Patenti Önceden Kullanan İşletme Devam Edebilir mi?

Patent başvuru tarihinde veya daha önce buluşu iyi niyetle Türkiye’de kullanan kişinin belirli koşullarla önceki kullanım hakkı bulunabilir. Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 87. maddesi, ciddi ve gerçek kullanım hazırlıkları yapan kişiyi de kapsar. Bu hak, patent sahibinin her yerdeki kullanımını engelleyen yeni bir patent değildir; önceki kullanıcının belirli işletme ihtiyacı için tanınan sınırlı devam imkânıdır.

Hangi tarih ve kullanım esas alınır?

87. madde başvuru tarihinde veya bu tarihten önceki kullanımı ele alır. Patent başvurusundan sonra üretime başlanması, yalnız patentin henüz tescil edilmemiş olması gerekçesiyle önceki kullanım sayılmaz. Başvuru tarihi ile işletmedeki gerçek kullanımın zaman çizelgesi karşılaştırılır. İnceleme patentin ilan tarihini öğrenmekle sınırlı tutulmamalıdır; önceki faaliyetin hangi tarihte oluştuğu belirlenir.

Ülke içinde kullanım ve iyi niyet de kanuni koşullardır. Başka ülkedeki faaliyet, Türkiye’de kullanım şartının yerine otomatik geçirilmez. Buluşu patent başvurusu sahibinden hukuka aykırı biçimde elde edip kullanmakla bağımsız ve iyi niyetli hazırlık aynı değildir. Dosyada bilginin nereden geldiği, geliştirme kayıtları ve işletmenin faaliyetinin gerçek niteliği açıklanmalıdır.

Üretim başlamadıysa hazırlık yeterli mi?

Kanun, kullanım için ciddi ve gerçek tedbirler almış kişilerin bu tedbirlere uygun biçimde kullanmaya başlamasını da koruyabilir. Yalnız ileride üretim yapma düşüncesi veya genel bir yatırım niyeti yeterli kabul edilmemelidir. İlgili buluş için belirli hazırlıkların yapıldığı somut kayıtlarla gösterilmelidir. Sipariş edilen özel ekipman, teknik kurulum ve üretime geçiş belgeleri bu incelemede önem taşıyabilir.

Her makine satın alımı veya iş planı otomatik ciddi hazırlık sayılmaz. Hazırlığın hangi buluşa ve hangi kullanım biçimine ilişkin olduğu belirlenir. Örneğin genel amaçlı cihaz edinmekle belirli teknik çözüm için üretim hattını hazırlamak aynı değildir. Sonradan yapılan harcamalar önceki tarihte hazırlık varmış gibi sunulamaz; tarihli belgeler birbiriyle tutarlı olmalıdır.

Kullanım ne kadar genişletilebilir?

87. madde önceki kullanıcının aynı şekilde devamını veya alınmış tedbirlere uygun kullanımını düzenler. Bu kullanım, sahip olunan işletmenin makul ihtiyaçlarını karşılayacak ölçüde olabilir. Dolayısıyla “ben daha önce denedim” açıklaması sınırsız yeni faaliyet ve her kullanım biçimi için genel yetki yaratmaz. Somut üretim, hazırlık ve işletme ihtiyacı karşılaştırılır.

Bu ölçütü yalnız eski üretim sayısının hiç değişemeyeceği şeklinde de ifade etmemek gerekir; kanun işletmenin makul ihtiyaçlarına dayanan test koyar. Fakat farklı bir teknik uygulamaya geçilmesi veya faaliyetin başkasına yayılması ayrıca incelenir. Hangi ürün ve yöntem için devam hakkı bulunduğu netleştirilmeden bütün patent kapsamı için serbest kullanım sonucu çıkarılmamalıdır.

Lisans verilebilir veya ayrı satılabilir mi?

Önceki kullanımdan doğan hak, lisans verilerek genişletilemez ve ancak işletmeyle birlikte devredilebilir. Bu nedenle önceki kullanıcının başka fabrikalara yalnız bu hakkı lisanslaması, kanuni devam imkânından çıkarılamaz. Hakkın işletmeden bağımsız ticari bir varlık gibi satılması da hükümdeki devir sınırıyla bağdaşmaz. İşletme devrinde hangi faaliyetin geçtiği ayrıca gösterilmelidir.

Kanun bu kişilerce satışa sunulan ürünlerle ilgili fiilleri de patent hakkının kapsamı dışında tutar. Yine de önceki kullanım iddiasının koşulları belgelenmelidir. Patent istemleri, tarihli üretim kayıtları, ciddi hazırlık belgeleri ve iyi niyetin dayanakları aynı dosyada incelenirse kullanımın gerçek sınırı belirlenebilir. Bu savunma, patentin geçerliliğine itiraz veya patent hakkının sahibini tartışmakla aynı talep değildir.

Bağlantılı konular

Çalışanın Buluşu, Yazılımı ve Telif Hakları Kime Aittir?; Yazılım Geliştirme Sözleşmesi: Kaynak Kod, Kabul Testi ve Fikrî Haklar.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — TBMM: m.85,87.