İthal Mal Gümrükte Beklerken Hasarlandı: Taşıyıcı mı Depo mu Sorumlu?

İthal malın konteyneri açıldığında kırık veya ıslanmış ürün görülmesi, hasarın mutlaka antrepoda meydana geldiği anlamına gelmez. Hasar denizde, limanda, terminal elleçlemesinde, gümrük antreposunda ya da iç taşıma sırasında doğmuş olabilir. Doğru muhatabı belirlemek için fiziksel teslim zinciri, taşıma belgesi, risk devri koşulu ve zarar tespitinin zamanı birlikte incelenir.

Taşıyıcı hangi aşamadan sorumludur?

Yurt içi karayolu taşımasında taşıyıcının eşyayı teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar zıya ve hasara ilişkin sorumluluğu Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabidir. Uluslararası veya deniz taşımalarında uygulanacak özel sözleşme ve sözleşmeler ayrıca incelenir. Konşimento ya da taşıma senedi, teslim yeri ve taşımanın hangi bölümünün kime ait olduğu belirleyicidir. Incoterms kaydı satıcı ile alıcı arasındaki risk dağılımını etkileyebilir; tek başına depocunun veya taşıyıcının fiili kusurunu kanıtlamaz.

Depo veya terminal ne zaman muhatap olur?

Mal taşıyıcıdan sağlam tutanakla alınmış, depoya konmuş ve depodan hasarlı çıkmışsa depolama ve elleçleme kayıtları öne çıkar. Antrepo işletmecisi, terminal işletmecisi ve gümrük idaresi birbirinin yerine geçmez; antreponun türüne ve faaliyet sözleşmesine bakılır. “Gümrük sahasında” olmak devletin her özel hasarı üstlendiği anlamına gelmez. Tazminat borcunun doğması için olay, yükümlülük ihlali, zarar ve nedensellik değerlendirilir.

İlk gün hangi belgeleri alın?

Konteyner mühür numarasını, giriş çıkış saatlerini, taşıma evrakını, fotoğraf ve videoyu, elleçleme fişlerini ve hasar tutanağını koruyun. Malları ayrıştırıp kurtarılabilir miktarı sayın. Taşıyıcıya, sigortacıya ve depo işletmesine gecikmeden yazılı bildirim yapın; poliçe ve uygulanacak taşıma hukukundaki ihbar süreleri ayrı ayrı incelenmelidir. Ekspertiz veya mahkemeden delil tespiti, hasarın nerede doğduğuna ilişkin kayıtlar silinmeden yapılmalıdır.

Talep nasıl kurulur?

Fatura değerinin tamamı otomatik zarar değildir. Onarılabilirlik, kalan malın satış değeri, bertaraf gideri, navlun, gümrük masrafı ve sigorta ödemesi ayrı hesaplanır. İhracatçıdan, taşıyıcıdan, terminalden veya depocudan talep için farklı sözleşme ve hukuk kuralları uygulanabilir. Sigortacı ödeme yaptıysa onun halefiyeti de hesaba katılır. Dosyayı teslim zincirine göre bölmek, doğru kişi aleyhine doğru tutarda başvuru yapmayı sağlar.

Hasar tespit tutanağına yalnızca “mal hasarlı” yazmak yetmez. Kaç kolinin etkilendiği, paletlerin dış görünümü, konteynerin kapı ve mühür durumu, ıslaklığın malın hangi tarafında yoğunlaştığı ve varsa sıcaklık kaydı yazılmalıdır. Bozulabilir ürünlerde zaman içinde zarar hızla artabilir; korunabilir malları ayırıp makul depolama tedbiri alın. Bu tedbir, tazminat talebinden vazgeçmek anlamına gelmez; zarar azaltma ve olayın gerçek boyutunu saptama açısından önemlidir.

Depoda girişte “hasarsız” ibaresi varsa bu kaydın yalnızca dış ambalajı mı, ürün içeriğini de mi kapsadığını kontrol edin. Gümrük muayenesi, konteyner açma ve mühür kırma işlemleri farklı kurum ve şirketlerin tutanaklarında yer alabilir. Malın varış limanından Türkiye içindeki depoya taşınması ayrı bir taşıyıcı tarafından yapıldıysa iki taşıma sözleşmesini tek sözleşme gibi değerlendirmeyin. Uygulanacak sigorta poliçesinin hasar bildirimi ve eksper prosedürü, yasal talep haklarından bağımsız olarak zamanında işletilmelidir.

Taşıma evrakındaki çekince kaydının kimin tarafından hangi teslim aşamasında konulduğunu görmek, dıştan görülebilen hasar ile gizli hasarın ayrılmasına yardım eder. Konteynerin boş teslimine ilişkin son kayıt da hasarın taşıma bitmeden mi, sonrasında mı fark edildiği açısından değerlidir.

Hukuki dayanak

Türk Ticaret Kanunu m. 875 ve devamı; Gümrük Kanunu; Türk Borçlar Kanunu m. 112.

İlgili okuma: taşıyıcı ve lojistik firmasının sorumluluğu.

İlgili konular için Ticaret Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.