Komşu Yapı Evin Işığını ve Havasını Keserse Ne Yapılabilir?

Komşu yapının evin ışığını veya hava almasını azaltması, her durumda yapının yıkılmasını gerektirmez. Taşınmazın yeri, niteliği, kullanım biçimi ve yerel koşullar incelenerek komşuluk bakımından kabul edilebilir sınırın aşılıp aşılmadığı değerlendirilir. TMK 737 mülkiyet yetkilerinin komşuları olumsuz etkileyecek taşkınlıktan kaçınarak kullanılmasını gerektirir. Ruhsat bulunması da özel hukukta her türlü etkiyi peşinen hukuka uygun yapmaz.

Manzara kaybı ile taşkın etki aynı soru mu?

Bir çevrede yapılaşmanın artmasıyla eski manzaranın kapanması, ışık ve havanın olağan kullanımın üzerinde engellenmesiyle aynı değildir. Mevcut binanın önünde hiç inşaat olmayacağına ilişkin genel bir hak varsayılamaz. Buna karşılık komşu yapının konumu, yüksekliği veya kullanımı nedeniyle taşınmazda somut ve aşırı olumsuz etki doğduğu ileri sürülebilir.

Pencerenin hangi yöne baktığı, yapıların aralığı, günün hangi saatlerinde ışık kaybı oluştuğu ve etkilenen bölümün kullanım amacı teknik olarak gösterilmelidir. Fotoğrafta karanlık görünmesi tek başına yeterli karşılaştırma olmayabilir. Önceki durum, mevsim, saat ve yeni yapının etkisi birbirinden ayrılır.

İnşaat ruhsatı varsa komşuluk itirazı yapılamaz mı?

Yapının idari izinleri, projeye uygunluğu ve özel mülkiyet ilişkisi farklı denetim alanlarıdır. Belediyenin onaylı projesi ışık etkisinin kaynağını gösterebilir; fakat bütün özel hukuk taleplerini ortadan kaldıran bir belge sayılmaz. İdari işlemin iptaliyle komşu malike yöneltilen önleme veya tazminat talebi de aynı dava değildir.

Yapı parsel sınırını ayrıca geçiyorsa taşkın yapıdaki farklı mülkiyet meselesi kapsamındaki taşkın yapı değerlendirmesi gündeme gelir. Kendi parselinde kalan bir yapının etkisi için sınır taşması şartı uydurulmamalıdır. Tersine, her ışık azalması da araziye fiziki tecavüz varmış gibi nitelendirilemez. Talepte hangi olgunun hukuka aykırı olduğu açıkça belirtilmelidir.

Hangi teknik inceleme gerekir?

Mimari proje, yapı yüksekliği, çekme mesafeleri, kotlar, pencere yerleri ve kullanım alanları karşılaştırılır. Işık etkisi için uygun uzmanlıkta değerlendirme yapılır; gerekli görülürse farklı zamanlara ilişkin ölçüm veya modelleme kullanılır. Komşunun binasıyla ilgisi olmayan önceki bir kör cephe veya kişinin kendi sonradan kapattığı balkon aynı zarar hesabına eklenmemelidir.

İnşaat sürerken durum değişebilir. Temel, duvar ve üst katların hangi aşamada bulunduğu tarihli kayıtlarla gösterilmelidir. komşu kazısında tehlike ve delil tespiti kazıdan doğan farklı fiziksel tehlikeyi ve delil tespitini anlatır. Işık uyuşmazlığında ise önceki ve sonraki aydınlanma ile yapı konumu belirli hâle getirilir.

Bina bitmeden önleme istenebilir mi?

TMK 730, yasal sınırların aşılması nedeniyle zarar görenin yanında zarar tehlikesiyle karşılaşanı da korur. Somut tehlike gösterilerek uygun önleme talebi değerlendirilebilir. Geçici korumada hangi işin hangi nedenle durdurulması veya nasıl sınırlandırılması istendiği açıklanmalıdır. Sadece “yanıma yapı istemiyorum” ifadesi ölçülü bir tedbir talebi oluşturmaz.

Teknik olarak daha sınırlı çözüm mümkünken bütün yapının kaldırılması talebinin uygunluğu ayrıca incelenir. Yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlık zararlarında denkleştirme de kanunda düzenlenmiştir. Dava sonunda mutlaka yıkım veya belirli tutarda tazminat alınacağı söylenemez; giderim türü somut koşullara bağlıdır.

Belge kontrolü

• Önceki ve yeni yapının onaylı projeleri, kot ve sınır bilgileri.
• Aynı saat ve koşullarda alınmış tarihli görüntüler.
• Etkilenen odanın veya alanın gerçek kullanımını gösteren kayıtlar.
• Yeni yapının neden olduğu ışık ve hava etkisini ayıran teknik inceleme.
• Komşuya yapılan bildirimler ve kurumların yazılı cevapları.
• Giderim talebinin hangi yapı bölümüne ilişkin olduğunu gösteren çizim.

Komşular arasında kalıcı bir proje çözümü kararlaştırılacaksa ölçüler ve yapılacak işler yazılı gösterilir. Talebin dayanağı, kişisel beğeni yerine taşınmazın kullanımında meydana gelen somut etki olmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.730, 737–739: taşınmaz malikinin sorumluluğu ve komşuluk sınırları