Vasinin İşlemine Vesayet Altındaki Kişi İtiraz Edebilir mi?

Vesayet altındaki kişinin vasi işlemlerine karşı hiçbir söz hakkı olmadığı doğru değildir. Ayırt etme gücüne sahip kişi, vasinin eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir. Türk Medenî Kanunu’nun 461. maddesi bu hakkı her ilgiliye de tanır. Kısıtlanmış olmakla belirli bir işlemi anlamak ve ona ilişkin görüşünü açıklamak aynı mesele değildir.

Şikâyet hangi işlemi hedefler?

Vasinin belirli bir ödemesi, malvarlığı yönetimi, gerekli bakım işini yapmaması veya başka bir temsil davranışı somut başvuru konusu olabilir. Dilekçede işlem tarihi, etkisi ve neden korunacak kişinin yararına aykırı görüldüğü belirtilmelidir. Yalnız “vasimden memnun değilim” demek yerine denetlenebilir olgu gösterilmelidir. Hesap hareketi, yazışma, izin kararı veya bakım belgesi ilgili işleme bağlanabilir.

Şikâyetin konusu vasinin ilk atamasının hukuka aykırılığı ise farklı özel yol ve süre gündeme gelir. Vasi Atamasına İtiraz ve Vasilikten Kaçınma: On Günlük Süre Nasıl Başlar? yazısı ilk atamaya itirazla vasilikten kaçınmayı ele alır. 461. madde kapsamındaki güncel eylem şikâyeti, geçmiş atama süresini her durumda yeniden başlatan yöntem değildir. İlk seçime ilişkin sorunla sonradan yapılan belirli işlem dosyada ayrı açıklanmalıdır.

Ayırt etme gücü neden önemlidir?

Kanun, vesayet altındaki kişinin kendi şikâyeti bakımından ayırt etme gücünü açıkça belirtir. Her kısıtlama kararı kişinin bütün konularda irade oluşturamadığı sonucunu vermez. Kişinin şikâyet ettiği davranışı kavrayabilmesi somut durum içinde değerlendirilir. Kişinin yalnız korunmaya ihtiyacı olduğu için bütün görüşlerinin vasi tarafından filtrelenmesi, hükmün tanıdığı denetim imkânını görünmez hale getirmemelidir.

Kişi gerekli yeteneğe sahip değilse de kanun her ilgiliye şikâyet imkânı tanır. Başvuranın olayla ilgisi ve korunacak kişinin hangi yararını gözettiği açıklanmalıdır. Aile içindeki başka bir malvarlığı çekişmesini vesayet şikâyeti başlığıyla anlatmak tek başına yeterli değildir. Hukuka uygun elde edilen belgelerle somut menfaat ortaya konulmalıdır.

Hangi makama başvurulur?

Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir; denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi davranışına yönelik şikâyet vesayet dosyasına sunulur. Mahkeme kararına karşı ise 461. madde, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itirazı düzenler. Kararın tebliğ belgesi, başvuranın sıfatı ve özel süre kuralı birlikte incelenmelidir. Bütün vesayet kararlarına genel iki haftalık istinaf süresinin uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Şikâyet dilekçesi verilmesi, vasi işleminin her durumda kendiliğinden durduğu anlamına gelmez. Yakın zarar tehlikesi varsa hangi önlemin istendiği ve aciliyeti somutlaştırılmalıdır. Örneğin izin gerektiren satışta mevcut mahkeme izni ve planlanan işlem tarihi gösterilir. Vasi Vesayet Altındaki Kişinin Evini Satabilir mi? Mahkeme İzni ve Denetim yazısı taşınmaz satışındaki denetim koşullarını açıklar. Şikâyetle izin başvurusunun konusu birbirine karıştırılmamalıdır.

Görevden alma ile hesap düzeltme aynı sonuç mu?

Bir işlemde yanlışlık bulunması, her olayda doğrudan görevden alma gerektirmeyebilir. Başvurucu hesap açıklaması, belirli davranışın denetlenmesi veya korunacak kişi için gerekli önlemin alınmasını istiyor olabilir. Ağır savsaklama, yetkiyi kötüye kullanma ve diğer görevden alma sebepleri varsa TMK 483 ve devamı ayrıca değerlendirilir. İstenen sonuç başvuruya uygun şekilde açık yazılmalıdır.

Varsayımsal olarak ayırt etme gücü bulunan kişi, hesabından yapılan ödemenin kendi bakımına ilişkin olmadığını ileri sürsün. Şikâyette ödeme tarihi ve alıcı bilgisiyle mevcut belgeler gösterilebilir. Vasiye yönelik genel suçlama yerine belirli kalemin açıklanması istenir. Mahkemenin cevabı ve tebliği saklanarak gerekiyorsa denetim makamı yolu değerlendirilir. Vesayet, koruma ihtiyacı bulunan kişinin kendi yararı için denetim istemesini tamamen ortadan kaldıran bir düzen değildir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — m.397,461; m.483–488