İşyerinde Bulunan Eşyayı Sahibine Veren Çalışan Ödül İsteyebilir mi?

İşyerinde kaybolmuş eşyayı ilk fark eden çalışan, sadece bu nedenle kanundaki bulma ödülünün alacaklısı olmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 771. maddesi, eşyanın oturulan evde, işyerinde veya kamu hizmeti görülen yerde bulunması hâlinde oranın sahibini, kiracısını ya da kurumunu bulan sayar. Aynı fıkra bu kişiler yönünden ödül isteme hakkını kaldırır. Fiilen eşyayı gören kişiyle kanunen bulan sayılan kişi ayrılmalıdır.

Çalışan eşyayı kime teslim eder?

769. maddede, böyle bir yerde eşya bulan kişinin teslim yükümlülüğü düzenlenir. Eşya, yerin sahibine, kiracısına veya kamu hizmeti görülen yerde denetim ve gözetimle görevli kişilere teslim edilir. Bu kural, çalışan tarafından eşyanın saklanıp sahibinden para istenmesini öngörmez. Teslim kaydı, eşyanın niteliğini ve hangi yetkiliye verildiğini açıkça göstermelidir.

Örneğin bir mağazanın satış alanında unutulan çantayı çalışan bulmuş olsun. Çantanın işyerindeki yetkili düzen içinde teslim edilmesi gerekir. “Ben gördüm, önce ödülümü ödeyin” şeklinde kişisel bir hak ileri sürmek, özel yer hükmünü göz ardı eder. Buna karşılık her olayda yerin ve çalışan sıfatının gerçekten bu fıkraya girip girmediği incelenir; sırf kişinin çalışan olması, sokakta bulduğu her eşyayı aynı kurala sokmaz.

Genel ödül kuralı neden uygulanmıyor?

771. maddenin genel düzeninde eşya sahibine geri verilirse yükümlülüklerini yerine getiren bulan, yapılan giderler ile uygun bir ödül isteyebilir. Ancak özel yerler için son fıkrada farklı kanuni bulan ve ödül istisnası vardır. Genel hüküm tek başına okunursa işyerinde bulma olayında yanlış alacak sonucu çıkarılabilir. Ödülün sabit bir yüzdeye bağlandığı da bu maddeden söylenemez.

İşyerinin sahibi veya kiracısı da özel fıkra uyarınca kanunen bulan sayıldığı için otomatik ödül hakkına sahip değildir. Çalışanın ödül isteyememesini yalnız iş sözleşmesindeki ücretine bağlamak eksik olur; temel ayrım bulunma yeri ve kanuni düzenlemedir. Kurumun, bulduğu eşyayı geri vermek için özel bulma ödülü istemesi de aynı istisnayla değerlendirilir.

Ödül ile gider farklıdır

Son fıkranın açıkça kaldırdığı hak ödül istemidir. Gider konusu ödülle karıştırılmamalıdır. Eşyanın korunması ve iadesi için gerçekten yapılmış giderler bakımından gideri kimin yaptığı, kimin hesabına hareket edildiği ve uygulanacak hukuki ilişki ayrı incelenir. Bir çalışanın kişisel hesabından yaptığı her harcamayı doğrudan eşya sahibine yükleyebileceği sonucu da otomatik çıkmaz.

Örneğin işyeri tarafından sağlanan saklama imkânının gideriyle çalışanın yetkisiz biçimde yaptırdığı pahalı özel paketleme aynı değildir. Teslimden sonra ortaya çıkan ihtiyaç, yetkili kişinin talimatı ve gider belgesi kaydedilmelidir. Ödül adı altında belgesiz toplam istenmesi, gerçek muhafaza giderinin açıklanması yerine geçmez. Eşyanın değeri de tek başına gider miktarını belirlemez.

Sahibin gönüllü ödül sözü farklı olabilir

Bu yazı kanundaki bulma ödülünü açıklar. Sahibin ayrıca verdiği belirli bir ödül sözü veya tarafların sonradan kurduğu anlaşma, kendi şartlarıyla ayrı değerlendirilir. Kanuni ödül istisnasından hareketle her gönüllü ödeme vaadinin geçersiz olduğu söylenemez. Ancak böyle bir vaadin bulunduğu ve hangi kişiye yöneldiği kanıtlanmalıdır; eşya teslimi ödeme baskısı için geciktirilmemelidir.

Bulunan cüzdanın izinsiz alınması, bulunan eşyanın izinsiz alınmasına ilişkin sorumluluğu ele alır. Hastanede kaybolan altının sorumluluğu, hastanede kaybolan değerli eşya bakımından farklı teslim ve sorumluluk ilişkilerini açıklar. Buluntu kaydında yer, tarih, eşyanın özellikleri, teslim alanın görevi ve sahibine iade tarihi bulunması, kişisel ödül tartışmasıyla esas teslim yükümlülüğünün karışmasını önler.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.769/3,771/2–3