İşçinin Özel Aracı İş İçin Kullanılırsa Yakıt ve Hasar Masrafını Kim Öder?

İşçinin kendi otomobilini müşteriye gitmek için kullanması, her masrafı sessizce üstlendiği anlamına gelmez. Önce özel araç kullanımının kimin talebiyle ve hangi koşullarda yapıldığı belirlenir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Yakıt ve yol masrafları kime aittir: Türk Borçlar Kanunu m. 414, işin görülmesi için gerekli giderlerin işverence karşılanmasını ve aksine anlaşmanın geçersizliğini düzenler.
• Araç yıpranması ve kullanım bedeli nasıl ele alınır: Özel aracın düzenli şekilde işin yürütülmesine tahsis edilmesinde amortisman, bakım ve kullanım karşılığı, iş sözleşmesi ve TBK m.
• Kaza ve hasarı kim öder: İş sırasında kaza varsa olay tutanağı, polis veya jandarma kaydı, sigorta poliçeleri ve ekspertiz raporu alınır.
• Masraf talebi nasıl belgelendirilir: Görevlendirme e-postası, müşteri randevusu, kilometre başlangıç-bitiş kaydı, navigasyon rotası, yakıt ve geçiş fişleri, araç kullanım protokolü ve önceki aylardaki ödeme alışkanlığı bir araya getirilmelidir.
• Hukuki dayanak: İlgili konular için İş Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Yakıt ve yol masrafları kime aittir?

Türk Borçlar Kanunu m. 414, işin görülmesi için gerekli giderlerin işverence karşılanmasını ve aksine anlaşmanın geçersizliğini düzenler. Görev için yapılan makul yakıt, otopark, geçiş ve benzeri kalemlerin kapsamı; işverenin talimatı, rota, mesafe ve mevcut gider politikasıyla incelenir. Ev-iş arası olağan kişisel yolculuk ile müşteriye görevlendirme üzerine gidilen iş yolculuğu birbirinden ayrılmalıdır. İşveren araç ve yakıt sağladığı hâlde işçi kendi tercihine göre özel araç kullanmışsa masrafın zorunlu olup olmadığı tartışılabilir. Harcama fişi ve görev talimatını birlikte saklamak, yalnız kilometre beyanından daha güçlüdür.

Araç yıpranması ve kullanım bedeli nasıl ele alınır?

Özel aracın düzenli şekilde işin yürütülmesine tahsis edilmesinde amortisman, bakım ve kullanım karşılığı, iş sözleşmesi ve TBK m. 415’teki taşıtla ilgili özel kurallar çerçevesinde ele alınır. Aylık sabit “araç yardımı” ödenmişse bunun hangi giderleri karşıladığı ve fiilî harcamayı karşılayıp karşılamadığı karşılaştırılır. Tüm giderler için maktu ödeme yapılması mümkün olsa da iş için zorunlu gerçek masrafı işçi üzerinde bırakacak yorumdan kaçınılır. Araç iş için ayda bir kez mi, her gün mü kullanıldı; trafik, özel sigorta ve vergi kalemleri hangi düzenlemeye bağlı? Hesabı yapılmadan sabit bir kilometre tarifesi zorunluymuş gibi davranılmamalıdır.

Kaza ve hasarı kim öder?

İş sırasında kaza varsa olay tutanağı, polis veya jandarma kaydı, sigorta poliçeleri ve ekspertiz raporu alınır. Hasarın işverenin talimatı ve işin olağan riski içinde mi gerçekleştiği; işçinin trafik kuralı ihlali, kusuru ve sigorta tazminatı ayrı incelenir. TBK m. 400 işçinin sorumluluğunu işin tehlikesi, uzmanlık ve kusur gibi ölçütlerle değerlendirir. “İş sırasında oldu, işveren bütün hasarı öder” veya “araç senin, her şeyi sen ödersin” şeklinde peşin sonuç doğru değildir. Üçüncü kişinin zararı ve trafik sigortası bakımından işleten, sürücü ve sigortacı ilişkileri de ayrıca değerlendirilir.

Masraf talebi nasıl belgelendirilir?

Görevlendirme e-postası, müşteri randevusu, kilometre başlangıç-bitiş kaydı, navigasyon rotası, yakıt ve geçiş fişleri, araç kullanım protokolü ve önceki aylardaki ödeme alışkanlığı bir araya getirilmelidir. İşverenin ön onay şartı varsa bunun nasıl uygulandığı incelenir. Başka çalışanlara aynı görev için ödenen tutar yardımcı veri olabilir ama tek başına borcu belirlemez. Kaza varsa ihbar süreleri ve sigortacının istediği evrak geciktirilmemelidir. Ücretten hasar düşülmüşse mahsup ve ücret koruması kuralları ayrıca denetlenir. Toplu bir tutar yerine gider kalemlerini tarih ve görev bazında istemek daha somut sonuç verir.

Örneğin işverenin yazılı talimatıyla haftada üç gün farklı şehirdeki müşteriye giden işçinin yakıt fişleri, otoyol geçişleri ve kilometresi iş gideri hesabının temelidir. Aynı işçinin hafta sonu aile ziyareti yolculuğu bu hesaba eklenemez. Kaza iş görevi sırasında olmuşsa rapordaki kusur oranı, sigortanın ödediği miktar ve işin riskinin kime ait olduğu ayrı kalemlerdir. “Araç bedeli” adı altında düzenli ödeme yapılmış olsa bile onun yakıtı, yıpranmayı ve bakım giderini ne ölçüde kapsadığı metin ve ödeme pratiğiyle belirlenmelidir. Masrafları ve hasarı tek bir toplam fatura gibi istemeyin.

Özel araç masrafını gerekçe göstererek ücretten kesinti de yapılmışsa eksik ücretin talebi açısından bordro ve gider alacağını ayrı kalemler hâlinde inceleyin.

Hukuki dayanak

• Türk Borçlar Kanunu (6098), m. 400, 414, 415 ve 407.
• İş Kanunu (4857), m. 32.

İlgili konular için İş Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)