Bağışla Üstlenilen İşin Masrafı Bağışın Değerini Aşarsa Ne Olur?

Bağışın karşılığında kabul edilen yüklemenin yerine getirilme masrafları bağışlanan şeyin değerini karşılamıyorsa, aşan kısım kendisine ödenmediğinde bağışlanan yüklemeyi yerine getirmekten kaçınabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 291. maddesi bu korumayı açıkça düzenler. Bu durum, bağışın amaç dışı kullanılmasıyla aynı değildir. Burada sorun kabul edilmiş işin masrafının kazandırmanın ekonomik değerini aşmasıdır.

Önce kabul edilmiş yükleme bulunmalı

Bağışlayan, bağışlamasına yüklemeler koyabilir ve sözleşme gereğince kabul edilmiş yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir. Ancak bağışlayanın kendi içinde taşıdığı beklentiyle karşı tarafın üstlendiği borç ayrılır. Bir eşyanın yararlı amaçla kullanılmasını ummak, bütün masrafları üstlenme yükümlülüğünü otomatik olarak yaratmaz. Yüklemenin kapsamı, kabul ve varsa sonraki değişiklikler belirlenmelidir.

Örneğin bir makine belirli bir eğitim faaliyetinde kullanılması için bağışlanmış ve kullanımın gerektirdiği somut işler yükleme olarak kabul edilmiş olabilir. Bu örnekte hangi işlerin taahhüt edildiği açıklanır. Bağışlananın kendi tercihiyle eklediği daha geniş proje, kabul edilmiş yüklemenin masrafı olarak her durumda sunulamaz. Masraf hesabıyla sözleşmede gerçekten üstlenilen iş uyumlu olmalıdır.

Değer ile masraf nasıl karşılaştırılır?

Kanun, bağışlama konusunun değerinin yüklemeyi yerine getirme masraflarını karşılamamasını esas alır. Sadece alıcının kişisel olarak parasının olmaması veya gideri yüksek bulması yeterli değildir. Bağışlanan şeyin değeri ve yüklemeyle ilgili giderler aynı somut değerlendirme içinde gösterilmelidir. Masraf listesinde her kalemin hangi kabul edilmiş işe ait olduğu açıklanır.

Malın kullanılamaz çıkması, ek koruma gerektirmesi veya fiyatların değişmesi gibi gelişmeler hesabı etkileyebilir. Fakat tahminî ve açıklanmayan rakamlarla aşım sonucu kurulamaz. Değerleme veya teknik inceleme gereken hâllerde ilgili veriler hazırlanır. Bağışın tamamının değeriyle yalnız belli bir bölümün masrafını, ya da farklı kapsam ve tarihleri açıklamadan karşılaştırmak sağlıklı sonuç vermez.

Aşan kısmın ödenmesi belirleyici

291. maddedeki kaçınma hakkı, aşan kısmın bağışlanana ödenmemesi koşuluyla düzenlenmiştir. Bu nedenle masraf değer sınırını geçtiği anda yüklemenin her durumda tamamen sona erdiği söylenemez. Aşan tutarın ödenip ödenmediği ve yapılan ödemenin hangi masrafı karşıladığı araştırılır. Alıcının sunduğu hesapla bağışlayanın yaptığı ödeme arasında uyuşmazlık varsa fark açıklaştırılmalıdır.

Kanun, bu düzenlemeyle bağışlananı kazandırmanın değerini aşan masrafı kendi malvarlığından karşılamak zorunda bırakmaz. Bununla birlikte kaçınma, bağış konusunun her şekilde kullanılabileceği veya yüklemeyi ilgisiz gerekçeyle reddetme serbestisi olduğu anlamına gelmez. Kabul edilmiş yükleme ve kanuni korumanın koşulları birlikte değerlendirilir. Aşan giderin hesabı gösterilmeden “masraf çıktı, işi yapmıyorum” açıklaması yeterli olmayabilir.

Bağışın geri alınmasıyla ilişkisi

Yüklemeli bağışta yükleme haklı sebep olmaksızın yerine getirilmezse 295. maddede geri alma konusu gündeme gelebilir. 291. maddenin masraf koruması bu nedenle önemlidir: ifadan kaçınmanın kanuni koşulu bulunup bulunmadığı incelenmeden her yerine getirmeme sebepsiz kabul edilmez. Bağışlayan, yüklemenin ifasını; bağışlanan ise masraf aşımını kendi dayanaklarıyla açıklamalıdır.

Dosyada bağış anlaşması, yükleme kabulü, malın değer belgeleri, teklif ve faturalar, yapılmış işler ve gider ödemeleri bulunmalıdır. Talep edilen işin kalan kısmı ile daha önce tamamlanan kısmı ayrı gösterilir. Kanunun sonucu her olayda bağışın otomatik iptali değildir; değer aşımı ve ödenmeyen fark varsa yüklemeyi ifadan kaçınma hakkıdır. Bu ayrım, yüklemenin ihlali ile ekonomik sınırından doğan haklı kaçınmanın birbirine karışmasını önler.

Bağlantılı konular

Belirli Amaç İçin Bağışlanan Para Başka İşte Kullanıldı: İade İstenir mi?; Bağışlama Sözü Veren Sonradan Yoksullaşırsa Ne Olur?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynak

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: m.291,295. Kontrol tarihi: 2026-10-02.