Yemin Edecek Kişi Ölürse Mirasçısı Onun Yerine Yemin Eder mi?

Yemin edecek taraf gerçek kişi ise ve yeminden önce ölür veya fiil ehliyetini kaybederse HMK 231 gereğince yemin teklif edilmemiş sayılır. Mirasçının ölen kişinin yerine gelip aynı kişisel yemini tamamlaması şeklinde otomatik bir devam yoktur. Bu sonuç, hukuk davasının mutlaka sona erdiği anlamına da gelmez. Yemin teklifinin delil bakımından akıbetiyle taraf ölümü nedeniyle davanın kim tarafından sürdürüleceği iki farklı usul sorusudur.

Ölümün hangi aşamada gerçekleştiği önemlidir

231. madde yeminden önceki ölümü veya fiil ehliyeti kaybını düzenler. Davetiyenin hazırlanmış, tebliğ edilmiş veya duruşma gününün belirlenmiş olması, kişisel yeminin eda edilmiş olduğunu göstermez. İşlemin gerçekten hangi aşamada bulunduğu tutanaktan belirlenir. Ölüm tarihiyle yemin işleminin gerçekleştiği tarih ayrı kontrol edilir. Sadece dosyada “yemin” kelimesinin geçmesi bütün koşulların tamamlandığını kanıtlamaz.

Yemin zaten yerine getirilmişse daha sonraki ölüm, 231’in yeminden önceki olayına otomatik olarak sokulmaz. Yapılan işlemin geçerliliği ve tutanak kapsamı ayrı değerlendirilir. Bu nedenle başvuruda yalnız kişinin öldüğü değil, ölümden önce hangi delil işlemlerinin yapıldığı da açıklanmalıdır. Birden çok vakıa veya ayrı yemin işlemi varsa her birinin tarihi ayrıca gösterilir.

Mirasçı davayı takip etmekle kişisel yemini devralmaz

Malvarlığına ilişkin bir dava, niteliğine göre mirasçılarla sürdürülebilir. HMK 55, taraf ölümünde mirasçıların kabul veya ret durumu ve gereken erteleme bakımından ayrı düzenleme içerir. Boşanma Davası Sürerken Eş Ölürse Dava ve Miras Hakkı Ne Olur? boşanma dosyasında ölümün özel mirasçılık etkisini açıklar; genel malvarlığı davasının takibiyle aynı değildir. Mirasçının davada taraf konumuna gelmesi, ölenin kendi bilgisine dayalı her şahsi delil işleminin mirasçıya aynen geçeceği anlamına gelmez.

Örneğin kişiye belirli bir elden ödemeyi alıp almadığı hakkında yemin teklif edilmiş, kişi yemin etmeden vefat etmiş olabilir. Mirasçının aile içinde bu ödemenin yapılmadığını duyması, ölen kişinin yerine otomatik yemin edebilmesini sağlamaz. 231’deki kanuni sonuç dikkate alınır. Davanın diğer ödeme kayıtları ve mevcut delilleri ise kendi usulü içinde incelenebilir; ispatın kalan kapsamı mahkemeye açıklanır.

Fiil ehliyetinin kaybı da ayrı araştırılır

Madde ölümün yanında fiil ehliyetinin kaybını da düzenler. Bir kişinin hasta olması, yaşlanması veya duruşmaya seyahat edememesi her durumda fiil ehliyetini kaybettiği anlamına gelmez. Yalnız mahkemeye gelemez derecede hastalıkta, başka hükümlerde yerinde yemin imkânı bulunabilir. İki durumu karıştırmak, gerçekleşmemiş ehliyet kaybından hareketle teklifin ortadan kalktığı iddiasına yol açabilir.

Ehliyet durumuna ilişkin dayanak belgeler ve tarih gösterilmelidir. Somut değerlendirme için gerekli sağlık veya vesayet kaydı kullanılır; gereksiz özel bilgiler yayılmaz. Bir temsilci atanmış olmasıyla mevcut yemin teklifinin 231 kapsamındaki akıbeti de açıklanmadan aynı kabul edilmez. Mahkeme, kişisel işlem ve kanuni temsil kurallarını ilgili vakıaya göre değerlendirir.

İkrar edilmiş sayılmayla karıştırılmamalı

Hukuk Davasında Yemin Duruşmasına Gitmedim: Karşı Tarafın İddiasını Kabul Etmiş mi Sayılırım?, usulüne uygun özel davete geçerli özür olmaksızın gelmemenin sonuçlarını açıklar. Yemin edecek kişinin yeminden önce ölmesi, aynı biçimde iradî duruşma devamsızlığı olarak değerlendirilmez. 231 teklifin edilmemiş sayılmasını öngörür; ölüm nedeniyle sorulan vakıanın otomatik kabul edildiği sonucu çıkarılmaz. Bu ayrım, dosyanın delil değerlendirmesinde önemlidir.

Mahkemeye ölüm veya ehliyet kaybı belgesi, yemin teklifi, davetiyeler ve ilgili tutanaklar sunulur. Hangi delil aşamasının etkilendiği açıkça belirtilir. Diğer delillerin kullanılabilirliği kendi bildirim ve usul kurallarıyla değerlendirilir. Sonuç hakkında bütün davanın mutlaka kabul veya reddedileceği söylenemez; 231’in açık sonucu kişisel yemin teklifine ilişkindir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 231, 55