Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinDüzenli çalışılan alıcının konkordato başvurusunu öğrenen tedarikçi, depodaki malı durdurmak isteyebilir. Buna karşılık uzun süreli sözleşmenin tek taraflı feshi veya tüm sevkiyatı sebepsiz kesmek de ayrı zarar doğurabilir. Karar, eski borç ile mühlet sonrasında doğacak yeni işlem ayrılarak verilmelidir.
Kısa cevap
İİK 296, borçlunun işletmesi için önemli sözleşmelerde sırf konkordato başvurusunun otomatik fesih veya muacceliyet sebebi sayılmasını engeller. Bu hüküm tedarikçiyi her koşulda ve güvencesiz biçimde sınırsız yeni kredi vermeye zorlayan genel bir kural değildir. Somut sözleşme, teslim vadesi, karşı edimin durumu, komiser süreci ve ödeme güvencesi birlikte incelenir; sadece “konkordato var, teslim yok” cümlesiyle hareket edilmez.
Hukuki ölçüt
Mühlet öncesi faturalar ile mühlet içindeki yeni teslimler aynı tabloda eritilmemelidir. İİK 308/c uyarınca geçici mühlet kararından sonra komiserin izniyle akdedilmiş borçlar adi konkordato şartlarına tabi değildir; temerrütte mühlet sırasında takip ve ödeme sırası bakımından özel rejim vardır. Komiser izni bulunmayan her yeni faturanın aynı korumayı taşıdığı varsayılamaz. TBK 98 kapsamında güvence isteme ihtimali de otomatik değildir; ödeme gücündeki kötüleşme ve ifa sırası somutlaştırılır.
Hangi delilleri saklamalı?
Mahkemenin geçici veya kesin mühlet kararı, ilan tarihi, atanmış komiserin iletişim bilgisi, açık sipariş listesi, depodaki stok ve sevkiyata hazır malın seri numaraları toplanır. Her siparişin hangi tarihte kabul edildiği, avans alınıp alınmadığı ve karşı edimin ne zaman doğacağı gösterilir. Sözleşmedeki tek taraflı fesih, teminat ve mülkiyet hükümleri tek tek işaretlenir. Konuşma notları yerine yazılı komiser ve alıcı teyidi tercih edilir.
Başvuru ve süre planı
Alıcıya “konkordato sebebiyle sözleşme bitti” ihtarı göndermeden önce İİK 296 sınırı denetlenir. Yeni sevkiyat için peşin ödeme, banka teminatı veya kısa teslim partileri öneriliyorsa bunlar ticari teklif olarak açıkça yazılır; tek yanlı sözleşme değişikliği gibi sunulmaz. Eski alacak için proje bildirimleri ve alacak kaydı süreci izlenir. Takip yasağı ve tahsil yolu, mühletin türü ile mahkeme kararına göre ayrıca incelenir.
Somut örnek
Örneğin haftalık ambalaj tedarikinde alıcının üç eski faturası ödenmemiş, ayrıca gelecek ay teslim edilecek yeni sipariş vardır. Eski faturaları mühlet dışıymış gibi derhâl tahsil etmeye çalışmak sonuç vermeyebilir. Yeni siparişin bedeli için peşin ödeme önerisi ve komiser onayı gerekip gerekmediğinin incelenmesi ayrı iştir. Stoktaki ürün başka müşteriye kolayca satılabiliyorsa zarar ve seçenekler, alıcıya özgü üretilen kalıptan farklı değerlendirilecektir.
Sık yapılan hata
Konkordato ilanını bir iflas kararı gibi görmek, bütün borçların silindiğini düşünmek veya “nasıl olsa sonra alırız” diyerek delilsiz teslim yapmak üç ayrı hatadır. Sevk irsaliyesine hangi sipariş ve mühlet dönemi için teslim yapıldığı yazılmalıdır. Alacağın daha sonra hangi grupta tartışılacağı, bugün düzenlenen belgeye bağlı olabilir. İİK 296 nedeniyle mevcut sözleşme maddesinin uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Dosyayı güçlendiren iki ayrıntı
Konkordato ilanına ilişkin ticaret sicili duyurusu ve mahkeme kararının hüküm fıkrası mutlaka okunmalıdır; her haber başlığı aynı hukuki aşamayı göstermez. Geçici mühlet, kesin mühlet ve tasdik farklı sonuçlar doğurur. Tedarikçi açısından teslimden önceki sipariş ve teslim sonrası doğacak fatura ayrımını yapmak gerekir. İİK 308/c korumasının tartışıldığı yeni borçta geçici mühlet kararı sonrasındaki akit ve komiser izni belgelenmelidir. Yalnız “komiser süreci biliyordu” şeklindeki sözlü anlatı, izin kaydının yerini tutmayabilir. Bu yüzden karşı tarafı ve komiseri içeren yazılı işlem zinciri kurmak ticari pazarlık kadar tahsil için de önemlidir.
Sevkiyat yapılmışsa irsaliyeye tarih, sipariş ve teslim alan kişi açık yazılır; eski cari hesap borcuna mahsup niyeti varsa bunun nasıl kararlaştırıldığı ayrıca kanıtlanır. İİK 296’nın sözleşmeyi sürdürmeye yönelik koruması, tedarikçiye malı sahipsiz depoda bekletme veya hiçbir güvencesi olmadan devam etme emri gibi okunmamalıdır. Ancak sırf başvuruyu cezalandıran otomatik fesih hükmüne dayanmak da geçersizlik riski yaratır. Sözleşmedeki vade, bozulmuş ödeme düzeni ve yeni edimin niteliği üzerinden ölçülü bir güvence veya teslim planı yazılı müzakere edilebilir.
Son kontrol
Alacak sınıflandırması için sipariş tarihi tek başına yeterli olmayabilir; borcun hangi hukuki işlemden ve hangi dönemde doğduğu ayrıntılı incelenir. Devam eden çerçeve sözleşmesindeki yeni siparişler ile eski siparişin geç teslimi aynı değerlendirilmez. Komiserden alınan izin belirli tutar veya partiyle sınırlıysa daha sonraki teslimleri otomatik kapsadığı varsayılmamalıdır. Tedarikçi hem konkordato projesindeki eski alacağını hem yeni sevkiyatını tek cari hesap ekstresinde gösterse bile dava veya takip dosyasında bunları ayırmalıdır.
Sık sorulan sorular
Konkordato olunca mevcut sözleşme kendiliğinden sona erer mi?
Hayır; İİK 296, sırf konkordato başvurusunu fesih sebebi yapan kayıtları sınırlayan özel hüküm içerir.
Yeni malı peşin satmak mümkün mü?
Yeni şartların önerilmesi mümkündür; mevcut sözleşme ve komiser gözetimi bakımından kabul ve uygulama ayrıca incelenir.