İşveren Çalışma Belgesi Vermezse İşçi Ne Yapabilir?

Kısa yanıt: İş Kanunu m.28’e göre işten ayrılan işçiye, yaptığı işin çeşidini ve çalışma süresini gösteren belge işveren tarafından verilmelidir. Belge geç verilirse veya yanlış bilgi taşırsa zarar gören işçi ya da işçiyi işe alan yeni işveren tazminat isteyebilir. Her gecikmede otomatik sabit tazminat doğduğu söylenemez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Belgede hangi bilgi bulunur: Çalışma belgesinin temel amacı kişinin hangi işi ne kadar süre yaptığını göstermektir.
• SGK kaydıyla aynı şey mi: Hizmet dökümü prim ve bildirim verilerini gösterir; çalışma belgesi işin çeşidi ve süresini açıklayan işveren belgesidir.
• Başvurunun pratik sırası: İşten ayrılma tarihi, gerçek iş tanımı, iş sözleşmesi, görev yazıları, bordrolar ve varsa hatalı belge toplanır.
• Yanlış belge yüzünden doğan zarar: Belge verilmediği için somut bir iş fırsatının kaçırıldığı ileri sürülüyorsa yeni işverenin belge talep yazısı, başvuru tarihi ve ret gerekçesi gibi veriler önem kazanır.

Belgede hangi bilgi bulunur?

Çalışma belgesinin temel amacı kişinin hangi işi ne kadar süre yaptığını göstermektir. İş sözleşmesindeki unvan ile fiilen yapılan görev farklıysa doğru bilgi tartışması doğabilir. İşverenin kişisel değerlendirmesi, disiplin iddiaları veya çalışanın özel verileri bu belgenin zorunlu içeriğiyle karıştırılmamalıdır. Belgenin işçinin talebiyle verilmesi yazışma ve teslim kaydı açısından yararlı olsa da m.28’de işten ayrılan işçiye belge verme yükümlülüğü işverene aittir.

Örneğin altı yıl depo sorumlusu olarak çalışmış kişinin belgesine yalnızca ‘iki yıl yardımcı eleman’ yazılmışsa yeni iş başvurusu etkilenebilir. Önce işyeri görevlendirme belgeleri, bordrolar ve iş başlangıç/çıkış tarihleriyle yanlışlığın ne olduğu belirlenir. Sonra işverenden düzeltilmiş belge istenir. İşçiye yeni işin verilmediği iddiası varsa o sonucun belgeden kaynaklandığını göstermek ayrıca gerekir.

SGK kaydıyla aynı şey mi?

Hizmet dökümü prim ve bildirim verilerini gösterir; çalışma belgesi işin çeşidi ve süresini açıklayan işveren belgesidir. SGK çıkış kodu fesih nedeni bakımından farklı bir kayıttır. yanlış SGK çıkış kodu yazısı bu ihtilafı, eksik SGK bildirimi yazısı prim yönünü işler. Bir kaydın düzeltilmesi öteki belgenin otomatik değişmesini sağlamayabilir.

İş Kanunu m.99 çalışma belgesini düzenlememe veya gerçeğe aykırı düzenleme için idarî yaptırım da öngörür. İdarî para cezası ile işçinin somut zararına dayalı tazminat istemi farklı sonuçlardır. Eski işverenin belgesindeki bir hata, yeni işverenin işçiyi işe alma kararının tek nedeni olarak peşinen kabul edilmemelidir.

Başvurunun pratik sırası

İşten ayrılma tarihi, gerçek iş tanımı, iş sözleşmesi, görev yazıları, bordrolar ve varsa hatalı belge toplanır. İşverene yazılı olarak doğru içeriğin ne olması gerektiği bildirilip belge istenir; teslimin tarihi kaydedilir. Zarar iddiasında yeni iş başvurusu ve ret yazışmaları gibi somut olgular saklanır. İşyerinin kapandığı veya işverenin değiştiği durumlarda doğru muhatap ve belge arşivi ayrıca araştırılır. Bu hakkın kullanılması kıdem veya ihbar talebi olup olmamasına bağlı değildir.

Yanlış belge yüzünden doğan zarar

Belge verilmediği için somut bir iş fırsatının kaçırıldığı ileri sürülüyorsa yeni işverenin belge talep yazısı, başvuru tarihi ve ret gerekçesi gibi veriler önem kazanır. İşçi sırf belge geç geldi diye miktarı belirlenmemiş otomatik tazminat alacağını varsaymamalıdır. Buna karşılık belge üzerindeki gerçek dışı görev veya süre yeni işte güvenlik soruşturması ya da işe giriş kontrolü bakımından olumsuz sonuca yol açtıysa nedensellik bağı araştırılabilir. Mahkeme gerçek zararı ve olayın gelişimini değerlendirir.

İşveren, işçiyi meslekî itibarını zedeleyecek gereksiz ibarelerle tanımlamak yerine m.28’in zorunlu içeriğine bağlı kalmalıdır. İşçi de yazılı başvuruda gerçek görev ve tarih aralığını belirtip düzeltilmiş belgeyi hangi tarihe kadar ihtiyaç duyduğunu açıklayabilir. Şirketin unvanı değişmişse önceki işveren ile devralan işverenin kayıt ilişkisi araştırılır. SGK hizmet dökümü tek başına yapılan işin çeşidini doğrulamayabilir; iş sözleşmesi, görev değişiklik yazıları ve kurum içi pozisyon kayıtları yarar sağlar.

Çalışma belgesi dışında referans mektubu, işten ayrılış bildirgesi, bordro ve kıdem hesap pusulası gibi belgeler farklı amaçlara hizmet eder. İşçi her bir belgeden aynı bilgiyi istememelidir. Çalışma belgesinin gecikmesine ilişkin idarî yaptırım olasılığı bulunduğu için ilgili kamu başvurusu yapılabilir; bu başvuru, işçinin özel hukuk tazminat talebinin yerine kendiliğinden geçmez. İşyeriyle yazışmanın ve teslim alınan belgenin bir kopyasının saklanması sonraki uyuşmazlıkta tarihleri açıklığa kavuşturur.

Sık sorulan sorular

İşveren olumsuz referans yazmak zorunda mı?

m.28 belgesi işin çeşidini ve süresini gösterir; kişisel kanaat ve ayrıntılı performans raporu zorunlu içerik değildir.

Belge geç verilirse otomatik tazminat ödenir mi?

Kanun zarar gören işçi veya yeni işverenin tazminat isteyebileceğini söyler. Zarar, kusur ve nedensellik somut olayda değerlendirilir.

Hukuki dayanak

İş Kanunu m.28, 99

Belgedeki yanlışlığın ne olduğunu gerçek görev ve süre kayıtlarıyla göstermek gerekir. Tazminat isteniyorsa belge eksikliğinin doğurduğu somut zarar ayrıca kanıtlanmalıdır.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)