İdari Davada Hâkimin Reddi Nasıl İstenir?

İdari davada hâkimin reddi istenebilir; ancak talep, tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli bir sebebe dayanmalıdır. Mahkemenin aleyhe ara karar vermesi veya davacının hukuki görüşünü benimsememesi tek başına ret sebebi değildir. İYUK 31’deki atıfla ilgili hukuk yargılaması hükümleri dikkate alınırken, ret istemini inceleyecek merci bakımından İYUK 56–57’nin özel düzenlemesi uygulanır.

Hangi olgu tarafsızlık sorusu yaratır?

HMK 36’da taraflardan birine davada öğüt verilmesi, kanunen gerekmediği halde görüş açıklanması, uyuşmazlıkta belirli önceki roller, ilgili hısımlık veya tarafla dava ya da düşmanlık gibi örnekler sayılır. Talep, bunlardan birinin veya başka önemli sebebin somut karşılığını göstermelidir. Soyut olarak “idareyi koruyor” denmesi, belirli bir tarafsızlık olgusunu ispatlamaz.

Hâkimin dosyayı yönetmesi, taraflara soru sorması veya usul eksikliğinin tamamlanmasını istemesi tek başına taraf tutma olarak yorumlanmamalıdır. Yasal görev sırasında yapılan işlemle kanunen gerekmediği halde bir tarafa yol gösterme iddiası ayrılır. İleri sürülen olayın tarihi, bağlamı ve hangi delille doğrulanacağı belirtilmelidir. Duruşma tutanağı veya resmî kayıt varsa bunlar ilgili bölümle sunulabilir.

Dilekçe ve öğrenme zamanı

Ret, dilekçeyle talep edilir; sebep, delil veya emareler açık gösterilir ve varsa belgeler eklenir. Dilekçe reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir. HMK 38, bilinen sebebin en geç ilk duruşmada; sonradan öğrenilen sebebin ise öğrenmeden sonraki ilk duruşmada yeni işlem yapılmadan önce derhal ileri sürülmesini düzenler. İdari yargının yazılı usulünde bu kuralın somut dosyaya uygulanması ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle duruşma yapılmayan dosyada “henüz ilk duruşma yok, istediğim kadar bekleyebilirim” sonucuna varılmamalıdır. Öğrenilen sebep gecikmeden ve öğrenme tarihi açıklanarak sunulmalıdır. Talep geri alınamaz. Hangi hâkimin hangi davranışı veya ilişkisi ileri sürülüyorsa ayrı belirtilmeli; mahkemenin tamamını soyut bir memnuniyetsizlikle hedefleyen anlatımdan kaçınılmalıdır.

Talebi kim inceler?

İYUK 57’ye göre tek hâkimle görülen davalarda ret istemi, reddedilen hâkimin katılmadığı idare veya vergi mahkemesince incelenir. Heyet başkan veya üyesine ilişkin istemde de reddedilen kişinin katılmadığı mahkeme düzeni uygulanır. İdare ve vergi mahkemelerinde reddedilen başkan veya üye birden çoksa bölge idare mahkemesi; bölge idare mahkemesinde birden çoksa Danıştay incelemesi gündeme gelir.

Danıştaydaki çekinme ve ret için 56. maddede başka kurul düzenlemeleri vardır. Bu yüzden hukuk mahkemeleri için anlatılan asliye hukuk veya başka hâkimin incelemesi usulü idari dosyaya aynen taşınmamalıdır. Ceza Davasında Hâkimin Tarafsızlığından Şüphe Ediliyorsa Ret Nasıl İstenir? yazısı ceza yargılamasındaki ayrı sistemi ele alır. Benzer isim taşıyan ret yolları aynı merci ve süreye sahip varsayılmamalıdır.

Ret istemi ile kanun yolu farklıdır

Kararın hukuk veya delil değerlendirmesinde yanlış olduğu iddiası, uygun kanun yolunda ileri sürülebilir. Ret talebi bu incelemenin yerine geçmez. Karardaki basit isim hatası da başka bir düzeltme yoludur; İdare Mahkemesi Kararında İsim Hatası Nasıl Düzeltilir? yazısı bu ayrı işlemi açıklar. Dosyanın esasına ilişkin itirazla hâkimin tarafsızlığına ilişkin olgu ayrı başlıklarda kurulmalıdır.

Varsayımsal olarak taraf, bir hâkimin karşı tarafla devam eden özel uyuşmazlığını gösteren belgeye sonradan ulaşmış olsun. Belgenin aidiyeti, ilgisi ve öğrenildiği tarih açıklanır. Yalnız dava sonucunu beğenmediği için geçmiş bütün işlemleri taraflı saymak yerine, belirli kanuni sebep üzerinden talep hazırlanır. Ret incelemesinin sonucu ve esas dosyasının devamı ilgili usul çerçevesinde izlenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.31,56–57
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.36–38,41–42