Vasiyeti Ödemesi Gereken Mirasçı Mirası Reddederse Kim Öder?

Vasiyeti yerine getirmekle yükümlü kişi mirasçılığı veya kendisine bırakılan kazandırmayı reddetse bile tasarruf kural olarak yürürlükte kalır. Türk Medeni Kanunu’nun 519. maddesine göre yerine getirme borcu, bu durumdan yararlananlara geçer. Aynı hüküm, yükümlünün mirasbırakandan önce ölmesi veya mirastan yoksun kalması hâllerini de kapsar. Bu yüzden vasiyet alacaklısının “ödeyecek kişi mirası reddetti, hakkım bitti” sonucuna doğrudan varması doğru değildir.

Borcun muhatabı eski mirasçılık belgesinde kalmayabilir

Ret sonrası kimin yararlandığı belirlenmelidir. Yükümlünün payını veya kazandırmasını alan kişiyle sadece ret kararında adı geçen akraba aynı olmayabilir. Yasal mirasçının ret sonucu ile atanmış mirasçının ret sonucu farklı hükümlerle değerlendirilir. Vasiyetnamede yedek kişi veya başka düzenleme varsa bu da hak sahibi tablosunu etkiler. Nüfus zinciri, ret kayıtları ve belgenin bütünü görülmeden en yakın ulaşılabilir kişiye ödeme borcu yüklenemez.

Talep bakımından vasiyet alacağının kimden istenebileceği hakkındaki genel açıklama da okunmalıdır. Vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa istemin ona yöneltilmesi gündeme gelir; yoksa yasal veya atanmış mirasçılar değerlendirilir. Ret sonucu maddi borcun kimde kaldığı ile görevliden ifa istenmesi aynı kavram değildir. Görevli bulunması, bütün vasiyet borçlarını kendi kişisel parasından karşılamakla yükümlü olduğu anlamına gelmez. Dosyadaki görev ve malvarlığı ilişkisi açıklanmalıdır.

Atanmış mirasçının reddiyle yasal mirasçının reddi ayrılır

Atanmış mirasçı reddettiğinde payın akıbeti için atanmış mirasçının reddi sonrası payın akıbeti önem taşır. Onun kendi çocuklarının otomatik olarak aynı atanmış payı aldığı varsayılamaz. Payın hangi kişilere kaldığı, bu kişilerin tasarruftan yararlanma durumunu ve vasiyet yükünün taşınmasını etkiler. Ret kararını eski pay cetvelinin yanına eklemek yeterli değildir; yeni tablo çıkarılmalıdır. Aynı kişi hem yasal hem atanmış sıfat taşıyorsa işlemin kapsamı ayrıca görülür.

En yakın mirasçıların tamamının reddi gibi özel durumlarda terekenin tasfiyesi gündeme gelebilir. O zaman sıradan aile içi ödeme paylaşımı üzerinden hareket edilmez. Terekenin alacaklıları ve vasiyet alacaklıları arasındaki öncelik de korunur. Tasarrufun yürürlükte kalması, borçlu terekede her vasiyetin eksiksiz tahsil edilebileceği garantisi değildir. Hukuken yükün devamı ile fiilen ifa edilebilecek değer aynı soruya cevap vermez.

Yükümlünün ölümü ile alacaklının ölümü aynı sonuç değildir

TMK 519’da, vasiyet borcunu taşıyan kişinin mirasbırakandan önce ölmesi düzenlenir. Vasiyet alacaklısının önce ölmesi ise başka hükümle değerlendirilir. Kimin öldüğü belli değilken sadece “vasiyette yazan kişi vefat etti” ifadesiyle sonuç çıkarılmamalıdır. Ölüm kayıtları, belgedeki sıfatlar ve varsa yedek isimler eşleştirilir. Aynı vasiyetnamede bir kişinin hem kazandırma alması hem başka edimi yerine getirmesi de mümkündür.

Yükümlü kendisine yapılan kazandırmayı reddetmişse, bu reddin hukuki niteliği ve geçerliliği de kontrol edilir. Aile toplantısında “istemiyorum” denilmesi her hukuki ret işleminin yerini tutmaz. Mirasçılık reddi ile belirli mal vasiyetinin reddi farklı kurallara bağlanır. Bir işlemin yalnız adıyla yetinmek yerine kaydı ve kapsamı görülür. Sonuçtan yararlanan kişilerin ödeme borcuyla ilişkisi bu kayıt üzerinden kurulmalıdır.

Talebi hazırlamak için hangi belgeler gerekir?

Vasiyetnamenin tam metni, sonradan değiştirme belgeleri, açılma ve bildirim kayıtları, ret beyanı ve ilgili mahkeme evrakı hazırlanmalıdır. Mirasçılık belgeleri, kazandırılan malın kayıtları ve varsa görevli atama belgesi bunlarla birlikte incelenir. Daha önce ifa yapılmışsa tutarı ve kime yapıldığı gösterilir. Talepte eski yükümlünün neden borçtan çıktığı, hangi kişinin bu durumdan yararlandığı ve istenen edimin ne olduğu ayrı açıklanır. Böylece bir ret işleminden bütün vasiyetlerin silindiği varsayımı yerine, kanunun kurduğu yükümlülük geçişi somut kayıtlarla izlenebilir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.519/2, 600, 603, 611–612, 616