Adi Ortak Rakip İş Kurarsa Diğer Ortaklar Ne Yapabilir?

Adi ortağın rekabet yasağı, TBK626'da ortaklığın amacını engelleyen veya ona zarar veren işleri yasaklar. Ortağın kendisi veya üçüncü kişinin menfaati için çalışması bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak her ikinci iş, sırf başka gelir sağladığı için otomatik olarak yasak değildir. Faaliyetin ortak amaçla ilişkisi ve yarattığı somut engel ya da zarar incelenmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Adi ortaklıkla şirket ortaklığını ayırın: İki kişinin ortak bir projeye emek ve mal koyması adi ortaklık oluşturabilir.
• Ortak amaç hangi belgelerden anlaşılır: Ortaklık sözleşmesi, proje planı, müşteri grubu, iş bölümü ve fiilî faaliyet ortak amacın kapsamını gösterebilir.
• Üçüncü kişi adına çalışmak sonucu değiştirir mi: Kanun üçüncü kişinin menfaatine yapılan işleri de kapsar.
• Diğer ortak hangi sonucu isteyebilir: İhlalin durdurulması, zararın giderilmesi veya ortaklık ilişkisine yönelik başka hukuki sonuçlar somut koşullarda değerlendirilebilir.
• Deliller nasıl toplanmalı: Kaçırıldığı ileri sürülen siparişler, müşteriye verilen teklifler, ortaklığın kapasitesi ve fiilen elde edilemeyen gelir karşılaştırılır.
• Bağlantılı konular: Adi Ortaklık Tasfiyesi: Hesaplaşma Alacağı Nasıl Hesaplanır?; Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat.

Adi ortaklıkla şirket ortaklığını ayırın

İki kişinin ortak bir projeye emek ve mal koyması adi ortaklık oluşturabilir. Limited veya anonim şirketteki yönetici ve ortak yasakları ise farklı kurallara dayanabilir. Bir işletmeye halk arasında şirket denilmesi, hangi kanuni rejimin uygulanacağını tek başına belirlemez. Önce ortaklık türü ve kişilerin üstlendiği görevler görülmelidir.

TBK626 yalnız yönetici sıfatı taşıyan kişiden söz etmez; ortaklar için düzenlenmiştir. Bu nedenle “kasa bende değil, rekabet kuralı beni ilgilendirmez” biçiminde genel bir savunma doğru olmaz. Buna karşılık ortak olmayan çalışanın veya hizmet sağlayanın davranışları başka sözleşme ve kanun hükümleriyle değerlendirilebilir. Sıfatlar karıştırılmamalıdır.

Ortak amaç hangi belgelerden anlaşılır?

Ortaklık sözleşmesi, proje planı, müşteri grubu, iş bölümü ve fiilî faaliyet ortak amacın kapsamını gösterebilir. Belirli bir inşaat işi için kurulan ilişkiyle sürekli ticaret yapan ortaklık aynı genişlikte olmayabilir. Yasak, tarafların gerçek ortak amacından bağımsız ve sınırsız bir meslek yasağı gibi yorumlanmamalıdır.

Örneğin ortaklığa ait müşterinin siparişini gizlice kendi işletmesine yönlendirmek somut sorun oluşturabilir. Buna karşılık farklı alanda ve ortaklık işini etkilemeden yürütülen faaliyet bakımından aynı sonuca doğrudan gidilmez. İki işin adı benzer olsa bile ürün, müşteri, zaman ve kaynak kullanımı ayrı incelenir. Kanuni ölçüye uygun değerlendirme yapılmalıdır.

Üçüncü kişi adına çalışmak sonucu değiştirir mi?

Kanun üçüncü kişinin menfaatine yapılan işleri de kapsar. Ortağın işlemi kendi adına değil yakını veya başka işletme üzerinden yürütmesi, gerçek faaliyetin incelenmesini engellemez. Bununla birlikte akrabalık veya tanışıklık tek başına gizli rekabeti kanıtlamaz. Sipariş, gelir akışı, yazışma ve kullanılan ortaklık kaynakları birlikte değerlendirilir.

Ortaklar bazı yan faaliyetleri önceden kabul etmiş olabilir. İznin kapsamı, hangi işe verildiği ve daha sonra değişip değişmediği görülmelidir. Bir konuda sessiz kalınması, bütün müşteri ve kaynakların sınırsızca dışarı aktarılmasına izin sayılmaz. Açık iş bölümü, ilerideki uyuşmazlığı azaltır; geçmiş anlaşmalar saklanmalıdır.

Diğer ortak hangi sonucu isteyebilir?

İhlalin durdurulması, zararın giderilmesi veya ortaklık ilişkisine yönelik başka hukuki sonuçlar somut koşullarda değerlendirilebilir. TBK628 uyarınca kusurlu zararın hesabı ayrıca kurulmalıdır. Rekabet iddiası tek başına karşı tarafın bütün gelirinin otomatik olarak diğer ortağa devredileceği anlamına gelmez. Talebin dayanağı ve kapsamı açık olmalıdır.

Ortaklığın sona erdirilmesi isteniyorsa, bu da kendiliğinden gerçekleşmiş sayılmaz. Haklı sebeple fesih gibi yolların şartları ayrıca değerlendirilir. Rakip faaliyetin ağırlığı, ilişkiye etkisi ve diğer olaylar önemlidir. Ortaklık hesabından tek taraflı para almak veya malları taşımak, hukuki talebin yerine geçmez ve yeni sorumluluklar doğurabilir.

Deliller nasıl toplanmalı?

Kaçırıldığı ileri sürülen siparişler, müşteriye verilen teklifler, ortaklığın kapasitesi ve fiilen elde edilemeyen gelir karşılaştırılır. Zarar hesabında gerçekleşmeyen her teklif kesin kazanç sayılmaz; maliyetler ve işin gerçekleşme olasılığı dikkate alınır. Aynı zararın farklı işlemler altında tekrar yazılmaması gerekir. İddia işlem bazında açıklanmalıdır.

Ortaklık belgeleri ve hukuka uygun elde edilen yazışmalar korunmalıdır. Diğer ortağın kişisel hesabına izinsiz girmek veya özel iletişimini ele geçirmek doğru bir ispat yöntemi değildir. Devam eden zarar için uygun geçici koruma ihtiyacı varsa ayrıca değerlendirilir. Etkili başvuru, rakip işin varlığından çok ortak amaca hangi somut yolla engel olduğunu göstermeye dayanır.

Yalnız ciro tutarıyla zarar hesaplamak da yanıltıcıdır. Kaçırıldığı belirtilen işin giderleri, mevcut siparişlerle bağlantısı ve ortaklığın onu gerçekten yapabilecek durumda olup olmadığı somut belgelerle açıklanmalıdır.

Bağlantılı konular

Adi Ortaklık Tasfiyesi: Hesaplaşma Alacağı Nasıl Hesaplanır?; Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK620,626,628,639.