İşçinin Devamsızlığı Hangi Hâllerde Haklı Fesih Sebebidir?

Kısa yanıt: İşçinin işe gelmemesi her zaman haklı fesih nedeni değildir. İş Kanunu m.25/II-g, işverenden izin almadan veya haklı sebep olmadan ardı ardına iki işgünü; bir ay içinde iki kez herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü; yahut bir ayda üç işgünü devamsızlık hâllerini düzenler.

İşgünü ile takvim günü farkı

Vardiya veya haftalık çalışma düzenine göre işçinin hangi günlerde iş görme borcu olduğu belirlenir. İki takvim günü arka arkaya geçmesi, biri işçi için hafta tatiliyse kanundaki ‘ardı ardına iki işgünü’ koşulunu kendiliğinden sağlamaz. Tatil sonrası işgünü kuralı ayrı dizidir; bir aylık süre içinde iki ayrı tatil sonrasındaki işe gelmeme değerlendirilir. ‘Üç işgünü’ koşulunda da aynı ay için gerçek çalışma yükümlülüğü kontrol edilir.

Örneğin pazartesi ve salı vardiyasına hiç gelmeyen işçinin açıklama yapması ve varsa sağlık raporunu sunması gerekir. İşveren salt iki tutanak düzenleyerek devamsızlığın haklı sebep olmadan gerçekleştiğini kesin biçimde kanıtlamış sayılmaz. Buna karşılık çalışan yalnızca sözlü olarak ‘izin aldım’ diyorsa kimin hangi tarihte izin verdiğine ilişkin yazışma uyuşmazlığın merkezinde yer alabilir.

Haklı sebep ve işverenin araştırması

Sağlık raporu, onaylanmış izin, mücbir olay veya işveren talimatıyla başka yerde çalışma gibi olgular devamsızlığın haksız olup olmadığını etkiler. Çalışanın mesaj gönderdiği gün ile belgenin işverene ulaştığı gün farklı olabilir. Olay kronolojisi karşılıklı beyan ve kayıtlarla kurulmalıdır. İş Kanunu m.26’daki fesih yetkisinin kullanılma süresi ayrıca göz önünde tutulur. Haklı neden ile geçerli neden ayrımı, tazminat ve işe iade yönünden farklı sonuçlar doğurur.

Sitedeki haklı fesih ve kıdem sayfası genel çerçeveyi, SGK çıkış kodu uyuşmazlığı sayfası işveren bildiriminin doğruluğunu açıklar. İşçi devamsızlık nedeniyle çıkarıldığını öğrenirse yalnızca kodu değil fesih bildirimi, tutanaklar ve raporların kabul edilip edilmediğini de incelemelidir.

Delil paketi ve sonuç

Giriş çıkış logları, vardiya çizelgesi, izin talepleri, sağlık raporları, mesajlar, tutanakların düzenlenme zamanı ve fesih bildirimi karşılaştırılır. Tutanakta hazır bulunan kişiler olayın hangi kısmını fiilen bildiklerini açıklayabilmelidir. Çalışanın gerçek adresine yapılan bildirim ve savunma istemi gibi işlemlerin hukuki etkisi fesih nedenine ve usule göre belirlenir; her dosyaya tek form uygulanmaz. Fesih haksız çıkarsa işçilik alacakları, şartları varsa işe iade ve diğer sonuçlar ayrıca gündeme gelebilir.

Vardiya örneklerinde sayı sayma

Cumartesi işçi için hafta tatili, pazar ise vardiya günü olabilir; böyle bir işyerinde ‘hafta sonu gelmedi’ ifadesi hukuki hesap için yeterli değildir. Vardiya çizelgesinde hangi günün gerçek işgünü olduğu saptanır. Bir ay içinde iki ayrı tatil gününden sonraki işgününe gelmeme koşulu ile ay içinde toplam üç işgünü gelmeme koşulu aynı veriyle farklı biçimde test edilir. İşveren her tarih için izin durumu ve olası haklı sebebi de araştırmalıdır.

İşçinin raporu işe dönmesinden sonra sunması, raporun kapsamını ve işverenin ne zaman haberdar olduğunu önemlidir. Ulaşımın bütünüyle durması gibi olağan dışı olaylar ileri sürülüyorsa tarihli resmî duyuru ve ulaşım kayıtları destekleyebilir. Çalışan başka şubede görevlendirildiğini söylüyorsa o görevlendirmenin kimden geldiği belirlenir. Devamsızlık tutanağını yalnız imzalayanların sayısı değil, gerçekte vardiyayı ve giriş kaydını bilmeleri değerli kılar.

Haklı fesih bildiriminin işçiye ulaşmasıyla SGK çıkış kodunun sisteme girilmesi farklı işlemlerdir. İşçi süresinde başvuru yapabilmek için hangisinin ne zaman gerçekleştiğini dosyada belirlemelidir. Başka işçilik alacakları mevcutsa devamsızlık iddiasının bunları otomatik silmediği, ancak kıdem ve ihbar taleplerini etkileyebildiği unutulmamalıdır. İşe iade koşulları ayrıca oluşuyorsa ilgili kısa başvuru süreleri ve dava öncesi arabuluculuk, genel ücret alacağından ayrı değerlendirilir.

İşveren yalnızca ay sonu toplamına bakıp ara günlerin izinli veya tatil olup olmadığını atlamamalıdır. Çalışan da raporu içeren tarih aralığını ve doktorun düzenleme saatini saklamalıdır. İhtar veya fesih bildirimi geldikten sonra belgeyi geciktirmeden dosyaya sunmak, karşı tarafın hangi olguyu bildiğini gösterir. Hesaplanan bir aylık dönemin başlangıcı da gerekçede açık olmalıdır.

Sık sorulan sorular

İki gün üst üste işe gelmezsem otomatik çıkarılır mıyım?

Hayır. Bunların işgünü olması ve izinsiz veya haklı neden olmadan devamsızlık koşullarının gerçekleşmesi gerekir.

Sağlık raporu geç ulaşırsa ne olur?

Raporun kapsadığı günler, düzenlenme ve bildirim zamanları incelenir; yalnızca ‘gelmedi’ tutanağından kesin sonuç çıkarılmaz.

Hukuki dayanak

İş Kanunu m.25/II-g, 26

Devamsızlık günleri vardiya düzenine yerleştirilmeden haklı fesih sonucu çıkarılmamalıdır. İzin, rapor ve fesih bildirimi tarihleri karşılaştırıldığında kanuni gün dizilerinin oluşup oluşmadığı anlaşılır.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)