Bulduğum Eşyanın Sahibi Beş Yılda Çıkmazsa Eşya Benim Olur mu?

Bulunan eşyanın sahibi beş yıl içinde ortaya çıkmazsa, kanuni şartları yerine getiren bulan kişi mülkiyet kazanabilir. Ancak süre eşyanın bulunduğu günden her durumda başlamaz. Türk Medeni Kanunu’nun 771. maddesi, ilan veya kolluk kuvvetlerine ya da muhtara bildirme tarihini başlangıç alır. Ayrıca bulan kişinin yükümlülüklerini yerine getirmiş olması gerekir. Eşyayı bildirimsiz biçimde evde beş yıl saklamak bu hükümle aynı değildir.

Başlangıç tarihini belgelemek gerekir

Süre hesabında bulunma, bildirim ve ilan tarihleri ayrı gösterilmelidir. Kişi eşyayı pazartesi bulmuş, birkaç gün sonra ilgili bildirimi yapmış olabilir. Eşyayı ne zamandır elinde tuttuğuna ilişkin anlatım, kanundaki başlangıç kaydının yerine geçmez. Bildirim tutanağı, kayıt numarası veya ilan belgesi bu nedenle korunmalıdır. Belge yalnız genel bir kayıp eşya açıklaması içeriyorsa hangi eşyaya ait olduğu da belirlenmelidir.

Kanun, ilan veya yetkili bildirimi esas alır. Bir arkadaş grubuna “eşya buldum” yazmakla kolluk ya da muhtara yapılan bildirim aynı değildir. Somut olayda 769. maddenin gerektirdiği bildirim, araştırma ve gerektiğinde ilan yükümlülüklerinin doğru biçimde yerine getirilip getirilmediği değerlendirilir. Önemli ölçüde değerli eşya bakımından kolluk veya muhtara bildirim zorunluluğu ayrıca göz ardı edilemez.

Beş yıl beklemek tek koşul değildir

771. madde, hem sahibin bu sürede ortaya çıkmamasını hem de bulan kişinin yükümlülüklerini yerine getirmesini arar. 770. madde uyarınca bulunan eşyanın özenle korunması gerekir. Bildirim yapılmış olsa bile eşyanın sahibine ulaşmasını engellemek veya koruma yükümlülüğünü ihmal etmek, yalnız takvim süresinin geçtiği açıklamasıyla çözülemez. Davranışların bütünü kayıtlarla değerlendirilmelidir.

Sahip beş yıllık dönem içinde ortaya çıkmışsa artık “süre dolana kadar bekleyeyim” düşüncesiyle eşyanın alıkonulması doğru değildir. İade isteyen kişinin hak sahipliği ve teslim yetkisi kontrol edilir. Eşyanın tanımlanması, varsa fatura veya seri numarası ve teslim kaydı önemlidir. Kanuni gider ve ödül konuları ayrı değerlendirilir; bunlar mülkiyet kazanımı için sahibin ortaya çıkmadığı varsayımının yerine geçmez.

İşyerinde bulunan eşya kimin adına değerlendirilir?

Eşya oturulan evde, işyerinde veya kamu hizmeti görülen yerde bulunmuşsa kanun özel bir bulan kişisi belirler. Böyle yerlerde fiilen eşyayı ilk gören kişiyle oranın sahibi, kiracısı veya kurum aynı hukuki sıfatta olmayabilir. Bu özel düzen, çalışanın kişisel beş yıllık mülkiyet iddiası yönünden incelenmelidir. Yükümlülüklerin kimin tarafından yerine getirildiği ve teslimin kime yapıldığı açık tutulmalıdır.

Kanuni bulan sıfatı, yerin mülkiyet veya kira kayıtlarıyla ve olayın niteliğiyle belirlenir. Bir çalışan işyeri dışında sokakta eşya bulduğunda ise salt çalışan olması özel yer fıkrasını otomatik uygulanır hâle getirmez. Bulunma yeri, fiilen teslim ve yapılan bildirim ayrı olgulardır. Mülkiyet iddiası kurulmadan önce bu sıfat sorunu çözülmelidir.

Terk edilmiş eşya ile farklılık

Terk edilmiş eşya ile kaybolmuş eşyanın ayrımı, sahibin mülkiyetten gerçekten vazgeçtiği taşınırları açıklar. Kaybolmuş eşyanın sahibinin bilinmemesi veya uzun süre aramaması, başlangıçta terk iradesi bulunduğunu kendiliğinden göstermez. Terk edilmiş şeyin sahiplenilmesiyle 771. maddedeki buluntu kazanımı farklı şartlara dayanır. Tarihî veya bilimsel değer taşıyan eşya için özel kanun hükümleri de ayrıca kontrol edilir.

Bulunan cüzdanın izinsiz kullanılmasının sonuçları, buluntu eşyanın izinsiz kullanılmasına ilişkin sorumluluğu ele alır. Beş yıllık ihtimal, süre dolmadan sahibin malını kişisel eşya gibi kullanma izni değildir. Sağlıklı bir dosyada bulunma bilgisi, bildirim veya ilan belgesi, muhafaza kayıtları, sahibin araştırılmasına ilişkin işlemler ve varsa başvurular birlikte saklanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.769–771,773