İşveren Eğitim Bedelini İstifa Eden İşçiden İsteyebilir mi?

Eğitim gideri, işçinin istifası hâlinde ancak iş sözleşmesinde açık ve makul bir geri ödeme hükmü bulunması şartıyla işveren tarafından talep edilebilir. İstifa dilekçesinin ardından “eğitim bedeli” faturası gönderilmesi borcun kendiliğinden doğduğunu göstermez. İşe özgü zorunlu uyum eğitimi ile işçiye bağımsız mesleki değer sağlayan özel eğitim ayrılmalıdır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hangi eğitim gideri tartışılabilir: İşverenin işe başlatma, iş güvenliği veya kendi süreçlerine alışma için verdiği olağan eğitimin maliyeti, sırf işçi ayrıldı diye doğrudan işçiye yüklenemez.
• Çalışma taahhüdü ve ceza şartı aynı mı: Türk Borçlar Kanunu m. 420, hizmet sözleşmesinde yalnız işçi aleyhine konulan ceza koşulunu geçersiz sayar.
• İşçi hangi belgeleri istemeli: Eğitim sözleşmesini, eğitim programı ve katılım kayıtlarını, eğitmen veya kurs faturasını, ödeme dekontunu, varsa sertifikayı ve geri ödeme hesabını yazılı isteyin.
• Ücretten doğrudan kesinti yapılabilir mi: İşverenin geri ödeme iddiası bulunması, son ücret veya izin ücreti üzerinde sınırsız kesinti yetkisi vermez.
• Hukuki dayanak: İlgili konular için İş Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Hangi eğitim gideri tartışılabilir?

İşverenin işe başlatma, iş güvenliği veya kendi süreçlerine alışma için verdiği olağan eğitimin maliyeti, sırf işçi ayrıldı diye doğrudan işçiye yüklenemez. Dış kuruluşta sertifikalı uzmanlık eğitimi, ulaşım ve konaklama gibi gerçekten işçi için yapılmış özel harcamalarda yazılı geri ödeme anlaşması varsa ayrıca değerlendirme yapılabilir. Eğitimin işverene mi yoksa işçinin mesleki niteliğine mi hizmet ettiği tek başına sonuç belirlemez; giderin gerçekliği, süre, yarar ve sözleşme şartları birlikte önem taşır. İşveren, “eğitim 100.000 TL” demekle yetinmeyip ödeme belgelerini ve hangi çalışana yönelik olduğunu göstermelidir.

Çalışma taahhüdü ve ceza şartı aynı mı?

Türk Borçlar Kanunu m. 420, hizmet sözleşmesinde yalnız işçi aleyhine konulan ceza koşulunu geçersiz sayar. Belirli süre çalışma karşılığında yapılan gerçek ve belgeli eğitim giderinin makul kısmının geri istenmesi, salt cezalandırıcı bir tutar isteminden ayrılmalıdır. Sözleşmedeki miktar eğitimin fiilî bedelini aşıyorsa veya işçi uzun süre çalışmışken giderin tamamı isteniyorsa ölçülülük tartışması doğar. İşverenin iş ilişkisini kendisinin sona erdirmesi, işçinin haklı nedenle ayrılması ve işverenin kusuru da değerlendirmeyi değiştirebilir. Metnin başlığındaki “cezai şart” veya “eğitim taahhüdü” ifadesi yerine ekonomik işlevine bakılır.

İşçi hangi belgeleri istemeli?

Eğitim sözleşmesini, eğitim programı ve katılım kayıtlarını, eğitmen veya kurs faturasını, ödeme dekontunu, varsa sertifikayı ve geri ödeme hesabını yazılı isteyin. İşverenin eğitime ilişkin teşvik veya üçüncü kişiden karşılama elde edip etmediği de gerçek gider hesabında önem taşıyabilir. İmza attığınız metin önceden basılı ve boş tutar alanlıysa hangi tarihte doldurulduğunu araştırın. Eğitimi tamamladıktan sonra kaç ay çalışıldığı ile talep edilen bedel arasında mantıklı ilişki kurulmalıdır. Genel şirket eğitimi için tüm grup faturası işçiye aynen paylaştırılıyorsa kişinin aldığı gerçek eğitimi ayrıca sorgulayın.

Ücretten doğrudan kesinti yapılabilir mi?

İşverenin geri ödeme iddiası bulunması, son ücret veya izin ücreti üzerinde sınırsız kesinti yetkisi vermez. TBK m. 407 ücret alacağıyla takasın sınırlarını, İş Kanunu da ücret ve ödeme kurallarını düzenler. Bordroda eğitim adıyla düşülen meblağı, hesaba yatan net tutarı ve hangi iradeye dayanılarak mahsup yapıldığını karşılaştırın. Hak edilmeyen kesinti için önce yazılı itiraz edin. İşçi alacağı davası açmadan önce arabulucuya başvuru kural olarak dava şartıdır; anlaşma sağlanmazsa alacak davası açılabilir. İmzalanacak ibraname yahut sulh metninde kesintinin dayanağı ile miktarı açık değilse sonradan ispat güçleşir. Her istifa, otomatik eğitim tazminatı sebebi değildir.

Örneğin çalışan üç günlük şirket içi yazılım tanıtımı için maliyet talebiyle karşılaşmışsa eğitim katılım belgesi, bu eğitimin ücretli dış kurs mu olağan iş eğitimi mi olduğunu göstermez. Buna karşılık şirketin işçi adına ödediği bağımsız sertifika programı faturası, gerçek gider tartışmasını somutlaştırır. Faturadaki toplam bedelin başka çalışanları da kapsayıp kapsamadığı, işçinin sözleşmede üstlendiği süre ve fiilen çalıştığı dönem hesaplanır. İşverenin istediği yuvarlak tutarı doğrudan ödeme emrine veya son ücret bordrosuna yazması, esas borcun varlığını ve takas yetkisini ayrı ayrı ispatlama gereğini kaldırmaz.

Eğitim iddiasıyla son ücretiniz eksik ödenmişse ücretin eksik ödenmesi hakkındaki değerlendirmeyle kesintinin niteliğini birlikte ele alın; ayrılış sebebi ayrıca önemlidir.

Eğitim gideri iadesi şartları

Yargıtay uygulamasında, işverenin karşıladığı eğitim gideri için işçiden geri ödeme istenebilmesi, sözleşmede açık bir eğitim gideri taahhüdü bulunmasına bağlıdır. Talep edilen tutarın gerçekten yapılmış harcamalarla sınırlı olması ve çalışma süresine orantılı olarak azaltılması gerekir. İşçinin haklı nedenle feshi hâlinde eğitim gideri istenmesi kural olarak mümkün değildir. Yasal zorunlu eğitimler, örneğin iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, işçiden geri istenemez. Uyuşmazlıkta işçi, eğitimin içeriğini ve maliyetini gösteren belgelerin sunulmasını talep edebilir. Eğitim gideri alacağı için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Hukuki dayanak

• Türk Borçlar Kanunu (6098), m. 407 ve 420.
• İş Kanunu (4857), m. 32 ve 34.
• İş Mahkemeleri Kanunu (7036), m. 3.

İlgili konular için İş Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)