Tereke Temsilcisi Hesap Vermiyorsa Mirasçılar Ne Yapabilir?

Mahkemenin atadığı tereke temsilcisi, mirasçılardan bağımsız hareket edebilse de terekeyi kendi malı gibi yönetemez. Hesap verilmiyorsa atama dosyası üzerinden somut kayıtlarla denetim istenmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Temsilcinin görevi hangi mal ve işlemleri kapsar: Türk Medenî Kanunu m. 640, birden fazla mirasçının tereke üzerinde elbirliğiyle hak sahibi olmasını ve mirasçılardan birinin istemiyle paylaşmaya kadar bir temsilci atanabilmesini düzenler.
• Hesap ve belgeler nasıl istenir: Mirasçının makul talebi genel bir “her şeyi açıkla” çağrısıyla sınırlı kalmamalıdır.
• Yetki aşımı veya zarar varsa hangi yol izlenir: Hesapta açıklanamayan para çıkışı, çıkar çatışması veya karar dışına taşan tasarruf varsa ilgili işlem belgeleriyle birlikte mahkemeye bildirilir.
• Mirasçının kendi başına yapmaması gereken nedir: Temsilci atanmışken mirasçının aynı tereke hakkı için bağımsız işlem yapma yetkisi sınırlanabilir.
• Hukuki dayanak: İlgili konular için Miras Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Temsilcinin görevi hangi mal ve işlemleri kapsar?

Türk Medenî Kanunu m. 640, birden fazla mirasçının tereke üzerinde elbirliğiyle hak sahibi olmasını ve mirasçılardan birinin istemiyle paylaşmaya kadar bir temsilci atanabilmesini düzenler. Temsilci kararda gösterilen yetki çerçevesinde tereke için hareket eder; her mirasçının şahsi vekili değildir. Öncelikle atama kararının kapsamı, temsilin hangi dava veya mallar için kurulduğu ve sonradan değiştirilip değiştirilmediği okunmalıdır. Bir taşınmazın kirasını tahsil etme, dava yürütme ve malın satışına ilişkin yetkiler aynı kapsamda olmayabilir. Yetki aşımı iddiası somut işlem ve karar karşılaştırılarak kurulmalıdır.

Hesap ve belgeler nasıl istenir?

Mirasçının makul talebi genel bir “her şeyi açıkla” çağrısıyla sınırlı kalmamalıdır. Kira tahsilatı, banka hareketleri, vergi ödemeleri, onarım faturaları, sözleşmeler ve davalarda tahsil edilen bedeller dönem ve taşınmaz bazında listelenebilir. Önce temsilciye yazılı ve ölçülebilir bir hesap istemi iletilmesi, yanıt verilmezse bu yazışmanın atama dosyasına sunulması yararlıdır. Sulh hukuk mahkemesinden temsilcinin belirlenen döneme ait tahsilat ve gider kayıtlarını ibraz etmesi, gerekli görülürse bankadan veya kiracıdan kayıtların celbi istenebilir. Mahkemenin denetimi için eksik tutar ve belgenin ne olduğu açıkça anlatılmalıdır.

Yetki aşımı veya zarar varsa hangi yol izlenir?

Hesapta açıklanamayan para çıkışı, çıkar çatışması veya karar dışına taşan tasarruf varsa ilgili işlem belgeleriyle birlikte mahkemeye bildirilir. Duruma göre temsilcinin talimatlandırılması, yetkisinin sınırlandırılması veya değiştirilmesi istenebilir; zarara ilişkin özel hukuk talepleri ayrıca değerlendirilir. Her gecikme kötüye kullanma anlamına gelmez: kiracı ödememiş olabilir, banka işlemine erişim sürebilir ya da vergi ve giderler mahsup edilmiştir. İddia ile ispatı ayırmak için brüt tahsilat, gider ve kalan tutar ayrı gösterilmelidir. Bir davada terekeyi temsil eden kişinin yetkisizliğini ileri sürmek, davanın taraf teşkili üzerinde de etkili olabileceğinden dosya bazında ele alınır.

Mirasçının kendi başına yapmaması gereken nedir?

Temsilci atanmışken mirasçının aynı tereke hakkı için bağımsız işlem yapma yetkisi sınırlanabilir. Bu nedenle kira ödeyenlere farklı IBAN bildirip kira toplamak veya tereke adına süren davaya temsilciyi dışlayarak yön vermek yeni uyuşmazlık doğurur. Bunun yerine mahkeme dosyasından karar ve rapor örnekleri alınmalı, tüm mirasçıları ilgilendiren talepler o dosyaya işlenmeli ve gerekiyorsa geçici koruma istenmelidir. Temsil görevinin sona ermesi de paylaşma ve kararın kapsamına göre incelenir. Şeffaf bir hesap tablosu ve dayanak belgeler, hem temsilciyi hem mirasçıların haklarını korur.

Örneğin terekeye ait iki dairenin birinden aylık kira tahsil edilirken diğerinin boş kaldığını düşünün. Hesap istemi iki daire için ayrı kira sözleşmesi, tahsil tarihi, aidat, onarım ve vergi sütunları içermelidir. Temsilci “gider vardı” dediğinde hangi giderin hangi mal için olduğunu gösteren fatura istenir. Diğer mirasçılara doğrudan ödeme yapılmadı diye otomatik zarar varsayılmaz; para tereke hesabında korunuyor olabilir. Buna karşılık banka hareketiyle teyit edilmeyen nakit çekimleri ve açıklanmayan kişisel hesaba transferler mahkemenin incelemesini gerektirebilir. Tarih aralığı belirli bir talep denetimi kolaylaştırır.

Temsilcinin hesabına konu malvarlığının kapsamı belirsizse terekenin tespiti süreci ile temsilciye ilişkin talep birbirinden ayrılarak dosya hazırlanabilir.

Hukuki dayanak

• Türk Medenî Kanunu (4721), m. 640 ve 642.

İlgili konular için Miras Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)