Kayyım Atanan Kişi Kendi Sözleşmesini Yapabilir mi?

Kayyım atanan kişinin sözleşmesi, sırf kayyım atandığı gerekçesiyle kendiliğinden geçersiz sayılmaz. TMK458, kayyım atanmasının kişinin fiil ehliyetini etkilemeyeceğini açıkça belirtir; yasal danışmanlığa ilişkin hükümleri saklı tutar. Ancak kişi başka nedenle ehliyetsiz olabilir veya işlem üzerinde ayrı bir sınırlama bulunabilir. Bu nedenle atama kararıyla kişinin diğer hukuki durumları birlikte okunmalıdır.

Kayyım neden atanmış olabilir?

Kayyım, belirli bir işte temsil veya bir malvarlığının yönetimi gibi sınırlı ihtiyaçlar için görevlendirilebilir. Atamanın sebebi, kişinin bütün özel hayatını ve bütün sözleşmelerini başkasının kontrolüne geçirmek olmak zorunda değildir. Belli işlemde menfaat çatışması bulunmasıyla genel ehliyet sorunu aynı değildir. Görevin konusu karardan anlaşılmalıdır.

Örneğin bir miras veya malvarlığı işinde özel temsil ihtiyacı doğmuş olabilir. Bu görev için kayyım bulunması, kişinin günlük alışverişi veya başka malına ilişkin sözleşmesi bakımından tek başına yasak oluşturmaz. Fakat ilgili işlemin gerçekten atama kapsamı dışında kalıp kalmadığı incelenmeden genel bir serbestlik sonucu da verilmemelidir.

Fiil ehliyeti ayrıca kontrol edilir

Erginlik, ayırt etme gücü ve kısıtlılık durumu TMK'nın genel hükümlerine göre değerlendirilir. Bir çocuğa kayyım atanması çocuğu ergin yapmaz. Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin durumu da kayyım atanıp atanmadığından bağımsız olarak önem taşır. TMK458, başka sebeple mevcut olmayan ehliyeti yaratmaz; atamanın tek başına etkisini sınırlar.

Bu nedenle sözleşme yapacak kişinin sadece “kayyımı var” bilgisine dayanmak eksik olur. İşlemin yapıldığı tarihteki hukuki durum, sözleşmenin türü ve varsa özel izin şartları araştırılır. Sonradan verilen bir kararın önceki işlemi hangi ölçüde etkilediği de kendi koşullarıyla değerlendirilir; tarih sırası korunmalıdır.

Kayyımın yetkisi kararın dışına taşar mı?

TMK459, belli iş için görevlendirilen kayyımın vesayet makamının talimatına aynen uymasını ister. TMK460 ise malvarlığının yönetimi ve gözetimiyle görevlendirileni, yönetim ve koruma için gerekli işlerle sınırlar. Kayyım sıfatı her malı satmaya, bütün borçları üstlenmeye veya her davayı yürütmeye sınırsız yetki vermez.

Yönetim kapsamının dışındaki işler, temsil edilenin özel yetkisine; kişi bu yetkiyi verecek durumda değilse vesayet makamının iznine bağlıdır. Dolayısıyla kayyımın kendi işleminin yetkili olup olmadığıyla temsil edilenin kendi başına işlem yapabilmesi farklı sorulardır. İki kişinin imzası birbirinin yerine otomatik olarak konulamaz.

Vasi ve yasal danışmanla karıştırmayın

Vasiyle kayyım aynı görev değildir. Vesayet altındaki kişinin işlemlerinde rıza ve izin düzeni ayrı hükümlere dayanır. Yasal danışmanlıkta ise atama türü ve kanunda sayılan işlemler önemlidir. TMK458'in saklı tuttuğu bu rejimleri, kayyım sözcüğü altında tek bir ortak sonuca indirgemek doğru olmaz.

Bir kurum sözleşmeyi reddediyorsa hangi karar veya hükme dayandığını açıklaması istenebilir. Kararda yalnız bir paylaştırma işi yazıyorsa, bunun bütün işlemlere genişletilip genişletilemeyeceği hukuken değerlendirilir. Buna karşılık başka bir koruma kararı veya kısıtlama varsa onu saklayarak işlem yaptırmaya çalışmak uygun çözüm değildir.

Sözleşme öncesinde hangi belgeleri karşılaştırmalı?

Kayyım atama kararı ve sonraki değişiklikler, kişinin genel ehliyet durumu, yapılacak sözleşme ve malın kaydı birlikte incelenmelidir. Kararın yalnız başlık sayfası yerine görev ve yetki kısmı okunmalıdır. Temsil edilenin verdiği özel yetki varsa bunun kapsamı ve geçerliliği de belgeyle gösterilir. Belirsizlikte kararın açıklığa kavuşturulması değerlendirilebilir.

Uyuşmazlık çıkmışsa işlemi kimin, hangi sıfatla, ne zaman yaptığı açık yazılır. Kayyımın yetki aşımıyla kişinin kendi sözleşmesinin ehliyet sorunu farklı hukuki değerlendirmeler gerektirir. Geçersizlik veya tazminat sonucu, yalnız atama olgusuna dayanılarak ilan edilmez. Doğru başlangıç, hem kişinin hem temsilcinin yetkisini ayrı ayrı belirlemektir.

İşlemin kapsamı değişirse eski yetki belgesinin hâlâ yeterli olup olmadığı yeniden incelenir. Belirli bir mal için verilen temsil görevi, başka malın satışı veya bağışlanmasına kendiliğinden genişletilemez.

Bağlantılı konular

Çocuk ile Anne veya Baba Aynı Evin Ortağıysa Satışta Temsil Kayyımı Gerekir mi?; Borçlu Mirasçının Alacaklısı Paylaşmaya Kayyım Atanmasını İsteyebilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Bakanlık nüshası: TMK10,13–16,429,458–460.