İhracat Bedeli Ödenmedi: Yurt Dışındaki Alıcıdan Türkiye’de Tahsil Mümkün mü?

Malı gönderen Türk ihracatçı, yabancı alıcı ödeme yapmayınca Türkiye’de icra takibi başlatmak isteyebilir. Önce hangi mahkemenin veya hakem heyetinin yetkili olduğunu, hangi ülke hukukunun uygulanacağını ve kararın nerede icra edilebileceğini belirlemek gerekir. Türkiye’de takip açmak tek başına yurt dışındaki banka hesabına haciz koyma imkânı sağlamaz.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Sözleşmede yetki ve tahkim maddesi var mı: Sipariş formu, genel satış koşulları ve e-posta eklerinde mahkeme yetkisi veya tahkim şartı bulunabilir.
• Alacak neyle belgelenir: İmzalı veya elektronik sipariş kabulünü, proforma ve ticari faturayı, gümrük çıkış beyannamesini, konşimentoyu, teslim teyidini, ithalatçı yazışmalarını ve SWIFT kayıtlarını tek işlem dosyasında toplayın.
• Türkiye’de takip tahsil sağlar mı: Borçlunun Türkiye’de banka hesabı, alacağı veya başka haczedilebilir malı varsa yetkili yargı yeri ve takip koşullarıyla Türkiye’de icra yararlı olabilir.
• Gecikmeden atılacak adımlar: Alıcıya sipariş ve faturaları tek tek belirten yazılı ödeme talebi gönderin.
• Hukuki dayanak: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun; Hukuk Muhakemeleri Kanunu; Türk Ticaret Kanunu m.

Sözleşmede yetki ve tahkim maddesi var mı?

Sipariş formu, genel satış koşulları ve e-posta eklerinde mahkeme yetkisi veya tahkim şartı bulunabilir. Yabancılık unsurlu ticari ilişkide yetki anlaşmasının geçerliliği ve kapsamı Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu ile usul kurallarına göre incelenir. Türk mahkemesinin yetkili olup olmadığı yalnızca satıcının Türkiye’de bulunmasına bağlanamaz. Incoterms teslim yeri ve uygulanacak hukuk kaydı da aynı soruya farklı yönlerden cevap verir; biri diğerinin yerini almaz.

Uluslararası mal satışında tarafların işyerleri ve sözleşme şartlarına göre CISG uygulaması gündeme gelebilir. Sözleşmenin hangi hukuka tabi olduğu belirlenirken bu ihtimal ayrıca değerlendirilir.

Alacak neyle belgelenir?

İmzalı veya elektronik sipariş kabulünü, proforma ve ticari faturayı, gümrük çıkış beyannamesini, konşimentoyu, teslim teyidini, ithalatçı yazışmalarını ve SWIFT kayıtlarını tek işlem dosyasında toplayın. Taşıma evrakının malın belirli limana ulaştığını göstermesi alıcının sözleşmedeki bütün itirazlarından feragat ettiği anlamına gelmez. Ayıp veya eksik teslim iddiası varsa bunun ne zaman ve nasıl bildirildiği önemlidir. Kur farkını ve gecikme faizini sözleşme ve uygulanacak hukuka göre ayrı hesaplayın.

Türkiye’de takip tahsil sağlar mı?

Borçlunun Türkiye’de banka hesabı, alacağı veya başka haczedilebilir malı varsa yetkili yargı yeri ve takip koşullarıyla Türkiye’de icra yararlı olabilir. Hiçbir malvarlığı yoksa Türkiye’de elde edilen ilamın alıcının ülkesinde tanınması ve icrası gerekebilir; ilgili ülkenin iç hukuku ve olası anlaşmalar incelenir. Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de icrası söz konusuysa bu kez MÖHUK’taki tenfiz kuralları işler. Her iki yön aynı prosedür değildir.

Gecikmeden atılacak adımlar

Alıcıya sipariş ve faturaları tek tek belirten yazılı ödeme talebi gönderin. Borç ikrarı, kısmi ödeme veya yapılandırma önerisi varsa orijinal yazışmaları koruyun. Zamanaşımı ve dava şartı arabuluculuk uygulanacak hukuk ve talebin niteliğine göre değerlendirilir. Tahsil stratejisinde davanın maliyeti ile borçlunun bulunduğu yerdeki icra olanağını baştan karşılaştırmak gerekir. Bir ülkede açılabilen davanın başka ülkede otomatik tahsil garantisi bulunmaz.

Örnek olarak alıcı Almanya’da kurulmuş, teslim Hamburg’da yapılmış ve sözleşmede yabancı mahkeme seçilmişse yalnızca satış faturasının Türkiye’den düzenlenmesi Türk mahkemesini otomatik yetkili kılmaz. Alıcının İstanbul’daki bir şirketten alacağı varsa Türkiye’deki malvarlığı yönünden tahsil ihtimali doğabilir; bunun için alacağın kime ait olduğu ve hacze elverişliliği araştırılır. Uluslararası tahsil planında dava ülkesi, icra ülkesi ve uygulanacak hukuk ayrı satırlar hâlinde yazılmalıdır.

Bankaya ödeme sözü verilen bir e-posta ile gerçekten yapılmış SWIFT talimatı aynı delil değildir. Banka masrafları ve komisyonlarının kimde kalacağını da sözleşmeden okuyun. Alıcı teslim sonrası ayıp bildirmişse miktar ve ayıp iddiasını yanıtlamadan yalnızca fatura tarihine dayanmak zayıf kalır. Malın taşıma sırasında hasarlanması, alıcının ödeme itirazından ayrı sigorta veya taşıma uyuşmazlığı yaratabilir. Bu dosyaları birbirine bağlarken aynı kaybı iki kişiden mükerrer istememek gerekir.

Hukuki dayanak

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun; Hukuk Muhakemeleri Kanunu; Türk Ticaret Kanunu m. 5/A.

İlgili okuma: ticari alacağın dava ve tahsil yolu.

İlgili konular için Ticaret Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.