Alacak Davasında Tutar Sonradan Artırılabilir mi? Islah ve Talep Artırımı

Alacak davasında istenen miktar bazı koşullarda artırılabilir. Fakat her dosyada aynı dilekçe ve aynı süre kullanılmaz. Davanın kısmi dava mı, belirsiz alacak davası mı olduğu; dilekçelerdeki talepler, tahkikatın hangi aşamada bulunduğu ve daha önce ıslah yapılıp yapılmadığı birlikte incelenmelidir.

Başlangıçtaki dava türü neden belirleyicidir?

Kısmi davada alacağın bir bölümü talep edilir. Belirsiz alacak davasında ise dava açılırken alacağın miktarının tam ve kesin biçimde belirlenmesinin beklenememesi veya bunun imkânsız olması önem taşır. Dilekçeye yalnız “belirsiz” yazılması, kanuni koşulları yoksa o davayı otomatik olarak belirsiz alacak davasına dönüştürmez.

Bu ayrım özellikle işçilik alacağı, tazminat ve hesap incelemesi gereken sözleşme uyuşmazlıklarında önem kazanır. Davacı, hangi alacak kaleminden ne kadar istediğini ve hesabın neden baştan yapılamadığını açıklamalıdır. Davalı da talebin hukuki niteliği ve miktarı karşısında savunma hakkına sahiptir.

Belirsiz alacak davasında tam belirleme

HMK 107’nin güncel düzenlemesine göre karşı tarafın verdiği bilgi veya tahkikat sonucu alacak tam ve kesin olarak belirlenebilir hâle gelince, hâkim tahkikat sona ermeden iki haftalık kesin süre verir. Davacı bu sürede talebini tam ve kesin olarak belirleyebilir. Süre kullanılmazsa dava talep sonucundaki miktar üzerinden görülüp karara bağlanır.

Bilirkişi raporunun dosyaya girmesi, her olayda bütün alacağın artık doğru ve kesin hesaplandığını göstermez. Raporda eksik belge veya yanlış hesap varsa buna yönelik itiraz ile talep tutarının belirlenmesi ayrı işlerdir. Rapor itiraz süresini kullanmak, miktar artırımı için verilmiş kesin süreyi kendiliğinden uzatmaz.

Kısmi davada ıslah nasıl gündeme gelir?

İddianın genişletilmesi yasağı başladıktan sonra talep artırımında karşı tarafın açık rızası veya kanunda düzenlenen ıslah gibi yollar değerlendirilir. Islah, tarafın yaptığı usul işlemini tamamen ya da kısmen düzeltmesini sağlayan bir işlemdir; her hata için sınırsız tekrar kullanılabilen bir yöntem değildir. Aynı davada tarafların bir kez ıslah hakkı vardır.

Kural olarak ıslah tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. Dosya bozma veya kaldırma sonrası ilk derece mahkemesine dönmüşse ve mahkeme yeniden tahkikata ilişkin işlem yapıyorsa, kanundaki özel düzenleme ayrıca incelenir. Bozmaya uyulmasıyla doğan hukuki durumun ıslahla ortadan kaldırılması mümkün görülmemiştir.

Artırma dilekçesi hangi bilgileri içermeli?

Eski talep, artış miktarı ve yeni toplam her alacak kalemi bakımından ayrı gösterilmelidir. Ana para, faiz türü, faiz başlangıcı ve önceden yapılmış ödemeler karıştırılmamalıdır. “Bilirkişi raporu doğrultusunda artırıyorum” cümlesi, raporda birden fazla alternatif hesap varsa talebi belirsiz bırakabilir.

Gerekli harç ve giderlerin dosyaya doğru yatırılması, dilekçenin karşı tarafa usulünce bildirilmesi ve sonraki cevapların takibi gerekir. Harcın yatırılması tek başına usulen mümkün olmayan artırımı geçerli hâle getirmez. Buna karşılık, usule uygun bir dilekçenin mali işlemlerinin eksik bırakılması da ayrıca sorun doğurabilir.

Zamanaşımı ve faiz bakımından otomatik sonuç yoktur

Artırılan bölüm yönünden zamanaşımı savunması ve faiz başlangıcı, dava türüne, temerrüde ve ilgili alacak düzenlemesine göre değişebilir. Her dosyada “artış ilk dava tarihine döner” veya “faiz sadece artış gününden başlar” denilmesi doğru değildir. Dava dilekçesi, ihtar ve ödeme kayıtları birlikte ele alınmalıdır.

Özellikle farklı tarihlerde doğmuş alacaklar tek toplam içinde verilmişse, dönem hesabı yapılması gerekir. İşçilik veya ticari alacak gibi dava şartı arabuluculuğa tabi bir uyuşmazlıkta, artırılan miktarın aynı uyuşmazlık kapsamında olup olmadığı da gözden geçirilir. Talep tutarını yükseltmek, farklı bir alacak konusunu dosyaya eklemekle her zaman aynı şey değildir.

Sık sorulan sorular

Bilirkişi yüksek hesapladıysa mahkeme kendiliğinden yüksek tutarı verir mi?

Kural olarak mahkeme taleple bağlıdır. Uygun usulle talep artırılmadığında rapordaki yüksek hesap tek başına istenmeyen miktarın hükme bağlanmasını sağlamaz.

İkinci kez ıslah yapabilir miyim?

Aynı davada tarafın ıslah hakkı kural olarak bir kezdir. Önceki işlemin gerçekten ıslah mı yoksa belirsiz alacağın belirlenmesi mi olduğu dosyadan incelenmelidir.

İlgili hukuk rehberleri

• Hukuk Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Süre Nasıl İstenir?
• Davaya Cevap Süresi Dolmadan Ek Süre Nasıl İstenir?

Hukuki dayanaklar

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.26,107,109,141,176–182
• 7251 sayılı Kanun: m.7,15,18; talebin belirlenmesi ve ıslah