Depodaki Aynı Tür Mallar Sahibinden İzin Alınmadan Karıştırılabilir mi?

Ardiyeci, açıkça yetkili kılınmadıkça aynı tür ve nitelikteki mislî malları birbirine karıştıramaz. Türk Borçlar Kanunu’nun 573. maddesi bu kuralı düzenler. Malların piyasada aynı ürün olarak satılması veya depolamanın bu şekilde daha kolay olması, tek başına açık yetkinin yerine geçmez. Yetkiye dayanılarak karıştırılmış mallarda ise her saklatan hakkıyla orantılı pay isteyebilir.

Aynı tür mal neden ayrı tutulabilir?

Mislî eşya, tür ve miktar üzerinden yerine benzeri konulabilen malı ifade eder. Ancak bu özellik, depodaki her partinin kendiliğinden müşterek yığına katılabileceği anlamına gelmez. 573. madde aynı tür ve nitelik koşulunun yanında açık yetki arar. Ürün cinsi, kalite ve miktar bilgisiyle müşterinin hangi malı teslim ettiği başlangıçta kayıt altına alınmalıdır.

Tahıl, ham madde veya benzeri stokta farklı müşterilerin partileri aynı alan içinde bulunabilir. Fiziksel yakınlık ile karıştırma aynı şey değildir. Ayrı bölmelerde kimliği korunarak saklanan mal, ortak yığın hâline getirilen stoktan ayrılır. Numune sonuçları, parti numaraları ve teslim tutanakları kalite farklılığı veya kayıp iddiasında önem taşıyabilir. Sadece aynı ticari ad altında kabul edildiği için bütün mallar özdeş sayılmamalıdır.

Açık yetki hangi belgede aranır?

Karıştırma yetkisi sözleşme veya ayrı açıklamayla verilmiş olabilir. Metinde hangi ürünlerin ve hangi koşullarda karıştırılabileceği belirlenmelidir. “Depolama yapılabilir” gibi genel bir görevle açık karıştırma yetkisinin aynı kapsamda bulunduğu peşinen kabul edilmemelidir. Sonradan verilmiş onay varsa hangi işlem ve partiye ilişkin olduğu incelenir. Sadece iş sahibinin bir süre depoya gelmemesi izin yerine geçmez.

Standart sözleşme kaydı bulunuyorsa kaydın gerçekten anlaşmaya dâhil olup olmadığı ve geçerliliği ayrıca değerlendirilir. Ardiyecinin kendi iç prosedüründe karıştırma yazması, müşterinin açık yetki verdiğini göstermez. İzin mevcut olsa bile aynı tür ve nitelik şartı göz ardı edilmemelidir. Farklı kalitedeki malları birleştirip ortalama ürün vermek, her olayda 573. maddenin izinli karışım düzeni değildir.

İzinli karışımda hangi pay istenir?

Yetkiye dayanılarak karıştırılmış mallarda her saklatan hakkıyla orantılı bir pay isteyebilir. Teslim edilen miktarlar, izinli çıkışlar ve kalan toplam stok hesaplanır. Bir müşteriye verilen miktar diğerlerinin hak hesabını da etkileyebileceğinden kayıtlar tutarlı tutulmalıdır. Aynı malın birden fazla müşteri hesabında tam miktar olarak gösterilmesi, sağlıklı pay hesabıyla bağdaşmaz.

Kanun, ardiyecinin payları ayırması için bütün saklatanların birlikte hazır olmasını zorunlu tutmaz. Bu kolaylık, yanlış miktar teslim etme veya diğer kişilerin payını kullanma serbestisi değildir. Her çıkışın hangi müşteri payından yapıldığı gösterilmelidir. Müşteri bakımından da talep, artık mevcut olmayan belirli tanecikler veya parçalar yerine izinli karışımdaki orantılı hak üzerinden değerlendirilir.

İzinsiz karıştırma olduysa

Açık yetki olmadan yapılan karıştırma ile izinli ortak stok aynı şekilde ele alınmamalıdır. İş sahibinin talebi, aynen teslim, mevcut malın durumu ve varsa zararın dayanağı üzerinden somutlaştırılır. Kanundan her izinsiz karıştırmada otomatik olarak stok bedelinin tamamının tazmin edileceği sonucu çıkarılamaz. Borca aykırılık, ortaya çıkan sonuç ve kayıp ayrı değerlendirilir; kayıt eksikliği de bu incelemeyi etkileyebilir.

Para saklamasında mühürsüz ve açık bırakmanın bazı sonuçları 570. maddede ayrıca düzenlenmiştir. Bu özel para kuralı, depodaki diğer mislî mallar için açık yetki şartını ortadan kaldırmaz. Mal teslim belgeleri, karıştırma izni, numuneler ve stok hareketleri birlikte saklandığında, izinli ortak yığından pay istemeyle yetkisiz karıştırmadan doğan uyuşmazlık doğru biçimde ayrılabilir.

Bağlantılı konular

Emanet Bıraktığım Para Harcanabilir mi?; Saklaması İçin Bırakılan Eşya Zarar Gördü: Emanet Alan Sorumlu mu?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynak

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: m.570,573. Kontrol tarihi: 2026-10-02.