Tedarikçi Malı Geç Teslim Etti: Üretimin Durmasından Doğan Zarar İstenir mi?

Ham madde üç hafta geç geldiği için üretim hattı boş kaldıysa tedarikçiden teslim edilen malın fiyatı dışında zarar istenebilir. Fakat gecikme ve üretim düşüşü arasında makul, ispatlanabilir bağ kurulmalıdır. Sözleşmedeki teslim tarihi, stok güvenliği, alternatif tedarik imkânı ve zararın hangi kısmının kaçınılabilir olduğu sonuca doğrudan etki eder.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Teslim gecikmesi hangi anda temerrüt olur: Taraflar kesin vade kararlaştırmışsa o günün geçmesi önem taşır.
• Hangi zarar kalemleri hesaplanabilir: Üretim duruşundan doğan makul sabit gider, boşa çıkan işçilik, alternatif tedarikteki fiyat farkı, gecikmeli müşteriye ödenen sözleşmesel bedel ve kanıtlanabilir yoksun kalınan kâr farklı kalemlerdir.
• Delil dosyası nasıl kurulur: Satın alma sözleşmesini, tedarikçi teyidini, ihtarı, sevk belgelerini, vardiya çizelgelerini, üretim raporlarını, stok çıkışlarını ve alternatif satın alma tekliflerini tarih sırasına koyun.
• Zarar büyümeden nasıl hareket edilir: Gecikmeyi yazılı bildirin, mümkünse ikame tedarik teklifleri alın ve makul önlemlerin maliyetini kaydedin.
• Hukuki dayanak: Türk Borçlar Kanunu m. 112, 117 ve 125; Türk Ticaret Kanunu m.

Teslim gecikmesi hangi anda temerrüt olur?

Taraflar kesin vade kararlaştırmışsa o günün geçmesi önem taşır. Kesin vade yoksa borçluya uygun usulle ihtar gönderilmesi gerekebilir. Satıcı teslimin gecikeceğini bildirdiğinde sözleşmedeki gecikme cezası, mücbir sebep düzenlemesi ve kısmi teslim seçeneği incelenir. Ticari satın alma e-postalarının “acil” demesi ile bağlayıcı teslim gününün belirlenmiş olması aynı şey değildir. Mal hiç gelmediyse ve artık ihtiyacı karşılamıyorsa ifa, gecikme zararı veya sözleşmeden dönme seçenekleri hukuki şartlarıyla değerlendirilir.

Hangi zarar kalemleri hesaplanabilir?

Üretim duruşundan doğan makul sabit gider, boşa çıkan işçilik, alternatif tedarikteki fiyat farkı, gecikmeli müşteriye ödenen sözleşmesel bedel ve kanıtlanabilir yoksun kalınan kâr farklı kalemlerdir. Aynı kayıp iki defa istenemez. Her kalemin hangi siparişe, hangi gün ve hangi üretim kapasitesine bağlandığı gösterilmelidir. Bir müşterinin sözlü şikâyeti, gerçekleşmesi belirsiz milyonluk satış öngörüsüyle aynı ispat gücünde değildir.

Delil dosyası nasıl kurulur?

Satın alma sözleşmesini, tedarikçi teyidini, ihtarı, sevk belgelerini, vardiya çizelgelerini, üretim raporlarını, stok çıkışlarını ve alternatif satın alma tekliflerini tarih sırasına koyun. Müşteriye karşı üstlenilen teslim yükümlülüğünü ve fiilen uygulanan cezayı belgeleyin. Makine arızası, sipariş iptali veya başka ham madde eksikliği gibi eş zamanlı nedenleri gizlemeyin; bunlar nedensellik ve miktar hesabında önemlidir. Tedarikçi, kendisine yüklenemeyen gecikme nedenlerini de ileri sürebilir.

Zarar büyümeden nasıl hareket edilir?

Gecikmeyi yazılı bildirin, mümkünse ikame tedarik teklifleri alın ve makul önlemlerin maliyetini kaydedin. Teslim edilen malı kabul ederken gecikmeye ilişkin kayıt düşmek, sonradan uyuşmazlık yaşanmasını azaltır; ancak hangi ihtirazî kaydın gerekli olduğu sözleşme ve somut duruma bağlıdır. Ticari para alacağı davasında dava şartı arabuluculuğu göz önünde bulundurun. Ön inceleme ile gerçek zarar aralığını hesaplamak, dayanağı olmayan yüksek bir tutar istemekten daha etkili bir taleptir.

Örnek olarak, tedarikçinin tek bir kritik parçayı geç göndermesi bütün hattı durdurmuş görünse bile aynı gün hattın başka nedenle bakıma alınması zararın tamamını o gecikmeye yüklemeyi zorlaştırır. Üretim yazılımı kayıtları, bakım raporları ve vardiya programı bu ayrımı yapar. Önce gerçekleşmesi beklenen üretimi, sonra fiilen yapılanı ve gecikmeyle bağlantılı farkı belirleyin. Satılamayan ürün üzerinden brüt satış fiyatını doğrudan kâr kaybı olarak yazmayın; değişken maliyetleri de düşünün.

Tedarikçi gecikme için önceden haber verdiyse alıcının alternatif kaynak bulma imkânı incelenir. Başka tedarikçi çok daha yüksek bedel istemişse bu fiyat farkı makul zarar azaltma önlemi olabilir, ancak satın alımın gerçekten yapıldığı gösterilmelidir. Sözleşmedeki cezai şart bazı zararları karşılıyor mu, ayrıca tazminat isteme koşulları ne, birlikte okunmalıdır. Ticari ilişki devam edecekse ihtarın yalnızca hukuki sonuç için değil, yeni teslim planını açık ve ölçülebilir belirlemek için de kullanılması gerekir.

Hukuki dayanak

Türk Borçlar Kanunu m. 112, 117 ve 125; Türk Ticaret Kanunu m. 5/A.

İlgili okuma: tedarik sorunu nedeniyle üretim duruşu zararı.

İlgili konular için Ticaret Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.