendirin.
6. Her vakıanın karşısına hukuka uygun delilini yazın; hukuka aykırı erişim ve gizli takip yöntemlerini kullanmayın.
7. Dava dilekçesinde asıl ve terditli talepleri açık, infaz edilebilir biçimde kurun.
8. Kararın nüfus, tapu, okul, kolluk veya icra müdürlüğünde uygulanmasını ayrıca takip edin.

Karara karşı başvuru yolu bakımından temel kural şudur: Nihai aile mahkemesi kararına karşı gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf başvurusu yapılır; temyiz imkânı kararın türü ve parasal sınırına göre ayrıca incelenir. Kanun yolu dilekçesi yalnız sonucu tekrar etmez; kararın hangi maddi veya hukuki noktada hatalı olduğunu gösterir.

Karar sonrası uygulama ve sonuç kontrolü

Mahkeme veya yetkili merci karar verdiğinde ilk kontrol hüküm sonucunun talep edilen hukuki korumayı açıkça içerip içermediğidir. Ana yönünden TMK 303’teki doğumdan itibaren bir yıllık süre ve gecikmeyi haklı kılan sebep; çocuk yönünden ise güncel kanun metni ile Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisi ayrı incelenir. Süre konusunda eski internet metinlerine dayanılmadan dava tarihindeki yürürlük durumu kontrol edilir. Kararın gerekçesi ile hüküm fıkrası çelişiyorsa kanun yolu veya tavzih-tashih koşulları süresinde değerlendirilir.

Geçici koruma bakımından dosyada benimsenen yaklaşım şudur: Çocuğun bakım giderleri için koşulları varsa geçici nafaka; DNA delilinin kaybolma tehlikesinde delil tespiti veya örneklerin korunması istenir. Soybağı kesinleşmeden nüfus kaydı geçici hükümle değiştirilemez. Esas karar verildikten sonra tedbirin ne zaman sona ereceği, sicil ya da kurum kaydının nasıl düzeltileceği ve daha önce yapılan işlemlerin akıbeti ayrıca izlenir.

Kararın uygulanması için yalnız kesinleşme şerhi beklenmez; karar türünün kesinleşmeden icra veya uygulanma imkânı olup olmadığı kontrol edilir. Gerekli mahkeme yazısı, icra emri, kurum başvurusu, harç ve tebligat tamamlanır. İdare veya karşı taraf kararı yerine getirmezse yeni başvuru yolu ve tazminat sonucu doğabilir.

Dosya kapanışında tebligat, kanun yolu, ödeme, sicil kaydı, teslim ve masraf kalemleri bir kontrol listesinde işaretlenir. Böylece lehde karar alınmasına rağmen tapu, nüfus, banka, işveren, kolluk, idare veya icra kaydında sonucun uygulanmadan kalması önlenir.

Babalık Davası, DNA İncelemesi ve Hak Düşürücü Süreler hakkında sık sorulan sorular

Babalık Davası, DNA İncelemesi ve Hak Düşürücü Süreler konusunda temel kural nedir?

Babalık davasını ana ve çocuk, evlilik dışı doğan çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için açar. Çocuğun başka bir erkekle mevcut soybağı varsa önce bu bağ ortadan kaldırılmadan babalık hükmü kurulamaz; DNA incelemesi güçlü teknik delildir fakat usulüne uygun alınmalıdır.

Babalık Davası, DNA İncelemesi ve Hak Düşürücü Süreler hangi kanun hükümlerine dayanır?

TMK 301 ve 302: Ana ve çocuk babalık davası açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına yöneltilir. Kanundaki birlikte olma olgusu babalık karinesi doğurabilir. TMK 303: Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıllık süreye bağlıdır; gecikmeyi haklı kılan sebep varsa sebebin ortadan kalkmasından başlayarak kanundaki ek süre uygulanır. HMK 292: Uyuşmazlığın çözümü için zorunlu ve sağlık yönünden tehlikesiz soybağı incelemesine haklı sebep olmadan rıza gösterilmemesi hâlinde hâkim zor kullanılarak incelemeye karar verebilir.

Babalık Davası, DNA İncelemesi ve Hak Düşürücü Süreler için hangi şartlar aranır?

Çocuk başka erkeğin evlilik içi soybağı veya tanıması altındaysa önce o hukuki bağ kaldırılmalıdır. Ana ile çocuğun bağımsız dava hakkı vardır; baba ölmüşse mirasçıları davalıdır. Ananın ve çocuğun süreleri ayrı, güncel kanun ve iptal kararlarıyla hesaplanır. Örneğin kime ait olduğu, nasıl alındığı ve laboratuvara değişmeden ulaştığı denetlenebilir olmalıdır.

Hangi belgeler ve kayıtlar gerekir?

Tam tekmil nüfus kaydı, evlilik ve tanıma belgeleri; Nüfus ve mirasçılık kayıtları; Doğum belgesi, öğrenme ve haklı gecikme sebebi belgeleri; Mahkeme ara kararı, kimlik tutanağı ve laboratuvar raporu; Kesinleşmiş babalık kararı ve nüfus müdürlüğü yazısı; Doğum ve gebelik dönemine ilişkin sağlık kayıtları.

Başvuru veya dava süresi nedir?

Ana, kural olarak doğumdan itibaren bir yıl içinde dava açar; gecikmeyi haklı kılan sebep varsa sebebin kalkmasından itibaren TMK 303’teki ek süre uygulanır. Çocuğun dava hakkı bakımından dava tarihindeki güncel metin ve Anayasa Mahkemesi kararlarının yürürlük etkisi ayrıca doğrulanır.

Görevli mahkeme veya merci hangisidir?

Aile mahkemesi görevlidir; aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla yargılama yapar.

Yetkili yer nasıl belirlenir?

Taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesi TMK’nın soybağına ilişkin özel yetki hükmüne göre değerlendirilir.

Arabuluculuk veya ön başvuru zorunlu mudur?

Aile hukukunda tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemediği velayet, soybağı ve evliliğin sona ermesi talepleri dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

İhtiyati tedbir veya başka geçici koruma istenir mi?

Çocuğun bakım giderleri için koşulları varsa geçici nafaka; DNA delilinin kaybolma tehlikesinde delil tespiti veya örneklerin korunması istenir. Soybağı kesinleşmeden nüfus kaydı geçici hükümle değiştirilemez.

İspat yükü kimdedir?

Her taraf kendi iddiasının dayandığı vakıayı ispatlar; çocuğun üstün yararına ilişkin konularda hâkim sosyal inceleme ve resmî kayıtlarla gerekli araştırmayı yapar.

Bilirkişi incelemesi gerekir mi?

DNA incelemesi adli genetik uzmanlığı gerektirir. Rapor kullanılan lokusları, olasılık hesabını, örnek zincirini ve dışlama ya da babalık olasılığını açıklar; hâkim raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir.

Karara karşı hangi kanun yolu kullanılır?

Nihai aile mahkemesi kararına karşı gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf başvurusu yapılır; temyiz imkânı kararın türü ve parasal sınırına göre ayrıca incelenir.

İlgili yayınlar

• Çekişmeli Boşanma Davasında Deliller
• Boşanmada Mal Paylaşımı
• Aile Hukuku Yayınları

Resmî kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — resmî metin
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı
• Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme — UNICEF Türkiye

Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Yayın tarihi sonrasında yürürlüğe giren değişiklikler ve somut olayın milletlerarası unsuru sonucu değiştirebilir; kişisel hukuki görüş için dosya incelemesi gerekir. Somut dosyada güncel mevzuat, tebliğ tarihi, deliller ve tarafların hukuki durumu ayrıca incelenir.