Bakım Karşılığı Evini Devreden Nafakadan Kurtulur mu?

Bakım karşılığı evini devreden kişi, bakım borçlusundan bakım isteme hakkı kazanır; ancak bu sözleşme, kanuni nafaka yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bakım sözleşmesi ve nafaka ilişkisi, malını bakım karşılığında devreden kişinin kanuni yükümlülüklerini etkileyebilir. TBK615, bu sözleşme yüzünden nafaka borcunu yerine getirme imkânını kaybeden kişinin nafaka alacaklılarına koruma sağlar. Yoksun kalanlar sözleşmenin iptalini isteyebilir. Ancak her ev devri otomatik olarak iptal edilmez; kanundaki şartlar somut belgelerle gösterilmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Bakım alacaklısının kendi nafaka borcu olabilir: Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım alacaklısı, kendisine bakılması karşılığında malvarlığı veya belirli değerleri devretmeyi üstlenir.
• Mal devri ile ödeme güçsüzlüğü arasında bağ aranır: TBK615'in koşulu, bakım sözleşmesi yüzünden nafaka yükümlülüğünün yerine getirilememesidir.
• Hâkim her durumda sözleşmeyi kaldırır mı: Hayır. Kanun iptal yerine alternatif bir çözüm de öngörür.
• Somut örnekte hangi veriler belirleyicidir: Bir kişi gelir getiren dairesini bakım karşılığında devretmiş, kanunen desteklemekle yükümlü olduğu yakınına ödeme yapamaz hâle gelmiş olsun.
• Tenkis ve diğer alacaklı talepleri ayrı kalır: TBK615, mirasçıların tenkis ve alacaklıların iptal davası haklarını saklı tutar.
• Bağlantılı konular: Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesiyle Mal Kaçırma İddiası; Kardeşten Yardım Nafakası İstenebilir mi?.

Bakım alacaklısının kendi nafaka borcu olabilir

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım alacaklısı, kendisine bakılması karşılığında malvarlığı veya belirli değerleri devretmeyi üstlenir. Aynı kişi, aile hukuku gereğince başka birine nafaka sağlamakla yükümlü olabilir. Kendi bakımını güvenceye alma amacı, bu kanuni yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Burada korunmak istenen, bakım alacaklısının nafaka sağlamakla yükümlü olduğu kişidir. Mirasçı olmak veya devredilen evi ileride miras olarak beklemek tek başına yeterli değildir. Başvurucunun kanuna dayanan nafaka hakkı ve sözleşme nedeniyle bundan yoksun kalması değerlendirilir. Miras beklentisiyle mevcut bakım ihtiyacı farklı hukuki menfaatlerdir.

Mal devri ile ödeme güçsüzlüğü arasında bağ aranır

TBK615'in koşulu, bakım sözleşmesi yüzünden nafaka yükümlülüğünün yerine getirilememesidir. Devredenin başka geliri veya yeterli malvarlığı bulunuyorsa sonuç değişebilir. Sırf en değerli taşınmazını devretmesi, bütün ödeme imkânlarının yok olduğunu göstermez. Gelirler, diğer malvarlığı ve fiilen karşılanan nafaka birlikte incelenir.

Tersine, nafakanın tek kaynağı olan kira getirili evin devri ve başka gelirin bulunmaması önem taşıyabilir. Fakat kira geliri, nafaka ihtiyacı ve sözleşmenin gerçek etkisi belgelenmelidir. Ödeme eksikliğinin farklı bir sebepten doğması ihtimali de ayrılır. Talep, “mal kaçırma olabilir” biçimindeki genel şüpheye değil, kanuni koşulları açıklayan olaylara dayanmalıdır.

Hâkim her durumda sözleşmeyi kaldırır mı?

Hayır. Kanun iptal yerine alternatif bir çözüm de öngörür. Hâkim, bakım borçlusunun yerine getireceği edimlerden mahsup edilmek üzere, bakım alacaklısının nafaka borçlusu olduğu kişilere nafaka ödenmesine karar verebilir. Böylece bakım sözleşmesinin sürmesiyle yoksun kalan kişinin korunması birlikte değerlendirilebilir.

Bu alternatif, bakım borçlusuna her olayda sınırsız ve bağımsız bir nafaka borcu yüklendiği şeklinde okunmamalıdır. Kanun ödemeyi onun bakım edimlerinden mahsup edilmesiyle ilişkilendirir. Mahkemenin kararı, ödenecek tutar ve hangi edimden indirileceği uygulanabilir biçimde kurulmalıdır. Tarafların tek başına yaptığı kesinti mahkemenin değerlendirmesi yerine geçmez.

Somut örnekte hangi veriler belirleyicidir?

Bir kişi gelir getiren dairesini bakım karşılığında devretmiş, kanunen desteklemekle yükümlü olduğu yakınına ödeme yapamaz hâle gelmiş olsun. Önce nafaka yükümlülüğünün dayanağı ve kapsamı belirlenir. Ardından devirden önceki ve sonraki gelir tablosu karşılaştırılır. Bakım borçlusunun ne sağladığı da hesapta görünür olmalıdır.

Bu örnekte iptal istemiyle alternatif ödeme düzeni arasında tercih mahkemenin kanuni değerlendirmesine bağlıdır. “Daire kesin geri alınır” denilemeyeceği gibi, “resmî sözleşme yapıldı, hiçbir şey istenemez” de denilemez. Koruma, sözleşmenin şeklen varlığından bağımsız olarak nafaka hakkına etkisini incelemeyi gerektirir.

Tenkis ve diğer alacaklı talepleri ayrı kalır

TBK615, mirasçıların tenkis ve alacaklıların iptal davası haklarını saklı tutar. Bunlar aynı davanın farklı isimleri değildir. Başvurucunun sıfatı, korunmak istenen hak, süre ve ispat koşulları farklı olabilir. Bir kişinin nafaka alacaklısı olmasıyla saklı paylı mirasçı olması aynı dosyada bulunsa bile taleplerin temeli ayrılmalıdır.

Hazırlıkta bakım sözleşmesi ve devir belgesi, nafaka hakkına ilişkin karar veya dayanak kayıtlar, banka hareketleri, kira gelirleri ve ihtiyaç belgeleri toplanır. Görev, yetki, taraflar ve varsa mevcut nafaka dosyası birlikte incelenir. Uyuşmazlığın çözümünde asıl soru, malın kimde olduğundan önce, sözleşmenin kanuni nafaka yükümlülüğünü hangi somut biçimde karşılanamaz hâle getirdiğidir.

Önceden verilmiş nafaka kararının bulunması hâlinde kararın dönemi, yapılan ödemeler ve birikmiş borç ayrı listelenir. Bakım sözleşmesi yapılması mevcut hükmü kendiliğinden silmez. Nafaka miktarının değiştirilmesi için gereken koşullar da sözleşmenin iptalinden farklıdır; biri hakkında başvuru yapılması diğerinde otomatik sonuç doğurmaz.

Bağlantılı konular

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesiyle Mal Kaçırma İddiası; Kardeşten Yardım Nafakası İstenebilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Bakım karşılığı ölünceye kadar bakma sözleşmesi

Türk Borçlar Kanunu’nun 611 ve devamı maddeleri, ölünceye kadar bakma sözleşmesini düzenler ve bu sözleşmenin resmî şekilde yapılmasını zorunlu kılar. Bakım karşılığı malvarlığını devreden kişi, bakım borçlusundan yaşamı boyunca bakım ve gözetim isteyebilir. Bakım karşılığı sözleşmesinin yapılması, devredenin kendi kanuni nafaka borçlarını sona erdirmez. Bakım borçlusunun yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde sözleşmenin feshi istenebilir.

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK611,615.