Sigortacıya Sormadan Yapılan Sulh Anlaşması Sigortacıyı Bağlar mı?

Sorumluluk sigortasında sulh yapılırken, sigortalıyla zarar görenin anlaşmasının sigortacıya da otomatik olarak borç yüklediği düşünülmemelidir. Türk Ticaret Kanunu'nun 1476. maddesinin dördüncü fıkrası, sigortacının onayı alınmadan yapılan sulhun, bildirimden itibaren on beş gün içinde onaylanmaması halinde sigortacıya karşı geçersiz olacağını düzenler. Bununla birlikte sigortacı haklı olmayan gerekçelerle onay vermekten kaçınamaz. Sessiz kalmanın her durumda kabul sayıldığı bir düzen bulunmamaktadır.

Taraflar arasındaki anlaşma ile sigortacının borcu

Zarar gören kişi, sorumlu gördüğü işletmeyle dava açmadan anlaşabilir. Bu anlaşmada belirlenen ödeme, vade ve ibra koşulları öncelikle imzalayan taraflar arasındaki ilişkiyi düzenler. Sigortacının bu anlaşmayla hangi ölçüde bağlı olacağı ise poliçe ve kanundaki onay mekanizması bakımından ayrıca incelenir. Tarafların anlaşmaya “sigorta öder” yazması, sigortacı bu taahhüdü üstlenmemişse tek başına yeterli değildir.

Bu ayrım özellikle sigortalının kendi imkânıyla peşin ödeme yaptığı olayda önemlidir. Sonradan sigortacıya başvurulunca, ödemenin gerçekten sigorta kapsamındaki sorumluluğu karşılayıp karşılamadığı ve anlaşmanın onay durumu araştırılır. Karşı tarafla dosyayı hızla kapatma isteği anlaşılabilir; fakat imzalanacak tutarın tamamının sigortadan geri alınacağı önceden varsayılamaz. Teminat limiti, muafiyet ve olayın kapsamı baştan kontrol edilmelidir.

On beş günlük süre nasıl izlenir?

Kanundaki süre, sulha ilişkin bildirime bağlanmıştır. Sulhun bütün metni, olay ve talep bilgileri sigortacıya ulaştırılmalı; hangi anlaşma için onay istendiği açık olmalıdır. Yalnız “Karşı tarafla konuşuyoruz” mesajı, sonradan imzalanan bütün koşulların şirkete bildirildiğini göstermez. Anlaşma taslağı değişirse, önceki olumlu cevabın yeni tutarı ve eklenen yükümlülükleri kapsayıp kapsamadığı ayrıca belirlenir.

Ulaşma kaydı ile sigortacının cevabı saklanır. Bildirim tarihi, sigortacının süresi içinde ne söylediğini değerlendirmek için önemlidir. Onay yazısının hangi yetkili tarafından verildiği ve ek koşul içerip içermediği de kontrol edilmelidir. Bir çalışanın müzakereye devam edilebileceğini söylemesi, belirli tutardaki sulhun kesin kabulüyle aynı değildir. Cevap vermemesinin onay olarak yorumlanmaması gerekir. Öte yandan ret yazısında somut bir gerekçe bulunup bulunmadığı incelenir; kanun haklı olmayan onaydan kaçınmayı korumaz. Ret gerekçesine itiraz edilmesi ile karşı tarafla sulhun kendi aralarında uygulanması farklı meselelerdir.

Sigortacı hangi gerekçeleri açıklamalı?

Olayın poliçe kapsamı dışında bulunduğu, tutarın belgelenen zararla uyuşmadığı veya savunmaların dikkate alınmadığı ileri sürülebilir. Bunların somut dosyada haklı olup olmadığı delillerle değerlendirilir. Sadece “Şirket politikamız gereği onay vermiyoruz” şeklinde bir açıklama bütün incelemenin yerini tutmaz. Sigortalı da neden belirli bir tutarda uzlaştığını, hangi zarar belgelerini ve riskleri dikkate aldığını gösterebilir.

Anlaşmada tazminat, faiz, yargılama gideri ve başka edimler birbirinden ayrılmalıdır. Tek toplam içinde sigortalanmamış bir yükümlülük varsa bunun etkisi ayrıca tartışılır. Birden fazla sorumlunun bulunduğu olayda kimin hangi borcu kapattığı, rücu ve mükerrer ödeme ihtimali de kontrol edilir. Her sulh metni aynı kapsamda değildir; kişinin sadece kendi payı için anlaşmasıyla bütün sorumluları ibra etmesi farklı sonuçlar doğurabilir.

Diğer sigorta anlaşmalarından farkı

sigorta ödemesinden sonra zarar vereni ibra etmek, zarar sigortasında ödeme alan kişinin sigortacıya geçen hakları korumasıyla ilgilidir. Buradaysa sorumluluk sigortalısının kendisine talep yönelten kişiyle anlaşması ve sigortacının onayı incelenmektedir. Sigortacının zarar görene doğrudan ödeme yapması veya dava açıldıktan sonra yapılan kısmi sigorta ödemesi de sulhun onaylanmasıyla aynı işlem değildir. Benzer “ibra” ve “ödeme” sözcükleri, tarafların farklı hukuki konumlarını gizlememelidir.

Varsayımsal olarak otel müşterisi merdivendeki düşme nedeniyle işletmeden tazminat istesin. Otel zarar belgelerini ve önerilen sulh koşullarını sigortacısına iletir. Sigortacıdan gelen yanıtın sadece belirli tedavi masrafını mı, yoksa bütün sulhu mu kapsadığı kontrol edilir. Otel onaysız biçimde daha geniş bir yükümlülük üstlenirse bunun tümünü sigortacıya aktaramayabilir. Başvuruda poliçe, olay raporu, zarar belgeleri, anlaşmanın son hali ve bildirim kayıtlarının bulunması, onay uyuşmazlığının gerçek içeriğini ortaya koyar.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.1476/4: sulhun bildirilmesi, onay ve haklı olmayan ret yasağı