Şirketler Arası Satışta Ayıp Kaç Gün İçinde İhbar Edilmeli?

Ticari satış ayıp ihbarı iki gün sekiz gün bakımından genel yanıt, işlem kayıtları ve uygulanacak özel kurallarla belirlenir.

Bir işletme aldığı makinenin kasasının kırık olduğunu teslim anında görebilir; başka bir arıza ise üretimde kullanınca ortaya çıkar. İki olayın bildirim süresi aynı değildir. İşletmeler arasındaki satışa tüketicinin altı aylık ayıp karinesi veya tüketici hakem heyeti yolu otomatik olarak uygulanmaz.

Ticari satış ayıp ihbarı iki gün sekiz gün: temel hukuki ayrım

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 23/1-c maddesi, açıkça belli ayıp için teslimden itibaren iki gün; açıkça belli olmayan ayıp için malı inceleme veya incelettirme ve ayıp varsa sekiz gün içinde satıcıya ihbar yükümlülüğü düzenler. Olağan incelemeyle bulunamayacak gizli ayıp ise Türk Borçlar Kanunu’nun 223. maddesi çerçevesinde ortaya çıkar çıkmaz bildirilmelidir. Ayıbın türünü doğru sınıflandırmadan tek bir “sekiz gün” kuralına dayanmak risklidir.

Somut olayda sonucu değiştiren ayrıntılar

Paket açıldığında görülen çatlak açık ayıp olabilir; normal çalışırken aşırı ısınma, teknik test olmadan belirlenemeyebilir. Malın miktarı, özelliği ve ticari teamül makul incelemenin kapsamını etkiler. Satıcının ayıbı ağır kusurla gizlemiş olması veya özel garanti vermesi durumunda genel süre savunmaları farklı değerlendirilir. Sözleşmedeki muayene ve kabul protokolünü ayrıca okuyun.

Hangi belgeler ve kayıtlar toplanmalı?

Teslim tutanağı, irsaliye, seri numarası, paket açılış fotoğrafı, ilk kullanım tarihleri, teknik servis kayıtları ve satıcıyla yazışmalar bir zaman çizelgesine konmalıdır. Sadece şirket içi arıza raporu satıcıya zamanında ihbar edildiğini göstermez. KEP, noter veya teslimi kanıtlanan yazılı ileti, ihbarın içeriğini ve ulaştığı tarihi ispatlamaya yarar.

Başvuru ve dava yolu

Ayıbın ne zaman ilk görüldüğünü saptayın; ürünü daha fazla zarar doğurmayacak şekilde koruyun. Teknik raporla özellik, neden ve varsa üretim kusurunu açıklayın. Satıcıya somut ayıp ve talep edilen çözümü gecikmeksizin bildirin. İade, bedel indirimi, onarım ve zarar talebi sözleşme, TTK ve TBK hükümlerine göre seçilir; ticari davada dava şartı arabuluculuk uygulanıp uygulanmadığı talebin niteliğine göre ayrıca kontrol edilir.

Sık yapılan hatalar ve süre riski

“Faturaya itiraz ettim” demek tek başına maldaki teknik ayıbı usulünce ihbar etmek değildir. Ayıbın görülme tarihini ispatlayamamak süre savunmasını güçlendirir. Malı hiç incelemeden aylarca depoda tutmak, açık veya olağan incelemeyle belirlenebilecek ayıp bakımından hak kaybı doğurabilir.

Sık sorulan sorular

Dosyada ayrıntılı değerlendirme

Ticari mallarda incelemenin ne kadar ayrıntılı yapılacağı malın türüne bağlıdır. Kırılgan cam ürünün taşıma hasarı dışarıdan görülebilir; kimyasal hammaddenin saflığı ancak analizle anlaşılabilir. Alıcı, teslim anında örnek alıp teknik şartnameye göre test etme olanağına sahip mi, satıcı özel kalite raporu verdi mi? Olağan muayenenin sınırı bu sorulara göre belirlenir. Malın test edilebilmesi haftalar sürüyorsa sekiz günlük rejimin gizli ayıpla ilişkisi somut teknik bilgiyle açıklanmalıdır.

Ayıp bildiriminin içeriği, satıcıya sorunu tanıma ve inceleme fırsatı vermelidir. “Mal kötü çıktı” yerine parti numarası, teslim tarihi, arızanın nasıl görüldüğü, varsa numune ve talep yazılmalıdır. Gönderilen KEP eklerinin boyutu veya bağlantının süresinin dolması gibi teknik sorunlar da bildirimin gerçekten muhataba ulaşıp ulaşmadığını etkileyebilir. İhbar sonrasında satıcının inceleme için ürünü istemesi halinde malın durumunu ve taşıma zincirini kayıt altına alın.

Teslimden sonra alıcı ürünü başka parçalarla birleştirmişse ayıbın hangi bileşenden çıktığı tazminat hesabının merkezine oturur. Üretimin durması, müşteri iadesi veya itibar kaybı gibi ek zararlar için salt arıza fotoğrafı yetmez; faaliyet kaydı, alternatif tedarik imkânı ve mali hesap gereklidir. Önce ürünün ayıbını, sonra bu ayıpla zarar arasındaki bağı ayrı ispatlayın.

İlk teslimde yapılan muayene ile üretime başlanınca yapılan kalite kontrolü ayrı yazılı kayıtlar olmalıdır. Hammadde partisi birden fazla teslimata bölünmüşse her partinin teslim ve test tarihi değişebilir. Hepsini tek bir sekiz günlük süreye bağlamak yanlış sonuç doğurur. Özellikle kapalı ambalajda satılan ürünlerde örneklemenin sözleşmeye göre ne zaman yapılacağı ve açılan numunenin bütün partiye temsil gücü teknik raporla gösterilmelidir.

Satıcı bazen ayıbın taşıma sırasında oluştuğunu ileri sürer. Teslim şekli, riskin geçişi, taşıyıcının kim olduğu ve ambalajdaki hasar tutanağı önem kazanır. Alıcı teslimde görünen hasarı şerhsiz kabul etmişse savunması güçleşebilir; yine de bu durum her gizli teknik kusuru ortadan kaldırmaz. Taşıyıcıya karşı ayrı başvuru süreleri ve sigorta kayıtları da satıcıya ayıp ihbarından bağımsız izlenmelidir.

Sözleşmede “mal kesin kabul edilmiştir” hükmü varsa bunun hangi teste ve tarihe bağlandığına bakın. Ön kabul, montaj kabulü ve performans kabulü farklı aşamalar olabilir. Gizli ayıbı satıcının ağır kusurla sakladığı iddiası ciddi delil gerektirir; e-posta ve servis geçmişi bu konuda önem taşıyabilir. Hiçbir test yapılmadan imzalanan standart tutanak, teknik ayıpların tümünden feragat edildiği sonucuna her zaman götürmez.

İhbar sonrasında ürünün bir kısmını kullanmak zorunda kalmışsanız miktar ve gerekçeyi kaydedin. Üretimi sürdürme kararı zarar azaltma amacı taşıyabilir; fakat ayıplı malı bilerek kontrolsüz kullanıp sonraki bütün zararı satıcıya yüklemek tartışma yaratır. Saklanan numunenin zinciri, laboratuvar koşulları ve karşı tarafın inceleme fırsatı uyuşmazlıkta belirleyici olabilir.

İki günlük süre açık ayıp bakımından teslim anına yakın hareket gerektirir. İşletmenin depo görevlisi hasarı gördüğü halde satın alma departmanına günler sonra bildirmişse şirket içi iletişim gecikmesi genellikle satıcıya karşı sürenin kendiliğinden uzadığı anlamına gelmez. Kabul tutanağına görünür hasarın şerhi, fotoğraf ve aynı gün yazılı ihbar birlikte değerlidir. Ürünün ambalajının nakliye sırasında kapalı tutulması halinde makul muayene olanağı ayrıca tartışılabilir.

Satıcının ayıplı ürün yerine yenisini teklif etmesi, alıcının doğan bütün ek zararlarının karşılandığı anlamına gelmez. Ancak alıcının makul değiştirme teklifini reddedip zararın büyümesine izin vermesi de tazminat hesabında incelenir. Talebin ürün bedeli, değişim, gecikme ve üretim durması kalemleri ayrı yazılmalıdır.

İlgili konular ve resmî kaynak

Dosyanın farklı yönleri için Tedarikçinin Ayıplı Hammaddesi Üretimi Durdurdu: Zarar Nasıl İstenir? ve Tedarikçi Malı Geç Teslim Etti: Üretimin Durmasından Doğan Zarar İstenir mi? yazıları incelenebilir. Mevzuat ve kurum açıklaması için resmî kaynağa bakınız. Bu içerik genel bilgilendirmedir; talep, süre ve görevli merci belgelere göre belirlenir.

Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)