Asıl Borçlu Değişince Kefalet Devam Eder mi?

Borçlu değişince kefalet kendiliğinden aynı koşullarla devam etmez. Türk Borçlar Kanunu’nun 198. maddesi, üçüncü kişinin verdiği rehin ve kefalet bakımından özel koruma getirir: Borcun üstlenilmesine yazılı rıza gösterilmesi gerekir. Fakat önce gerçek bir borçlu değişikliği bulunmalıdır. Borcu başka bir kişinin ödemesi veya aile içinde “bundan sonra ben karşılarım” denilmesi her olayda aynı sonucu doğurmaz.

İç anlaşmayla borçlu gerçekten değişmiş olur mu?

Borçlu, başka biriyle borcunun ödenmesi konusunda anlaşabilir. TBK195’teki iç üstlenme ilişkisinde üstlenen, borçluyu kurtarmayı taahhüt eder. Alacaklı bu anlaşmanın tarafı değilse eski borçlunun dış ilişkide hemen sorumluluktan çıktığı kabul edilemez. Kefil de yalnız bu özel anlaşmayı göstererek asıl borçlunun kesin değiştiğini varsaymamalıdır.

Dış üstlenmede ise TBK196 uyarınca alacaklı ile üstlenen arasında eski borçlunun yerine yenisinin geçmesine ilişkin sözleşme kurulur. Alacaklının kabulü açık veya kanunun koşullarıyla örtülü olabilir. Bildirim, ödeme sıfatı, çekince ve diğer davranışlar birlikte değerlendirilir. Her üçüncü kişi havalesi, yeni kişinin borçlu sıfatıyla kabul edildiğini kanıtlamaz.

Kefilin yazılı rızası neden ayrıca aranır?

Kefil, belirli bir asıl borçlunun ödeme riskini güvence altına almış olabilir. Borcun başka kişiye geçirilmesi bu riskin muhatabını değiştirir. 198. madde, alacaklının borçlu değişimine razı olmasını yeterli saymaz; kefilin sorumluluğunun sürmesi için kefilin de üstlenmeye yazılı rızasını arar. Telefonla haber verilmesi veya işlemi duyması, tek başına bu şeklin yerine geçirilmemelidir.

Rıza belgesinde hangi borcun, hangi yeni borçluya geçtiği anlaşılmalıdır. Yalnız iletişim bilgisi güncellemek için atılmış imza ile borcun üstlenilmesine verilen rıza aynı kapsamda olmayabilir. Eski kefalet belgesindeki genel ifadeler, sonraki işlemin niteliği ve geçerlilik kuralları birlikte incelenir. Yeni imza varsa bunun sadece kefaleti sürdürme mi yoksa başka bir güvence kurma mı olduğu da belirlenmelidir.

Üçüncü kişinin rehni de aynı korumaya tabi mi?

198. madde, borcun güvencesi olarak rehin veren üçüncü kişiyi de açıkça kapsar. Kendi borcu olmadığı hâlde taşınırını veya taşınmazını güvenceye bağlayan kişinin durumu ayrıca incelenir. Rehinli malın bulunması, borçlu kim olursa olsun aynı güvencenin sınırsız biçimde devam edeceği anlamına gelmez. Rızanın varlığı, biçimi ve üstlenilen borçla bağlantısı araştırılır.

Borçlunun kendi verdiği güvence ile üçüncü kişinin verdiği güvence aynı ayrıntıya tabi değildir. Ayrıca TBK204, mirasın paylaşılması ve rehinli taşınmazların devrindeki özel hükümleri saklı tutar. Özellikle taşınmazın devri veya miras paylaşımı bulunan dosyada yalnız genel maddeye dayanarak tapu yükünün kesin kalktığını söylemek doğru olmaz. Sicil durumu ve özel düzenlemeler ayrıca görülmelidir.

Borca katılmayla borcun üstlenilmesini karıştırmayın

TBK201’deki borca katılmada önceki borçlu dışarı çıkmaz; onun yanına yeni sorumlu eklenir. Bu nedenle “şirket de borçlu oldu” açıklaması, eski kişinin yerine şirketin geçtiğini her zaman göstermez. Eski borçlunun kurtulduğunu söyleyen metin ile borçlu sayısını artıran metin farklıdır. Kefaletin sonucu da işlemin doğru nitelendirilmesine bağlıdır.

Vade uzatımı veya ödeme planı değişikliği de tek başına borçlu değişimi değildir. Böyle bir değişikliğin kefilin sorumluluğuna etkisi kendi hükümleriyle değerlendirilir. Bu yazının konusu, eski asıl borçlunun yerine yeni bir kişinin geçmesidir. Benzer görünen banka işlemleri aynı başlık altında toplanırsa yanlış savunma kurulabilir.

Kefile yeniden ödeme talebi gelirse

İlk borç sözleşmesi, kefalet belgesi, üstlenme anlaşması, alacaklının kabul kayıtları ve kefile imzalatılan bütün ekler toplanır. Belgelerden eski borçlunun hangi tarihte ve hangi kapsamda kurtulduğu belirlenir. Kefilin yazılı rızasının olmadığı savunuluyorsa bunun hangi işlem bakımından ileri sürüldüğü açıkça gösterilir. Yalnız sözlü bir borç devri anlatımı yeterli değildir.

İcra takibi başlamışsa borçlu değişimi araştırılırken tebligat ve başvuru süreleri ihmal edilmemelidir. Uygun savunma, takibin türü ve aşamasıyla birlikte hazırlanır. Sonradan sunulan yeni güvence belgesinin kapsamı anlaşılmadan imzalanması önceki uyuşmazlığı büyütebilir. Talep edilen borcun, geçerli güvence ve rıza belgeleriyle gerçekten desteklenip desteklenmediği esas alınmalıdır.

Bağlantılı konular

Miras Paylaşımında Borcu Bir Kardeş Üstlendi: Banka Diğer Mirasçılardan Para İsteyebilir mi?; Kefil Hakkında İcra Takibi ve Kefilin Savunma Hakları.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK195–198,201,204.