Aynı Avukat Birden Fazla Sanığı Savunabilir mi?

Birden fazla şüpheli veya sanığın yararları birbirine uygunsa savunmaları aynı müdafiye verilebilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 152. maddesi buna izin verir. Ancak aralarında menfaat çatışması bulunan kişilerin savunmalarının tek müdafiyle yürütülmesi aynı şekilde değerlendirilemez. Sanıkların akraba, arkadaş veya aynı şirket çalışanı olması, çıkarlarının mutlaka uyumlu olduğunu göstermez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Menfaat uyumu neye göre anlaşılır: İnceleme yalnız kişilerin “aynı avukatı istiyoruz” açıklamasına dayanmaz.
• Başlangıçta uyum olup sonra bozulabilir: Soruşturmanın başındaki ifadeler benzer olsa bile sonradan yeni delil çıkabilir.
• Aynı avukatı istemek çatışmayı kaldırır mı: Sanıkların rızası önemlidir; ancak gerçek bir çıkar çatışmasının yalnız rıza cümlesiyle yok olduğu söylenemez.
• Çatışma görülürse ne yapılır: Menfaatlerin ayrıştığı somut olay mahkemeye veya soruşturma merciine uygun biçimde bildirilir; bağımsız savunma sağlanması için gerekli düzenleme yapılır.
• Mahkeme ve tutanak bakımından dikkat edilecekler: Her sanığın hangi müdafi tarafından savunulduğu, hazır bulunma durumu ve varsa çatışma itirazı tutanakta anlaşılır olmalıdır.

Menfaat uyumu neye göre anlaşılır?

İnceleme yalnız kişilerin “aynı avukatı istiyoruz” açıklamasına dayanmaz. İsnat edilen eylemler, mevcut ifadeler, deliller ve kurulabilecek savunmalar birlikte ele alınır. Bir kişinin suçlamadan kurtulmasının diğerinin fiili üstlendiğinin kabulüne bağlı olduğu durumda çatışma gündeme gelebilir. Ortak savunmanın bir kişinin açıklama veya delil sunma imkânını kısıtlamaması gerekir.

Örneğin iki sanık olay yerinde bulunmadığını ve aynı bağımsız kayıtla bunu gösterebileceğini ileri sürüyorsa çıkar uyumu bulunabilir. Buna karşılık biri “işlemi ben yapmadım, diğer sanık yaptı” derken diğeri tam tersini söylüyorsa aynı müdafinin her ikisinin savunmasını etkin şekilde yürütmesi sorun yaratır. Bu örnekler sonuç kararı değil, incelemenin hangi noktaya yöneldiğini gösterir.

Başlangıçta uyum olup sonra bozulabilir

Soruşturmanın başındaki ifadeler benzer olsa bile sonradan yeni delil çıkabilir. Kamera kaydı, mesaj içeriği veya uzman raporu kişilerin rolünü farklılaştırabilir. Bir sanığın başka sanığın davranışını açıklayarak kendi durumunu iyileştirmek istemesi de değerlendirmeyi değiştirebilir. Dolayısıyla uygunluk yalnız ilk görüşmede yapılıp unutulacak bir kontrol değildir.

Bir kişinin savunma stratejisinin diğerinden ayrılaşması her zaman kötü niyet göstergesi değildir. Her sanığın isnada karşı kendi açıklamasını yapma hakkı vardır. Ortak müdafilik, kişileri tek bir hikâyeyi korumaya veya diğerinin yararı için susmaya zorlayan bir düzen olarak kullanılamaz. Savunma özgürlüğü ve mesleki gizlilik birlikte gözetilmelidir.

Aynı avukatı istemek çatışmayı kaldırır mı?

Sanıkların rızası önemlidir; ancak gerçek bir çıkar çatışmasının yalnız rıza cümlesiyle yok olduğu söylenemez. CMK 152’nin ölçütü yararların uygunluğudur. Ücretin tek kişi tarafından ödenmesi veya ailelerin ortak avukat konusunda anlaşması, müdafinin her kişinin bağımsız savunma çıkarını gözetme yükümlülüğünün yerini almaz.

Özellikle şirket yöneticisiyle çalışanı birlikte suçlanan olaylarda ödeme ve talimat ilişkisi dikkatle ayrılır. Avukatlık ücretini şirketin üstlenmesi, çalışanın hangi ifadeyi vereceğini şirketin belirleyebileceği anlamına gelmez. Müdafi görüşmelerinde her kişinin kendi anlatımını serbestçe sunabilmesi ve gizli bilgilerinin korunması gerekir.

Çatışma görülürse ne yapılır?

Menfaatlerin ayrıştığı somut olay mahkemeye veya soruşturma merciine uygun biçimde bildirilir; bağımsız savunma sağlanması için gerekli düzenleme yapılır. Zorunlu müdafilik şartları varsa görevlendirme kuralları ayrıca uygulanır. Hangi müdafinin hangi kişiyle ilişkisinin nasıl devam edebileceği meslek kuralları, sır saklama yükümlülüğü ve somut çatışma çerçevesinde değerlendirilir.

Yeni müdafinin dosyayı inceleyip hazırlık yapabilmesi önemlidir. Müdafi değişimiyle önceki ifadelerin dosyadan otomatik silindiği varsayılmamalıdır. Bu konuda yeni avukatla önceki savunmanın değerlendirilmesi yazısı incelenebilir. Önceki açıklamaların neden değiştiği delillerle ve hukuki çerçeveyle ele alınmalıdır.

Mahkeme ve tutanak bakımından dikkat edilecekler

Her sanığın hangi müdafi tarafından savunulduğu, hazır bulunma durumu ve varsa çatışma itirazı tutanakta anlaşılır olmalıdır. Bir sanık adına yapılan talebin diğer bütün sanıkların da talebi sayılması doğru olmayabilir. Özellikle delil, soru yöneltme ve savunma için süre isteme konularında talepler kişi bazında belirtilmelidir.

Ortak müdafi bulunması, kanunun zorunlu gördüğü savunma güvencelerinin şeklen yerine getirildiği varsayımına dönüşmemelidir. Müdafi olmadan alınan ifade bakımından uygulanan kurallar da işlem türüne göre ayrıca incelenir. Savunma hakkındaki ihlalin sonraki yargılamaya etkisi dosyanın koşullarına bağlıdır; aynı müdafinin bulunmuş olması tek başına her kararın otomatik bozulacağı anlamına gelmez.

Dosya hazırlanırken tüm şüpheli ve sanık ifadeleri ayrı sütunlarda karşılaştırılabilir. Kimin hangi fiili kabul veya reddettiği, hangi delile dayandığı ve kimin açıklamasının diğerini etkilediği görünür hâle getirilir. Böylece yalnız kişiler arasındaki iyi ilişkiye güvenmek yerine savunmanın gerçek hukuki çıkarları üzerinden karar verilebilir.

Bağımsız müdafi seçilmesi, dosyadaki diğer sanıklarla iletişimin mutlaka kesilmesi gerektiği anlamına gelmez. Önemli olan savunma kararlarının baskı altında alınmaması ve gizli bilginin yetkisiz paylaşılmamasıdır. Yeni temsil düzeninde önceki ortak görüşmelerde edinilen bilgilerin nasıl korunacağı da değerlendirilir. Bir kişinin özel açıklamasının başka sanığın savunmasını güçlendirmek için serbestçe kullanılabileceği varsayılmamalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m.149-154,188.