Vasiyet Borcu Alınan Miras Değerini Aşıyorsa İndirim İstenebilir mi?

Bir mirasçıya veya başka vasiyet yükümlüsüne verilen kazandırmadan daha ağır vasiyet borcu yüklenmişse, Türk Medeni Kanunu’nun 519. maddesi kapsamında orantılı tenkis istenebilir. Hüküm, tereke mevcudunu, yükümlüye yapılan kazandırmayı veya saklı payı zedeleyen tasarrufları kapsar. Bu nedenle mesele yalnız saklı pay sahibi çocuğun hakkından ibaret değildir. Ancak vasiyet borcu aile içinde tek taraflı açıklamayla silinmez; kazandırma, yük ve tereke hesabı birlikte ortaya konur.

Önce hangi kişinin hangi borcu taşıdığı belirlenir

Vasiyetname bir kişiye taşınmaz bırakıp ona başka kişiye para ödeme yükü getirmiş olabilir. Bütün mirasçılara yüklenen bir edim de bulunabilir. Önce yükümlünün adı, kazandığı hak, vasiyet alacaklısı ve ödeme kapsamı okunur. Belgedeki “mirasçılarım ödesin” sözü ile belirli bir kişiye yüklenmiş ödeme aynı dağılımı oluşturmayabilir. Her mirasçı, sadece kendisinin daha az mal aldığını söyleyerek bütün vasiyetleri eşit biçimde azaltamaz.

Vasiyet alacaklısına karşı istemin muhatabı ve muacceliyeti için vasiyet alacağının muhatabı ve vadesi ayrıca önem taşır. İndirim istemiyle alacağın henüz vadesinin gelmediği savunması ayrılır. Bir ödeme borcu mevcut olmakla birlikte henüz talep edilebilir durumda olmayabilir. Tersine ödeme zamanı gelmiş olması, kanuni indirim hakkının hiç bulunmadığı sonucunu doğurmaz. Tasarrufun içeriği ve hesap hangi itirazın ileri sürüleceğini belirler.

Brüt malvarlığı doğru karşılaştırma değildir

Terekedeki bir evin piyasa değeri, harcanabilir mirasın tamamını göstermez. Mirasbırakanın borçları, ilgili tereke giderleri, diğer haklar ve yükler görülür. Yükümlüye bırakılan kazandırma değerlendirilirken ona gerçekten ne verildiği, hangi ayni yükün bulunduğu ve vasiyetin hangi edimi gerektirdiği gösterilmelidir. Karşılaştırılan değerlerin tarihleri ve kapsamları uyumlu olmalıdır. Bir değeri ilan fiyatıyla, diğerini yıllar önceki nominal tutarla yazmak sağlıklı oran kurmaz.

Vasiyet birden fazla kişiye farklı edimler öngörmüşse her edim ayrı listelenir. Önceden yapılmış ifalar, kısmi teslimler ve tasarruflar arasındaki bağlantılar hesapta görünmelidir. “Borç mirastan çok” cümlesi, ne kadar indirim gerektiğini tek başına açıklamaz. Kanundaki orantılı sonuç için hangi tasarrufun hangi sınırı aştığı belirlenir. Muhasebe ve değerleme gerektiren uyuşmazlıkta ilgili teknik veriler hukuki talebin yerine geçmez, onu denetlenebilir kılar.

Saklı pay tenkisiyle ilişki nasıl kurulur?

TMK 519’un saklı payı koruyan yönüyle, vasiyet yükümlüsüne bırakılan kazandırmayı aşan yükün indirilmesi birlikte anılabilir; koşullar yine ayrı açıklanmalıdır. tenkis davası ve saklı pay hesabı genel saklı pay ve net tereke hesabını ele alır. Her yükümlünün saklı paylı mirasçı olduğu veya bütün indirim taleplerinin aynı miktarda sonuç doğurduğu varsayılmaz. Davaya kimlerin hangi sıfatla katıldığı ve hangi tasarruftan yararlandığı belirlenmelidir.

Mirasbırakanın alacaklıları vasiyet alacaklılarından önce gelir. Bu öncelik de vasiyetlerin ifa edilebilirliğini etkiler. Ölenin gerçek borcunu ödemek ile bir vasiyet alacaklısına ödeme yapmak aynı sırada düşünülmemelidir. Ödeme planı hazırlanmadan bilinen alacaklılar ve tartışmalı borçlar araştırılır. Daha sonra bilinmeyen bir borcun ödenmesi nedeniyle önceki vasiyet ifasının geri istenmesi ise TMK 604’te ayrıca düzenlenen başka bir durumdur.

İndirim talebi için dosyada neler bulunmalı?

Vasiyetnamenin bütünü, açılma ve bildirim evrakı, mirasçılık belgeleri, yükümlüye bırakılan malların kayıtları, borç dökümleri ve ödeme belgeleri gerekir. Talepte hangi edimin hangi kanuni sınırı aştığı ve indirim miktarının nasıl bulunduğu açıklanır. Vasiyet alacaklısı da karşı hesap veya farklı vasiyet yorumu ileri sürebilir. Belirsiz bir oranla teslimi durdurmak yerine hukuki talep somutlaştırılır; süre ve usul, talebin dayanağına göre ayrıca kontrol edilir. Uyuşmazlık çözüldüğünde kalan ifanın kapsamı açık bir teslim veya ödeme kaydıyla belgelenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.507, 519/1, 560, 603–604