Resmî Deftere Yazılmayan Borç: Mirasçı Sorumlu Olur mu?

Resmî deftere yazılmayan borç, mirasın resmî deftere göre kabul edildiği durumda TMK m.629 kapsamında özel sonuç doğurur. Kural olarak alacağını süresinde yazdırmayan alacaklıya karşı mirasçı, ne kendi kişisel mallarıyla ne miras yoluyla edindiği mallarla sorumludur. Ancak alacaklının kusuru olmadan yazdıramadığı veya bildirdiği hâlde kaydedilmeyen alacaklarda mirasçı zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu kalabilir. Tereke mallarıyla güvence altına alınmış alacaklarda güvenceden tahsil imkânı da saklıdır. Sıradan bir tereke listesi bu özel korumayı kendiliğinden sağlamaz.

Resmî deftere yazılmayan borç kuralı ne zaman uygulanır?

TMK m.629, resmî deftere göre kabulün sonuçları içinde yer alır. Bu nedenle bir mirasçının kendi hazırladığı mal listesinde borç bulunmaması yeterli değildir. Mirasçılık belgesi, vergi beyanı veya bankadan alınmış bakiye dökümü de tek başına bu sonuçları doğuran resmî defter süreci sayılmaz. Mirasın hangi usulle kabul edildiği ve sulh mahkemesindeki işlemlerin kapsamı görülmelidir. Tereke tespitinde bir envanter hazırlanmış olması ile m.619 ve devamındaki resmî defter mekanizması birbirine karıştırılmamalıdır.

M.619, mirası reddetmeye hakkı bulunan mirasçının resmî defter tutulmasını bir ay içinde sulh hâkiminden isteyebilmesini düzenler. Bu süre ile mirasın reddindeki genel üç aylık süre aynı değildir. Başlangıç ve somut koşullar ilgili ret usulüyle birlikte değerlendirilir. Resmî defter isteminin diğer mirasçılar hakkında da etkili olması, sonraki kabul beyanlarının her kişi için önemsiz olduğu anlamına gelmez. Dosya incelenirken yalnız defterin varlığına değil, davetlere, inceleme süresine ve kabulün hangi biçimde gerçekleştiğine de bakılır.

Alacaklıya bildirim çağrısı nasıl yapılır?

TMK m.621 uyarınca sulh mahkemesi, mirasbırakanın alacaklı ve borçlularını alacaklarını ve borçlarını bildirmeye çağırır. Bir ay arayla iki ilan yapılması öngörülür; bildirim süresi ikinci ilandan başlayarak en az bir aydır. İlanda bildirim yapmamanın sonuçlarına dikkat çekilir. Bu nedenle alacaklının süre hesabı, yalnız ölüm tarihini veya aileden aldığı haberi esas alarak kurulmaz. İlan tarihleri, ilanın içeriği ve mahkemenin belirlediği bildirim süresi görülmelidir.

Alacaklı bildirimi doğru dosyaya, alacağın kaynağı ve miktarını açıklayarak yapmalıdır. Kefalet nedeniyle alacaklı veya borçlu olanlar da çağrı kapsamındadır. Başka bir mirasçıya telefonla “borç var” demek ile sulh dosyasına süresinde bildirim yapılması aynı işlem değildir. Yapılan başvurunun teslim veya kayıt belgesi saklanmalıdır. İlanı gördüğü hâlde sadece özel görüşmelerle yetinen alacaklı, sonradan kaydın yapılmadığını ileri sürdüğünde ispat sorunu yaşayabilir. Hak sahibi, bildirim ile fiilen deftere geçirilme aşamalarını ayrı ayrı izlemelidir.

Bildirilmeyen her borç mutlaka defter dışında mı kalır?

TMK m.622, resmî kayıtlardan veya mirasbırakanın belgelerinden varlığı anlaşılan alacak ve borçların doğrudan doğruya deftere geçirilmesini düzenler. Dolayısıyla ayrıca bildirim yapılmaması her zaman borcun listede bulunmadığı anlamına gelmez. Defterin son hâli ve kaydın dayanakları görülmelidir. Öte yandan bir bankanın veya başka kurumun kaydının varlığı da incelemeden bütün ilgili borçların doğru biçimde yazıldığını göstermeyebilir. Dosyadaki gerçek içerik belirleyicidir.

M.620 uyarınca mirasçılar, özellikle bildikleri borçları sulh mahkemesine bildirmek zorundadır. Resmî defter sistemi, bilinen bir borcu saklayarak sonradan kayıtsızlık savunması oluşturmak için kullanılmaz. Bilgi sahibi kişilerin istenen bilgileri vermesi ve yanlış ya da eksik bilgi nedeniyle sorumluluk çerçevesi de kanunda düzenlenmiştir. Defteri inceleme aşamasında açık eksikler fark edilmişse uygun usulle açıklama yapılması önemlidir. Kayıtla ilgili sorun, borcun varlığı tartışmasıyla aynı değildir; hem alacağın hukuki temeli hem dosyada nasıl ele alındığı belirlenmelidir.

Kusuru olmadan yazdıramayan alacaklı hangi durumda korunur?

M.629, alacaklının kusuru olmadan deftere yazdıramadığı alacakları ve süresinde bildirdiği hâlde deftere yazılmamış alacakları için istisna öngörür. Bu hâllerde mirasçı zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu kalır. Birinci durumda kaydın neden yapılamadığı, ikinci durumda ise bildirimin gerçekten yapıldığı ve buna rağmen kaydın oluşmadığı gösterilmelidir. İki hâl aynı ispat konusuna sahip değildir. Her geç bildirim otomatik olarak kusursuzluk kapsamında kabul edilmez.

Zenginleşme ölçüsü de alacağın tamamının koşulsuz ödenmesiyle aynı değildir. Mirasçının elde ettiği ekonomik yarar ve ilgili malvarlığı hesabı incelenir. “Tereke varmış, o hâlde bütün borçları kendi parandan öde” şeklinde genel yaklaşım bu sınırı karşılamaz. Bununla birlikte mirasçının parayı harcamış olduğunu söylemesi de tek başına sorumluluğu sıfırlayan yeterli açıklama değildir. Alacağın kaydı, geçişin sonuçları ve zenginleşmenin somut hesabı birlikte değerlendirilir. İstisna talebinde bulunan alacaklı, olayları ve belgeleri hangi kanuni duruma dayandırdığını açıkça ortaya koymalıdır.

İpotek veya rehin varsa borç yazılmasa da tahsil yapılabilir mi?

M.629, alacağı tereke mallarıyla güvence altına alınmış alacaklının, deftere geçirilmemiş olsa bile hakkını güvenceden alabileceğini düzenler. Örneğin terekeye ait taşınmaz üzerindeki geçerli ipotek, sırf borç defterde görünmüyor diye kendiliğinden ortadan kalkmaz. Güvence konusu mal, teminat kapsamı, sırası ve ilgili takip şartları incelenir. Bu istisna, mirasçının bütün kişisel mallarına sınırsız başvuru yetkisi veren bir hüküm şeklinde açıklanmamalıdır.

Güvenceden elde edilebilecek tutar ile varsa açık kalan alacak bakımından sorumluluk ayrı sorulardır. Rehin belgesi ve borç sözleşmesi birlikte görülmelidir; tapuda her kayıt borcun tümünü aynı kapsamda teminat altına almayabilir. Ayrıca m.628 uyarınca deftere yazılmış borçlardan mirasçı hem tereke malları hem kendi malvarlığıyla sorumludur. “Deftere göre kabul ettim, sadece mirastan gelen parayı kaybederim” düşüncesi bu nedenle doğru değildir. Kayıtlı borç, kayıtsız borç ve güvenceye bağlı tahsil ayrı hukuki çerçevelerle incelenir.

Varsayımsal örnek: geç başvuran satıcı ve kayda alınmayan banka

Varsayımsal olayda miras resmî deftere göre kabul edilir. Bir satıcı, ilanı gördüğü hâlde alacağını süresinde bildirmez; daha sonra mirasçıdan ödeme ister. M.629'daki kural ve somut istisnalar değerlendirilir. Satıcının alacağının gerçek olması, tek başına süresinde kaydı ihmal etmesinin sonuçlarını kaldırmaz. Buna karşılık banka, alacağını süresinde doğru dosyaya bildirmiş fakat kayıt yapılmamışsa, bildirildiği hâlde yazılmayan alacak istisnası gündeme gelebilir. Bu senaryo gerçek dosya veya kesinleşmiş karar değildir.

Banka ayrıca terekeye ait ev üzerinde geçerli ipotek sahibiyse güvenceden tahsil düzenlemesi incelenir. Mirasa kalan evin değeri ile mirasçının kişisel maaşı aynı malvarlığı unsuru gibi ele alınmaz. Önce ilanlar, bildirim belgesi, defter ve kabul kayıtları toplanır. Sonra hangi alacak için hangi kuralın uygulanacağı belirlenir. Mirasçının bütün talepleri “defterde yok” diyerek reddetmesi de alacaklının bütün istisnaları koşulsuz var sayması da eksik olur. Uyuşmazlığı belirleyen, kaydın bulunmaması yanında bunun sebebi ve güvence durumudur.

Mirasçı ve alacaklı hangi belgeleri kontrol etmeli?

Mirasçı için resmî defter istemi, mahkeme kararları, ilanlar, defterin tamamı, inceleme süresi, beyana çağrı ve kabul kayıtları birlikte incelenmelidir. M.626-627 kapsamında mirasçıların kabul, ret veya tasfiye beyanları önemlidir; süresinde beyanda bulunmayan mirasçının deftere göre kabul etmiş sayılmasına ilişkin kural da vardır. Dosyanın yalnız son sayfasını görmek kabulün türünü ve kaydın kapsamını açıklamaya yetmeyebilir. Tereke mallarıyla mevcut borçların listesi de belgelerle karşılaştırılır.

Alacaklı ise borcun kaynağı, tutarı, vadesi, bildirim tarihi ve teslim belgesini hazırlamalıdır. Kusursuzluk iddiası varsa neden zamanında kayıt yapılamadığını gösteren olaylar açıklanır; güvence varsa tapu veya rehin belgeleri eklenir. İcra veya dava evrakı gelmişse cevap ve itiraz süreleri ayrıca izlenir. M.625'te resmî defter tutma devam ederken takip, dava ve zamanaşımı bakımından özel kurallar bulunduğu da değerlendirilmelidir. Bütün bu kayıtlar üzerinden savunma veya tahsil yolu seçilir; yalnız bir aile üyesinin sözlü açıklamasıyla borç tamamen yok olmuş kabul edilmez.

Sık sorulan sorular

Tereke tespiti yapılınca bilinmeyen borçlardan kurtulur muyum?

Kendiliğinden kurtulmazsınız. M.629 resmî deftere göre kabulün sonuçları içinde uygulanır; dosyanın usulü ve kabul türü incelenir.

Alacağını bildirmeyen kişi hiçbir koşulda ödeme isteyemez mi?

Kusuru olmadan yazdıramama, bildirildiği hâlde kayda alınmama ve tereke malıyla güvence gibi kanuni istisnalar vardır.

Deftere yazılmış borçtan kendi malımla da sorumlu muyum?

M.628 kapsamında resmî deftere göre kabulde kayıtlı borçlardan hem tereke hem kişisel malvarlığıyla sorumluluk öngörülür.

Bildirim süresi ölümden itibaren bir ay mıdır?

M.621de süre ikinci ilandan itibaren en az bir ay olarak düzenlenir. Dosyadaki ilan ve belirlenen süre kontrol edilir.

İpotekli borç defterde görünmüyorsa ipotek biter mi?

Hayır. M.629, alacaklının hakkını tereke malı üzerindeki güvenceden alabilmesini saklı tutar.

Hukuki kaynaklar ve ilgili yazılar

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu: m.619-629
• TBMM: 4721 sayılı Kanunun kabul edilen metni: m.619-629

• Borçlu Terekenin Resmî Tasfiyesi Nasıl İstenir?
• Mirasçılara Karşı İcra Takibi ve Mirasın Reddi Savunması
• Terekenin Tespiti Davası: Malvarlığı ve Borçlar Nasıl Belirlenir?
• Miras hukuku yazıları

Mahkeme defteri, kabul kayıtları ve alacak belgeleri birlikte görülmeden sorumluluğun sınırı belirlenemez. Resmî defter ve borç talebinizin incelenmesi için iletişim kurabilirsiniz. Mersin merkezli ofisimiz, gerekli vekâletname ve dosya koşullarıyla Türkiye genelindeki ilgili miras süreçlerinin yönetimini planlayabilir.

Hazırlayan: Av. Emirhan Keskin. Hukuki çerçeve kontrol tarihi: 30 Eylül 2026. Somut olayın belgeleri ve özel hükümleri, uygulanacak yolun belirlenmesinde esas alınır.