Geçmiş Tarihli Sigorta Bilinen Hasarı Karşılar mı?

Geçmiş tarihli sigorta yapılması her durumda yasak değildir. Türk Ticaret Kanunu'nun 1458. maddesi, teminatın sözleşmenin kurulmasından önceki bir tarihten başlamasına izin verir. Buna karşılık sözleşme yapılırken riskin gerçekleştiğinin veya gerçekleşme olasılığının ortadan kalktığının bilinmesi özel sonuçlar doğurur. Sigorta ettirenin ya da sigortalının bildiği bir hasarı saklayarak sonradan poliçe yaptırması, geçmişteki zararı kendiliğinden teminat altına almaz. Belgedeki başlangıç tarihi tek başına yeterli değildir.

Geriye yürüyen teminat ile yanlış belge farklıdır

Tarafların gerçeğe uygun biçimde önceki dönemi de kapsayan bir sözleşme yapmasıyla, daha önce yapılmamış sözleşmeyi yapılmış gibi gösteren belge düzenlemesi birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisinde gerçek sözleşme tarihi korunur ve sigorta korumasının daha erken başlayacağı kararlaştırılır. İkincisinde gerçek işlem zamanının gizlenmesi sorunu vardır. Hasar dosyasını düzeltmek amacıyla teklif, kabul veya ödeme tarihini değiştirmek hukuki çözüm oluşturmaz.

Özellikle mal taşınırken taraflar henüz malın durumunu bilmiyor olabilir. Geçmiş tarihten başlayan korumanın işlevi, bilinmeyen geçmiş riskin sözleşmede ele alınabilmesidir. Taraflardan kimin hangi bilgiyi ne zaman edindiği bu nedenle temel meseledir. “Olay önce olmuş” demek de “Poliçede önceki gün yazıyor” demek de tek başına uyuşmazlığı çözmez. Kapsam ve bilgi durumunun birlikte incelenmesi gerekir.

İki taraf da hasarı biliyorsa

TTK 1458, rizikonun gerçekleştiğinin veya gerçekleşme ihtimalinin kalmadığının sözleşme anında sigortacı ile sigorta ettiren ve sigortadan haberi olması şartıyla sigortalı tarafından bilinmesi halinde sözleşmeyi geçersiz sayar. Burada değerlendirme, sonradan öğrenilen bilgiye göre değil kurulma anına göre yapılır. Bir hasar incelemesinin daha sonra tamamlanması, olayın başlangıçta bilindiğini otomatik olarak göstermez.

Sigortalının bilgisi için sigortadan haberdar olması koşulu ayrıca önem taşır. Bir işletmenin başkası lehine kurduğu sigortada, mal sahibinin olayı bildiği fakat sigorta işleminden haberi olmadığı durum doğrudan aynı kalıpla çözülemez. Bilgiye ilişkin kanuni şartlar somut kişilere uygulanır. Şirketlerde bildirimin hangi temsilciye ulaştığı ve işlemi kimin yürüttüğü gibi hususlar da belgeler üzerinden açıklığa kavuşturulmalıdır.

Sigorta ettiren biliyor, sigortacı bilmiyorsa

Kanun bu ihtimal için daha farklı bir sonuç belirler: Sigorta ettiren veya sigortalı, rizikonun gerçekleştiğini ya da gerçekleşme ihtimalinin kalktığını bildiği halde sigortacı bunu bilmiyorsa, sigortacı sözleşmeyle bağlı olmaz; buna rağmen ödenmesi gereken primin tamamına hak kazanır. Dolayısıyla bilinen zararı saklayarak sigorta yaptıran kişi, hem tazminat alamama hem prim borcuyla karşılaşma riski taşır. “Teminat yoksa bütün prim mutlaka iade edilir” denilemez.

Bu kuralı, tek başına sigortacının bilgi sahibi olduğu her durumda da aynı sonuç doğar şeklinde genişletmemek gerekir. Kanunun tarif ettiği bilgi birlikteliği ve tek taraflı bilgi durumu dikkatle ayrılır. Tarafların önceki yazışması, hasarı açıkça bildiren teklif metni veya kabul öncesi ekspertiz, kimin ne bildiğini ortaya koyabilir. Hasarı söyleyip söylemediği tartışılan kişinin sonradan tek taraflı düzenlediği açıklama, tarihli bağımsız kayıtla aynı ağırlıkta değildir.

Hangi tarihler ve belgeler korunmalı?

Teklifin gönderildiği zaman, kabul kaydı, gerçek kuruluş tarihi, poliçe başlangıcı, prim işlemi ve olayın öğrenilmesi ayrı bir çizelgede gösterilebilir. Nakliye teslim tutanağı, kamera görüntüsü veya bakım kaydı olayın zamanını belirlemeye yardımcı olur. sigorta teklifine otuz gün cevap verilmemesi ile sözleşmenin kurulup kurulmadığı tartışması, geçmiş riskin bilinmesi meselesinden ayrıdır. acenteye prim ödenmesine rağmen poliçenin oluşmaması halinde de önce gerçek sözleşme ve yetki kayıtlarına ulaşmak gerekir.

Varsayımsal olarak ithalatçı, sevkiyatın önceki günkü başlangıcından itibaren teminat isterken malların zarar gördüğünü henüz bilmiyor olsun. Sözleşme gerçek tarihle kurulur ve geriye yürüyen kapsam açıkça kararlaştırılırsa yalnız olayın önceki gün yaşanmış olması teminatı kendiliğinden dışlamaz. Ancak ithalatçı, kırılma fotoğraflarını kabulden önce almış ve bunu gizlemişse bilgiye bağlı özel kural devreye girer. Hasarın gerçek zamanı ile öğrenme zamanı birbirine eşit varsayılmadan araştırılır; sonuç, kapsamın ve kanundaki bilgi şartlarının birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.1458; m.1412: geçmişe etkili sigorta ve bilgiye bağlanan sonuçlar