Bir Mirasçı Elbirliği Mülkiyetini Tek Başına Paylı Mülkiyete Çevirtebilir mi?

Bir mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 644. maddesi bu imkânı düzenler. Diğer mirasçıların başlangıçta aynı dilekçeye imza vermemesi, istemin hiç yapılamayacağı anlamına gelmez. Ancak tek kişinin istemiyle kayıt hiçbir inceleme olmadan kendiliğinden değişmez; sulh hâkiminin diğer mirasçıları çağırdığı özel süreç uygulanır.

Elbirliği ile paylı mülkiyet farkı

Paylaşılmamış mirasta mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur. Mirasçılık belgesinde pay oranı yazması, her malda her kişinin bağımsız biçimde tasarruf edebileceği ayrı paylı tapu kaydının bulunduğunu göstermez. Elbirliği düzeninde tereke hakları üzerinde birlikte tasarruf kuralı önemlidir. miras evinde tek kişinin satış yetkisi, bir mirasçının bütün miras evini tek başına satması konusunu bu çerçevede açıklar.

Paylı mülkiyete dönüşümde ilgili maldaki paylar belirgin hale gelir. Bu işlem, malın fiziksel olarak parçalara ayrılması veya mutlaka satılmasıyla aynı değildir. Bir evin ortak mülkiyet türünün değişmesi, evde ayrı odaların otomatik olarak belirli mirasçılara ait olması sonucunu yaratmaz. Kullanım, gider, satış ve diğer pay sahiplerinin hakları paylı mülkiyet kuralları kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Diğer mirasçılara hangi fırsat verilir?

644. madde uyarınca sulh hâkimi diğer mirasçılara çağrı yaparak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder. Bu çağrı ve süre dosyadan izlenmelidir. Kanun, her dosyada uygulanacak tek bir sabit gün sayısı yazmaz. Bir mirasçı yalnız dönüşüm istemini duyduğu için bütün haklarını kaybetmiş olmaz; usulüne uygun çağrı ve somut inceleme önemlidir.

Elbirliğinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmesi veya belirlenen süre içinde paylaşma davası açılması dönüşüm açısından değerlendirilir. Sadece “istemiyorum” demekle devamı haklı kılan bir neden sunmak aynı değildir. Ortaklığın sürmesini gerektiren geçerli düzenleme veya ilgili başka hukuki koşul varsa belgesiyle açıklanmalıdır. Bir paylaşma davası açılmışsa mahkeme ve dosya bilgisi sunulur.

Dönüşüm kararı hangi durumda verilir?

Elbirliğinin devamını haklı kılan itiraz bulunmuyorsa ve belirlenen süre içinde paylaşma davası açılmamışsa kanuni koşullarla istem konusu malda dönüşüm kararı verilir. Diğer mirasçıların baştan gönüllü anlaşma imzalaması tek yöntem değildir. Buna karşılık istemde yalnız bir mal sayılmışsa, kararın bütün bilinmeyen tereke mallarını otomatik kapsadığı varsayılmamalıdır. Mal ve hak kapsamı açık olmalıdır.

Kanun, terekeye dahil diğer hak ve alacakların paylar oranında bölünmesi için de aynı hükümleri öngörür. Taşınmaz dışındaki bir alacak veya hakkın niteliği ve uygulanma biçimi ayrıca incelenir. Bankada para bulunmasıyla bir taşınmazın tapu dönüşümü aynı işlem belgesine dayanmayabilir. Karar alındıktan sonra ilgili kurum ve sicilde gerekli uygulama adımları takip edilir.

Anlaşmalı paylaşmadan farkı

mirasçıların yazılı paylaşma sözleşmesi, mirasçıların yazılı paylaşma sözleşmesi yapmasını açıklar. Mirasçılar paylaşma sözleşmesiyle de belirli malların elbirliğini paylı mülkiyete dönüştürmeyi kabul edebilir. 644. maddenin özelliği ise bir mirasçının istemi üzerine diğerlerine çağrı ve itiraz olanağıyla yürüyen yoldur. Bu iki yöntem birbirine karıştırılmadan mevcut anlaşma ve dava durumu belirlenmelidir.

Hazırlıkta güncel mirasçılık belgesi, ölüm kaydı, istem konusu malların sicil bilgileri, diğer mirasçıların kimlik ve adresleri, varsa ortaklığın devamına ilişkin düzenlemeler ile açılmış paylaşma davaları toplanır. Amaç satışsa dönüşüm isteminin bunu tek başına gerçekleştirmediği bilinmelidir. Amaç payların belirginleşmesiyse dilekçenin ve kararın o kapsamla kurulması gerekir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 640, 644, 676